16 Αυγούστου 2011

Το ξύλο έφυγε απ’ τον παράδεισο

Από τα λόγια των γονιών στον δάσκαλο «Δάσκαλε το κρέας δικό σου, τα κόκαλα δι­κά μου» έ­ως σή­μερα έχουμε διανύσει μεγάλη απόσταση. Όμως δεν μπορώ να α­ντι­στα­θώ και να μην πε­ρι­γρά­ψω μια τιμωρία που είχε επιβληθεί στον πατέρα μου και σε συμμαθητές του τη δε­κα­ε­τί­α του ’60 σε ένα χω­ριό της Κρήτης: Δέκα χρονών τους έπιασαν να καπνίζουν στο προ­αύ­λι­ο του σχολείου. Αφού τους ά­φησαν κλει­δω­μέ­νους για ώρες στο υπόγειο, εμφανίστηκε ο πα­πάς να τους ορκίσει ότι δε θα το ξα­νακάνουν μέχρι να φτάσουν τα 21. Μετά την «ορ­κω­μο­σί­α» πήγαιναν γονατιστοί μέ­χρι την άλλη ά­κρη της αίθουσας, όπου στεκόταν ο δάσκαλος με τη βί­τσα προ­κει­μέ­νου να ολοκληρώσει το τελε­τουργικό της τιμωρίας. Και όλα αυτά ενώπιον των γο­νέ­ων.

Μια γενιά πριν, η δασκάλα της γιαγιάς μου δε χρησιμοποιούσε μόνο τη βέργα αλλά και τη φω­τιά, απειλώντας ότι θα κάψει τα άτακτα παιδιά και τους κακούς μαθητές στην ξυλόσομπα. Το ξύλο είχε βγει από τον παράδεισο και ήταν το κατάλληλο ερ­γα­λεί­ο για τη σωστή διάπλαση των παίδων. Αρ­κετοί ενήλικες φέρουν έως σή­με­ρα ου­λές ψυχικών τραυμάτων, ίσως και σω­μα­τι­κών, από βάρβαρες τιμωρίες των μα­θη­τι­κών τους χρόνων. Στην ηθική εκείνης της ε­πο­χής η τιμωρία δικαιολογούνταν ως έν­δει­ξη ενδιαφέροντος και αγάπης, με τον τιμωρό να υ­πο­στη­ρί­ζει ότι πονάει πε­ρισ­σό­τε­ρο από τον τιμωρούμενο.

Σταδιακά, τα παιδιά από «αναλώσιμο εργατικό δυναμικό» στα χωράφια της α­γρο­τι­κής Ελ­λά­δας γί­νονται το κέντρο της προσοχής και του ενδιαφέροντος μιας κοι­νω­νί­ας που α­να­πτύσ­σε­ται και αναζη­τά την ευημερία. Σήμερα η σωματική τιμωρία των παι­διών έχει σχεδόν εκλείψει στα σχολεία, όχι ό­μως και στις οικογένειες. Οι σα­δι­στι­κού τύπου τιμωρίες, ωστόσο, εκείνες που περιέχουν εξευτελι­σμό, διαπόμπευση και ταπείνωση της προσωπικότητας του παι­διού, θέ­λου­με να πιστεύουμε ότι –του­λάχιστον στις δυτικές κοινωνίες– έχουν περιοριστεί σε με­γά­λο βαθμό.

Οι παιδαγωγικές διαστάσεις της τιμωρίας νοηματοδοτήθηκαν εκ νέου και συ­νο­ψί­ζο­νται στις έν­νοι­ες όρια και συνέπειες. Με λίγα λόγια, στο πλαίσιο της σύγ­χρο­νης παι­δα­γω­γι­κής α­ντί­λη­ψης, μιλά­με για συνέπειες μιας πράξης ή μιας παράλειψης, ε­κεί που παλαιότερα μι­λού­σα­με για τιμωρίες. Σύμφωνα με τη σύγχρονη παι­δα­γω­γι­κή, πρέ­πει να εξηγήσεις με λο­γι­κά ε­πι­χει­ρή­μα­τα στο παιδί τους λόγους για τους ο­ποί­ους χρειάζεται να υπακούει σε κάποιον κα­νό­να ή να ακολουθεί κάποιες νόρ­μες. Οι ει­δι­κοί υποστηρίζουν επίσης πως θα πρέπει να κα­τα­λά­βει ότι η θέσπιση κάποιων κα­νό­νων και η χάραξη ορίων είναι απαραίτητη σε κάθε μορ­φή κοι­νω­νι­κής συ­νύ­παρ­ξης, καθώς και ότι η πα­ράβαση κάποιου κανόνα εγείρει λογικές και φυ­σι­κές συ­νέ­πει­ες για τον παραβαίνοντα.

Έχει παρατηρηθεί ότι σε όσες σχολικές μονάδες οι μαθητές συμμετέχουν από κοι­νού με τους εκ­παι­δευ­τι­κούς, μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες, στη δι­α­μόρ­φω­ση ε­σω­τε­ρι­κού κα­νο­νι­σμού, κατα­γράφεται μεγαλύτερο ποσοστό αποδοχής των κα­νό­νων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι γίνονται ευκολότερα αποδεκτά τα όρια που κινούνται στο πλαί­σι­ο των αν­θρω­πι­στι­κών αξιών, του σεβασμού του προσώπου και στο μέτρο της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας της ε­πο­χής. Δε γίνεται να ζει κάποιος στο 2011 και να τι­μω­ρεί με τρό­πους της δεκαετίας του ’50.

Ανηλεείς και εξοντωτικές τιμωρίες φαίνεται –σύμφωνα και με ερευνητικά δε­δο­μέ­να– να δι­α­μορ­φώ­νουν εξωκατευθυνόμενες προσωπικότητες που πολύ πιθανόν να α­να­πτύ­ξουν με τη σει­ρά τους σαδι­στικές συμπεριφορές προς τους πιο α­δύ­να­μους, π.χ., συμμαθητές ή προς μι­κρό­τε­ρα αδέρφια.

Αρκετές φορές η επιβολή μιας ποινής έχει τα αντίθετα από τα αναμενόμενα α­πο­τε­λέ­σμα­τα. Στο μέ­τρο που η αμφισβήτηση αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της ε­φη­βεί­ας, ο έφηβος που τιμωρείται επειδή έχει αμφισβητήσει την εξουσία και έχει συ­γκρου­στεί μαζί της γίνεται ή­ρω­ας στα μάτια των συμμαθητών του, αφού δι­α­θέ­τει θάρ­ρος, δύναμη και τόλμη. Στην πε­ρί­πτω­ση αυτή η τιμωρία όχι μό­νο δεν πε­τυ­χαί­νει τον στόχο της (να δράσει αποτρεπτικά) αλλά, α­ντι­θέ­τως, ενισχύει την αμ­φι­σβή­τη­ση. Έ­τσι συχνά, στο πλαίσιο ενός άκαμπτου σχολικού συ­στή­μα­τος, μια πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά μπορεί να εκφράζει καταπιεσμένα αισθήματα α­γα­νά­κτη­σης ό­λης της ο­μά­δας.

Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις όμως η επιβολή μιας δίκαιης τιμωρίας μπορεί να α­να­κου­φί­ζει το παιδί ή τον έφηβο, εφόσον δεν τον αφήνει έρμαιο στις τύψεις και τις ε­νο­χές του: «Έ­κα­να λά­θος, πλήρωσα, μπορώ να επανενταχθώ στην ομάδα». Σύμ­φω­να ε­πί­σης με την ψυ­χα­να­λυ­τι­κή οπτική, τα όρια που θέτει το σχολείο μπορούν να βοη­θή­σουν το παιδί ή τον έ­φη­βο να α­ντι­με­τω­πί­σει τη βία των ενορμήσεών του. Άλ­λω­στε, η συνύπαρξη σε μια κοινωνική ο­μά­δα α­παι­τεί τον έλεγχο ή και την καθυ­πόταξη ε­νός μέρους αυτών των ενορμήσεων.

ΠΗΓΗ: ΚΟΝΤΕΪΝΕΡ (03/2011) / Ιριάννα Λιανάκη-Δεδούλη




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

ΔΙΑΒΑΣΤΗΚΑΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑ: