29 Απριλίου 2011

Γονείς και ασφάλεια στο διαδίκτυο (5)

Το παράδειγμα της οικογένειας Γεωργίου

Τα πρώτα βήματα που απαιτούνται για να διασφαλίσετε ότι το παι­δί σας θα περιηγείται με ασφάλεια στο διαδίκτυο είναι και τα πιο δύσκολα. Πα­τώ­ντας στην εικόνα, μπορείτε να πα­ρα­κο­λου­θή­σε­τε πώς αντιμετωπίζει αυ­τά τα ζητή­ματα στην καθημερινή της ζω­ή η «οικογένεια Γεωργίου»:




25 Απριλίου 2011

Γονείς και ασφάλεια στο διαδίκτυο (4)

Τα δικαιώματα των παιδιών στο διαδίκτυο

Τα παιδιά χρειάζονται βοήθεια από τους ενήλικες για την προστασία των δι­και­ω­μά­των τους στο διαδίκτυο. Η νομοθεσία ισχύει και εκεί: οι διαχειριστές των δι­α­δι­κτυ­α­κών τοποθεσιών εί­ναι υπεύθυ­νοι για το περιεχόμενο των τοποθεσιών τους.

 1  Κυβερνο-παρενοχλήσεις

Το διαδίκτυο δίνει νέες ευκαιρίες για παρενόχληση. Διάφοροι μπορεί να δη­μο­σι­εύ­ουν φήμες, φω­το­­γρα­φί­ες και άλλες προσωπικές πληροφορίες ή να στέλ­νουν κα­κό­βου­λα μηνύματα –είτε α­νώ­νυ­μα εί­τε χρησιμοποιώντας το όνομα άλλου. Τα μη­νύ­μα­τα SMS και τα κινητά τηλέφωνα με κάμερα ανοί­γουν νέες προοπτικές για δι­α­σκέ­δα­ση, αλλά και για εκμετάλλευση. Οι πα­ρε­νο­χλή­σεις στο σχολείο συνήθως πε­ρι­ο­ρί­ζο­νται στις ώρες που λειτουργεί, αλλά μέσω δι­α­δι­κτύ­ου μπορεί κανείς να πέ­σει θύμα πα­ρε­νό­χλη­σης οποιαδήποτε στιγμή. Επίσης, μέσω δι­α­δι­κτύ­ου οι «ντα­ή­δες» έχουν πρό­σβα­ση σε περισσότερους ανθρώπους.

Αν στο παιδί σας αρέσουν οι διαδικτυακές συνομιλίες, θα πρέπει να συζητήσετε μα­ζί του αυ­τούς τους κινδύνους από την αρχή και να το συμβουλεύσετε τι πρέπει να κά­νει αν α­ντι­με­τω­πί­σει παρε­νοχλήσεις. Αυτό είναι σημαντικό γιατί:
● Οι κυβερνο-παρενοχλήσεις γίνονται συχνότερα όταν δεν υπάρχουν ενήλικοι πα­ρό­ντες.
● Τα παιδιά συχνά πιστεύουν ότι αν το πουν στους γονείς τους, τα πράγματα θα γί­νουν χει­ρό­τε­ρα.
● Η ανωνυμία και ο χαμηλός κίνδυνος σύλληψης κάνει τους ανθρώπους να ε­πι­χει­ρούν πράγ­μα­τα που αλλιώς δε θα τα τολμούσαν (για παράδειγμα, να λένε πράγ­μα­τα που ποτέ δε θα έλεγαν σε κά­ποιον άλλο πρόσωπο με πρόσωπο).
● Οι κυβερνο-παρενοχλήσεις είναι τεχνικώς εύκολες. Για την αποστολή κα­κό­βου­λων μη­νυ­μά­των ή τη δημοσίευση κακόβουλων κειμένων σε ευρύ κοινό αρκούν λίγα κλικ με το ποντίκι.

Των φρονίμων τα παιδιά...

Ακόμη κι αν το παιδί σας δεν έχει υποστεί παρενόχληση μέσω διαδικτύου, σας συ­νι­στού­με να συζη­τήσετε μαζί του τα παρακάτω θέματα:
● Δεν πρέπει να ανακοινώνουν τις πληροφορίες επαφής τους ή προσωπικά τους στοι­χεί­α, ό­πως φωτογραφίες, χωρίς να σκεφθούν καλά τις συνέπειες. Οι δι­α­δι­κτυ­α­κές φιλίες μπορεί να δι­α­κο­πούν και, όταν συμβεί αυτό, οι προσωπικές πλη­ρο­φο­ρί­ες μπο­ρεί να σταλούν σε αν­θρώ­πους που δεν πρέ­πει.
● Όλοι έχουν το δικαίωμα να τους συμπεριφέρονται με σεβασμό στο διαδίκτυο.
● Μπορούν να κλείσουν το δωμάτιο συνομιλίας, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ή τον υ­πο­λο­γι­στή όπο­τε θέλουν.
● Τα παιδιά θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να μιλούν με τους γονείς τους για τις αρ­νη­τι­κές τους εμπειρίες.

Το διαδίκτυο υπόκειται στους ίδιους κανονισμούς και νόμους όπως και η κα­θη­με­ρι­νή μας ζω­ή. Το να συκοφαντούμε ή να προσβάλλουμε κάποιον στο διαδίκτυο είναι κα­κό. Μπορεί να θε­ω­ρη­θεί δυσφή­μηση ή εξύβριση, πράγμα που ενδέχεται να ε­πι­σύ­ρει τιμωρία και ποινές για την πρόκληση ζημιών. Μπορεί να είναι δύσκολο να α­κυ­ρω­θεί κάτι που έγινε με λίγα κλικ του πο­ντι­κιού και τα παιδιά ενδέ­χεται να μην κα­τα­λα­βαί­νουν πόσο σοβαρή μπορεί να γίνει η κα­τά­στα­ση.

Αν ο μη γένοιτο...

Αν το παιδί σας λάβει κακόβουλα μηνύματα μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή μη­νυ­μά­των SMS:
● Πείτε του ότι δε χρειάζεται να ανοίγει τέτοιου είδους μηνύματα ή άλλα μη­νύ­μα­τα που προ­έρ­χο­­νται από εντελώς ξένους.
● Δε θα πρέπει να απαντάει σε κακόβουλα μηνύματα. Ωστόσο, καλό θα είναι να α­πο­θη­κεύ­ε­τε τα μηνύματα για μελλοντική αναφορά, εάν η κατάσταση χρειαστεί να α­ντι­με­τω­πι­στεί από άλ­λο άτομο.
● Αν ανακαλύψετε ότι ο αποστολέας πηγαίνει στο ίδιο σχολείο με το παιδί σας, ε­νη­με­ρώ­στε το σχολείο.
● Εάν η παρενόχληση εξακολουθήσει, ίσως χρειαστεί να αλλάξετε τη διεύθυνση η­λε­κτρο­νι­κού ταχυ­δρομείου ή τον αριθμό τηλεφώνου του παιδιού σας.

Επίσης, να θυμάστε:

● Μπορείτε να αποθηκεύσετε τα κακόβουλα μηνύματα για άλλες δραστηριότητες.
● Μπορείτε να προσαρμόσετε τις ρυθμίσεις του προγράμματος ηλεκτρονικού τα­χυ­δρο­μεί­ου, έ­τσι ώ­στε να κατευθύνει τα μηνύματα ενός δεδομένου αποστολέα σε ξε­χω­ρι­στό φάκελο. Έ­τσι το παιδί σας δε χρειάζεται να τα διαβάζει.
● Αν γνωρίζετε τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του αποστολέα, μπο­ρεί­τε να στεί­λε­τε ένα αντίγραφο του κακόβουλου μηνύματος στον πάροχο υπηρεσιών δι­α­δι­κτύ­ου και να ζη­τή­σε­τε να δια­γραφεί αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού τα­χυ­δρο­μεί­ου.
● Αν δε γνωρίζετε τη διεύθυνση του αποστολέα, ζητήστε βοήθεια από τον πάροχο υ­πη­ρε­σι­ών διαδι­κτύου.

Αν εντοπίσετε κακόβουλα κείμενα ή φωτογραφίες του παιδιού σας δημοσιευμένα στο δι­α­δί­κτυ­ο:
● Αποθηκεύστε τις σελίδες όπου βρίσκεται αυτό το υλικό για περαιτέρω ε­νέρ­γει­ες.
● Εάν η τοποθεσία ή η διεύθυνσή της αναφέρει ποιος είναι ο πάροχος υπηρεσιών, ε­πι­κοι­νω­νή­στε μαζί του. Ο πάροχος μπορεί να διαγράψει το κείμενο και, εν­δε­χο­μέ­νως, να ε­ντο­πί­σει τον συγγρα­φέα.
● Μπορείτε επίσης να ζητήσετε από τον δικό σας διαχειριστή διαδικτύου να ε­πι­κοι­νω­νή­σει με τον διαχειριστή της εν λόγω τοποθεσίας και να απαιτήσει να δι­α­γρα­φεί το υλικό αυτό.
● Εάν η παρενόχληση είναι ιδιαίτερα σοβαρή και συνιστά αξιόποινη πράξη, ε­πι­κοι­νω­νή­στε με την α­στυνομία.

Να θυμάστε: Οι ανώνυμοι χρήστες μπορούν συχνά να εντοπιστούν. Ωστόσο, η α­στυ­νο­μί­α δε θα α­ναλάβει δράση εκτός εάν υπάρχουν υπόνοιες εγκληματικής πρά­ξης.

 2  Παιδί και μάρκετινγκ στο διαδίκτυο

Το διαδίκτυο παρέχει στους διαφημιστές έναν αποτελεσματικό τρόπο να προ­σεγ­γί­σουν τα παι­διά και τους νέους. Πολλά προϊόντα που θαυμάζουν τα παιδιά προ­ω­θού­νται μέσω δι­α­δι­κτύ­ου.

Το μάρκετινγκ που προορίζεται για τα παιδιά και τους νέους υπόκειται σε αυ­στη­ρό­τε­ρες κρί­σεις και κανονισμούς από το μάρκετινγκ που προορίζεται για ε­νη­λί­κους, κα­θώς οι ανήλικοι εί­ναι περισσότε­ρο ευάλωτοι. Για παράδειγμα:
● Οι διαφημίσεις θα πρέπει να αναγνωρίζονται αμέσως ως τέτοιες.
● Θα πρέπει να γίνεται σεβαστή η αξιοπρέπεια των ανηλίκων.
● Η ψυχαγωγία, όπως τα παιχνίδια, δε θα πρέπει να διακόπτεται ή να συνδέεται με δι­α­φη­μί­σεις.

Τι μπορείτε να κάνετε:

● Να χρησιμοποιείτε το διαδίκτυο μαζί με το παιδί σας και να το διδάσκετε να α­να­γνω­ρί­ζει τις δι­α­­φη­μί­σεις και τους στόχους τους.
● Να πληροφορείτε το Ινστιτούτο Προστασίας Καταναλωτή ή τον πάροχο υ­πη­ρε­σι­ών για τυ­χόν α­νάρμοστο μάρκετινγκ.

Άμεσο μάρκετινγκ

Το άμεσο μάρκετινγκ μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και SMS επιτρέπεται α­πο­κλει­στι­κά με την πρότερη συγκατάθεση του προσώπου στο οποίο απευθύνεται. Αν το παιδί σας πα­ρέ­χει προσωπικές πληροφορίες όταν συμμετέχει, για παράδειγμα, σε κάποιον διαγωνισμό μέ­σω δι­α­δι­κτύ­ου, ενδεχομέ­νως να συγκατατεθεί σε άμεσο μάρ­κε­τινγκ.

Υπηρεσίες με χρέωση και αγορές από παιδιά μέσω διαδικτύου

Οι αγορές που γίνονται μέσω διαδικτύου ή κινητού τηλεφώνου πρέπει είτε να γί­νο­νται από ε­νή­λι­κο είτε με την έγκριση ενηλίκου.

Συμβουλές:

● Συμφωνήστε με το παιδί σας σχετικά με τους κανόνες που αφορούν τις αγορές μέ­σω δι­α­δι­κτύ­ου.
● Συνεργαστείτε με τον πάροχο που χρησιμοποιείτε, προκειμένου να τοποθετηθούν οι α­πα­ραί­τη­τες φραγές κλήσεων/SMS ή να τοποθετηθεί όριο δαπάνης στο κινητό τη­λέ­φω­νο του παι­διού.
● Πληροφορήστε τον πάροχο υπηρεσιών διαδικτύου για τυχόν ανάρμοστες δι­α­δι­κτυ­α­κές το­πο­θε­σί­­ες.
● Φτιάξτε μια οικογενειακή διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που θα χρη­σι­μο­ποι­εί­τε ε­σείς και το παιδί όταν θέλετε να αγοράσετε κάτι μέσω διαδικτύου.

 3  Προσωπικές πληροφορίες και φωτογραφίες

Σε πολλές διαδικτυακές τοποθεσίες οι χρήστες πρέπει να εγγραφούν ή, δι­α­φο­ρε­τι­κά, να δώ­σουν τα προσωπικά τους στοιχεία για να λάβουν βραβεία, όπως πρό­σβα­ση στην υ­πη­ρε­σί­α, συμ­με­το­χή σε κάποια κλήρωση, δωρεάν προϊόντα ή τη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε κά­ποια ομάδα συζητήσε­ων. Οι διάφορες εμπορικές ε­πι­χει­ρή­σεις μπορούν να συλλέγουν τα στοι­χεί­α επικοινωνίας των παι­διών και των νέων αν­θρώ­πων για σκοπούς μάρ­κε­τινγκ, αλ­λά πρέ­πει να λαμβάνουν νόμιμα συγκατά­θεση προ­τού επιδοθούν σε δραστηριότητες μάρ­κε­τινγκ.

Ωστόσο, οι διαχειριστές διαδικτυακών τοποθεσιών ενδεχομένως να μην τηρούν πά­ντο­τε το α­πόρ­ρη­­το των προσωπικών πληροφοριών, ακόμη κι αν τα προσωπικά δε­δο­μέ­να προ­στα­τεύ­ο­νται από τον Νόμο περί Προστασίας Προσωπικών Δε­δο­μέ­νων. Μά­θε­τε τα παι­διά σας να εί­ναι προσεκτικά όταν παρέχουν προσωπικές πλη­ρο­φο­ρί­ες.


Συμβουλές

Συμφωνήστε με το παιδί σας σε κάποια προσέγγιση. Συχνά είναι πολύ χρήσιμο να συμ­φω­νή­σε­­τε με το παιδί τους κανόνες, σύμφωνα με τους οποίους θα παρέχει προ­σω­πι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες μέσω διαδικτύου. Αν του δώσετε την άδεια να παρέχει τέ­τοιου είδους πλη­ρο­φο­ρί­ες, θα πρέπει να είστε βέβαιοι για την αξιοπιστία των το­πο­θε­σι­ών στις οποίες θα τις πα­ρέ­χει.
Ελέγξτε την πολιτική προστασίας απορρήτου. Σας συνιστούμε να ελέγχετε ότι η υ­πη­ρε­σί­α που χρησιμοποιείτε ρυθμίζεται από την κατάλληλη πολιτική προστασίας α­πορ­ρή­του, η ο­ποί­α θα πρέπει να εξηγεί με ποιον τρόπο χρησιμοποιούνται οι προ­σω­πι­κές πληροφορίες, την περίοδο χρήσης τους, καθώς και τον σκοπό για τον ο­ποί­ο χρησιμοποιούνται.
Να παρέχετε αποκλειστικά τις υποχρεωτικές πληροφορίες. Συνήθως δεν υ­πάρ­χει α­νά­γκη να καταχωρίσετε παρά μόνο έναν μικρό όγκο υποχρεωτικών πλη­ρο­φο­ρι­ών. Επίσης, ό­ταν εγγράφεστε σε μια νέα υπηρεσία, ο πάροχος ρωτά συνήθως εάν ε­πι­θυ­μεί­τε να λαμ­βά­νε­τε υλικό μάρκετινγκ. Μπορείτε να πείτε «Όχι» από την αρχή, αλ­λά αν δώσετε κατά λάθος την άδειά σας, μπορείτε να την αναιρέσετε ε­πι­κοι­νω­νώ­ντας με τον πάροχο υπηρεσιών. Συ­νι­στά­ται να φτιάξετε μια οι­κο­γε­νει­α­κή δι­εύ­θυν­ση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που θα χρη­σι­μο­ποι­εί­τε εσείς και το παιδί όταν θέ­λε­τε να δώ­σετε προσωπικά στοιχεία μέσω διαδικτύου.
Μην αποθηκεύετε τις προσωπικές σας πληροφορίες στο πρόγραμμα πε­ρι­ή­γη­σης. Δε συνιστά­ται να αποθηκεύσετε τις προσωπικές σας πληροφορίες ή τους κω­δι­κούς πρό­σβα­σης στο πρόγραμμα περιήγησης διαδικτύου ή σε άλλα προ­γράμ­μα­τα που συν­δέ­ο­νται στο δι­α­δί­κτυ­ο.

Δημοσίευση φωτογραφιών και προσωπικών πληροφοριών των παιδιών

Η δημοσίευση στο διαδίκτυο φωτογραφιών που έχουν ληφθεί με κινητό τηλέφωνο, κά­με­ρα ή ψη­φι­­α­κή φωτογραφική μηχανή είναι εύκολη και γρήγορη. Αν δη­μο­σι­εύ­σε­τε μια φωτογραφία, εί­ναι πολύ δύσκολο να αποτρέψετε τη διανομή της, την τρο­πο­ποί­η­σή της και τη χρήση της σε διαφορετικό πε­ριβάλλον. Αντίγραφα της φω­το­γρα­φί­ας μπορούν πολύ εύκολα να κα­τα­λή­ξουν σε διάφορες τοποθε­σίες και θα είναι πο­λύ δύσκολο να διαγραφούν όλα. Σκεφθείτε το κα­λά προτού δημοσιεύσετε τα προ­σω­πι­κά σας στοιχεία σε συνδυασμό με τη φωτογραφία σας.

Η δημοσίευση της φωτογραφίας ή άλλων προσωπικών πληροφοριών κάποιου στη δι­α­δι­κτυ­α­κή το­ποθεσία π.χ. ενός σχολείου αποτελεί αποκάλυψη προσωπικών δε­δο­μέ­νων, η οποία α­παι­τεί τη συ­γκατάθεση του εν λόγω προσώπου. Όποιος α­πο­κα­λύ­πτει τις προσωπικές του πλη­ρο­φο­ρί­ες έχει επί­σης το δικαίωμα να ελέγξει τις πλη­ρο­φο­ρί­ες που τον αφορούν και να τις δι­ορ­θώ­σει, αν είναι απα­ραίτητο. Τα παιδιά θα πρέ­πει, σε κάθε περίπτωση, να προ­ει­δο­ποι­ού­νται ότι δεν πρέπει να δημοσι­εύουν προ­σω­πι­κές πληροφορίες στις δικές τους διαδικτυακές το­πο­θε­σί­ες ή στα ι­στο­λό­γι­ά τους (blog).

Να θυμάστε: Δε χρειάζεται να παρέχετε τις προσωπικές σας πληροφορίες, εκτός ε­άν γνω­ρί­ζε­τε ποιος τις ζητά και για ποιο σκοπό πρόκειται να χρησιμοποιηθούν.



23 Απριλίου 2011

Γονείς και ασφάλεια στο διαδίκτυο (3)

Επικοινωνώντας με ασφάλεια

Οι ηλεκτρονικές συζητήσεις είναι δημοφιλής τρόπος επικοινωνίας μεταξύ των παι­διών. Στα η­λε­κτρο­­νι­κά δωμάτια συνομιλίας υπάρχει πάντοτε κάποιος να μι­λή­σει μα­ζί τους. Οι η­λε­κτρο­νι­κές συνομιλίες μπορούν να είναι διασκεδαστικές και α­σφα­λείς, αρκεί να γνωρίζει κανείς πώς να προστατευτεί. Προτού τα παιδιά σας αρ­χί­σουν να συνομιλούν ηλεκτρονικά, θα πρέ­πει να γνωρίζουν τους κινδύ­νους που ε­νέ­χο­νται σε κάτι τέτοιο και να έχουν κατανοήσει πλή­ρως πώς πρέπει να συν­δι­α­λέ­γο­νται με τους άλλους ώστε να προστατεύουν την ταυτότητά τους.
Τα ψευδώνυμα προσφέρουν προστασία. Συχνά οι άνθρωποι χρησιμοποιούν ψευ­δώ­νυ­μα στο διαδίκτυο, προκειμένου να προστατεύσουν την πραγματική τους ταυ­τό­τη­τα. Η συ­νο­μι­λί­α με ψευδώ­νυμο είναι ασφαλής: δεν μπορεί κανείς να μας ε­ντο­πί­σει, εκτός αν α­πο­κα­λύ­ψου­με εμείς τα στοιχεία επικοινωνίας μας. Ωστόσο, αυτή η α­νω­νυ­μί­α πολλές φορές ε­πι­τρέ­πει στους χρήστες να φέρονται και να εκφράζονται α­νάρ­μο­στα.
Οι κωδικοί πρόσβασης είναι μυστικοί. Προκειμένου να συμμετέχουν σε συ­νο­μι­λί­ες μέ­σω διαδι­κτύου, οι χρήστες συχνά πρέπει να δημιουργήσουν ένα προ­σω­πι­κό προ­φίλ ή ταυ­­τό­­τη­­τα. Αυτό ση­μαίνει μια περιγραφή του χρήστη, π.χ. το α­να­γνω­ρι­στι­κό ή το ψευδώνυμο που χρησιμοποιείται στη συνομιλία. Τα προφίλ συνήθως προ­στα­τεύ­ο­νται από κωδικούς πρό­σβα­σης, έτσι ώστε κανένας χρή­στης να μην μπο­ρεί να χρησιμοποιήσει την ταυτότητα των άλλων. Τα παιδιά είναι συνετό να κρα­­τούν συνεχώς μυστικό τον κωδικό πρόσβασής τους.
Προσωπικό απόρρητο – τι πρέπει να αναφέρουμε σχετικά με τον εαυτό μας και τι ό­χι; Οι συνομιλίες μέσω διαδικτύου είναι για τα παιδιά ένας τρόπος να μιλούν με άλ­λα παιδιά και να κά­νουν νέους φίλους, πράγμα που σημαίνει ότι θα μοιράζονται ο­ρι­σμέ­νες πλη­ρο­φο­ρί­ες σχετικά με τον εαυτό τους. Οι προσωπικές πληροφορίες, που μπορούν να α­πο­κα­λύ­ψουν την ταυτότητα ενός παι­διού, ή οι πληροφορίες ε­πι­κοι­νω­νί­ας (πλήρες ονοματεπώνυμο, δι­εύ­θυν­ση και αριθμός τηλεφώνου) δε θα πρέ­πει να αποκαλύπτονται. Η προστασία του α­πορ­ρή­του, επίσης, απαιτεί να κα­τα­νοή­σει ο χρήστης με ποιους τρόπους μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν οι πληροφορίες που θα δώ­σει. Ένα παιδί μπορεί να αναγνωριστεί ακόμη και με συν­δυ­α­σμό των διαφόρων πλη­ρο­φο­ρι­ών που θα δώσει (π.χ. το όνομα του σχολείου, τον α­θλη­τι­κό σύλ­λο­γο, την περιοχή όπου ζει κτλ.).

Πρέπει να προσέχουμε σε ποιον αποκαλύπτουμε τις πληροφορίες επικοινωνίας ή άλ­λες προ­σω­πι­κές πληροφορίες. Οι φωτογραφίες που στέλνουμε ή τα προσωπικά στοι­χεί­α που α­πο­κα­λύ­πτου­με σε έ­ναν ξένο ενδέχεται να γίνουν διαθέσιμα σε κάθε χρή­στη του διαδικτύου. Τα ηλεκτρονικά ημερολόγι­α μπορεί να δημοσιεύονται στο κοι­νό και να υπάρχει η δυνατότητα να αναγνωστούν για πολλά χρό­νια. Όταν δη­μο­σι­εύ­σου­με ένα κείμενο ή μια φωτογραφία στο δι­α­δί­κτυ­ο, χάνουμε τον έλεγχό του. Μπο­ρεί να αντιγραφεί εύκολα σε πολλά διαφορετικά ση­μεί­α και να μην μπο­ρέ­σου­με ποτέ να το δια­γράψουμε πλήρως.

Συμβουλές

● Να συζητάτε με τα παιδιά σας τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από την α­­πο­­κά­­λυ­­ψη προσωπικών πληροφοριών.
● Συνιστάται να μην αποκαλύπτονται οι προσωπικές πληροφορίες σε πολλές δι­α­φο­ρε­τι­κές πε­ρι­πτώ­­σεις.
● Δε θα πρέπει ποτέ να δίνουν τον κωδικό πρόσβασής τους, ακόμη και σε καλούς φί­λους. Ε­πί­σης θα πρέπει να τον αλλάζουν τακτικά.
● Το διαδίκτυο είναι δημόσιος χώρος. Προτού δημοσιεύσουμε πληροφορίες ή φω­το­γρα­φί­ες (που α­φορούν εμάς ή άλλους), πρέπει να θυμόμαστε ότι οποιοσδήποτε μπο­ρεί να έχει πρό­σβα­ση στις πληροφορίες αυτές. Για να δούμε ποιες πληροφορίες κυ­κλο­φο­ρούν στο δι­α­δί­κτυ­ο για μας, χρησι­μοποιούμε μια μηχανή αναζήτησης (π.χ. το google στη διεύθυνση www. google.gr), πληκτρολογώ­ντας ως κριτήριο α­να­ζή­τη­σης το όνομά μας.
● Τα παιδιά θα πρέπει να σας μιλούν για οποιαδήποτε τυχόν αρνητική εμπειρία έ­χουν στο δι­α­δί­κτυ­­ο.

 1  Το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο

Το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο είναι ένας δημοφιλής τρόπος αποστολής μηνυμάτων μέ­σω δι­α­δι­κτύ­ου, αλλά είναι σημαντικό να χρησιμοποιείται προσεκτικά.

Τα γραμματοκιβώτια του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μπορούν να γεμίσουν με α­νε­πι­θύ­μη­τη ή άχρη­στη αλληλογραφία, συχνά με τη μορφή διαφημίσεων που δεν α­πευ­θύ­νο­νται συ­γκε­κρι­μέ­να σε εμάς. Εκτός από τον κίνδυνο να προσβληθεί το σύ­στη­μά μας από ιούς μέσω μη­νυ­μά­των ηλεκτρονικού τα­χυδρομείου, τα άχρηστα μη­νύ­μα­τα ενδέχεται να περιέχουν α­νάρ­μο­στο υλικό ή συνδέσεις ακατάλλη­λες για νέ­ους ανθρώπους.

Εξάλλου, μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου είναι πιθανό να υποβληθεί το παιδί σε α­νώ­νυ­μες πα­ρενοχλήσεις, εκφοβισμό ή παρακολουθήσεις.

Τι μπορείτε να κάνετε:

Τοποθετήστε ένα φίλτρο ανεπιθύμητης αλληλογραφίας. Σας συνιστούμε να δη­μι­ουρ­γή­σε­τε για το παιδί σας μια διεύθυνση μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από πά­ρο­χο υ­πη­ρε­σι­ών διαδικτύου που να προσφέρει αυτόματη προστασία από ιούς και φίλ­τρα α­νε­πι­θύ­μη­της αλληλογραφίας. Αυτό θα βοηθήσει να αποτρέψετε το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος της α­νε­πι­θύ­μη­της αλληλογραφίας.
Επιτρέψτε τη λήψη μηνυμάτων μόνον από αποστολείς που γνωρίζετε. Ο α­σφα­λέ­στε­ρος τρό­πος να χρησιμοποιήσετε το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο είναι να χρη­σι­μο­ποι­ή­σε­τε τις ρυθ­μί­σεις του, έ­τσι ώστε το παιδί να μπορεί να ανοίξει μηνύματα που προέρχονται α­πο­κλει­στι­κά από συγκεκριμένες διευθύνσεις. Βέβαια ο τρόπος αυ­τός είναι πολύ περιορισμένος. Πολ­λά προγράμματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου σάς επιτρέπουν να αποκλείετε μηνύματα που έχουν αποσταλεί από συγκεκριμένες δι­­ευ­θύν­σεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Εξετάστε την περίπτωση να λάβετε μια ανώνυμη διεύθυνση ηλεκτρονικού τα­χυ­δρο­μεί­ου. Οι διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου συχνά έχουν τη μορφή o­noma.epitheto@ parohos.gr. Το πλήρες ονοματεπώνυμό σας αποτελεί προσωπικό στοι­χεί­ο, το οποίο δεν πρέ­πει να αποκαλύψετε δημοσίως. Αν το παιδί σας θέλει να α­νταλ­λά­ξει διευθύνσεις με άλλες δι­α­δι­κτυ­α­κές γνωριμίες, καλύ­τερο είναι να χρη­σι­μο­ποι­εί μια διεύθυνση που να μην α­πο­κα­λύ­πτει το πλήρες ονοματεπώνυμό του, π.χ. nickname01@parohos.gr. Συνιστάται η δι­εύ­θυν­ση η­λε­κτρο­νι­κού ταχυδρομείου να περιέχει κά­ποια αριθμητική τιμή, καθώς αυτές είναι δυ­σκο­λό­τε­ρο να τις μα­ντέ­ψει κανείς και, ως εκ τούτου, θα λαμβάνει λιγότερη ανεπιθύμητη αλ­λη­λο­γρα­φί­α. Δε συνιστάται να χρησιμοποιείται το ίδιο ψευδώνυ­μο στα διαδικτυακά δω­μά­τι­α συ­­νο­­μι­­λί­­ας. Αυτός ο τύπος διεύθυνσης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου εί­ναι επίσης ευ­κο­λό­τε­ρο να ε­γκα­τα­λει­φθεί, εάν γεμίσει με ανεπιθύμητη αλληλογραφία ή άλλα α­νε­πι­­θύ­μη­τα μηνύματα. Οι ευ­ρυ­ζω­νι­κές συνδέσεις συνήθως περιλαμβάνουν πολ­λα­πλές διευθύνσεις ηλε­κτρονικού τα­χυ­δρο­μεί­ου.

 2  Συνομιλίες μέσω διαδικτύου

Η ηλεκτρονική συνομιλία (chat) είναι η συμμετοχή σε ανοιχτές ομάδες συνομιλίας στο δι­α­δί­κτυ­ο, όπου μπορείς να μιλήσεις με άλλους χρήστες σε πραγματικό χρόνο, χρη­σι­μο­ποι­ώ­ντας ψευδώνυμο. Οι ομάδες συνομιλίας ή τα δωμάτια συνομιλίας συ­χνά παίρνουν το όνομά τους από κάποιο θέμα ή κάποια ομάδα ηλικιών. Σε μια συ­νο­μι­λί­α μπορούν να συμμετέχουν πολ­λοί χρήστες αλλά, σε πολλές περιπτώσεις, εί­ναι ε­πί­σης δυνατό να υπάρξει προσωπική συ­νο­μι­λί­α μεταξύ δύο χρηστών. Η η­λε­­κτρο­νι­κή συνομιλία έχει τη δική της γλώσσα και τρόπο συ­μπε­ρι­φο­ράς, ακόμη και τη δι­κή της κουλ­τούρα. Καλό είναι οι γονείς να ενημερωθούν σχε­τι­κά με αυτά τα πρω­τό­κολ­λα συνομιλίας. Ακόμη καλύτερο είναι να το κάνουν με τη βοήθεια του παιδιού τους.

Η αναμετάδοση συνομιλιών μέσω διαδικτύου (IRC) επιτρέπει στον χρήστη να έχει συ­­νο­­μι­­λί­­ες στο διαδίκτυο σε πραγματικό χρόνο. Προσφέρει περισσότερες ε­πι­λο­γές από την α­πλή συ­νο­μι­λί­α. Χρειά­ζεστε ένα ξεχωριστό πρόγραμμα (πελάτη IRC) για να επικοινωνήσετε με τα κα­νά­λια –ομάδες ή δω­μάτια συνομιλίας– που θέλετε. Η IRC επιτρέπει στον χρήστη να συ­νο­μι­λεί συγχρόνως σε πολλαπλά κανάλια, κα­θώς και απόρρητες συνομιλίες μεταξύ δύο χρη­στών. Οι κανόνες ασφαλούς χρή­σης εί­ναι οι ίδιοι και για την IRC και για τα δωμάτια συ­νο­μι­λί­ας.

Συμβουλές για τα παιδιά

Τα παιδιά που συμμετέχουν σε συνομιλίες πρέπει να γνωρίζουν πώς να το κάνουν με α­σφά­λει­α. Εί­ναι φρόνιμο να εφαρμόσουν τους παρακάτω οικιακούς κανόνες σχε­τι­κά με τη δι­α­δι­κτυ­α­κή συνομιλί­α:
● Κρατήστε τις προσωπικές σας πληροφορίες ασφαλείς, μυστικές.
● Αν υποστείτε ή διαπιστώσετε οποιαδήποτε παρενόχληση, ενημερώστε τον δι­α­χει­ρι­στή της συ­νο­μι­­λί­ας.
● Αν νιώσετε άσχημα, βγείτε από το δωμάτιο συνομιλίας και πείτε το στους γονείς σας.
● Όταν συνομιλείτε, να σκέφτεστε και τους άλλους.

Γονεϊκός έλεγχος

Το πόσο ασφαλής και διασκεδαστική θα είναι η συνομιλία εξαρτάται κατά πολύ από το πρό­σω­πο με το οποίο συνομιλούμε. Σε γενικές γραμμές, μπορείτε να δι­α­πι­στώ­σε­τε εάν το δω­μά­τι­ο συνομιλίας που χρησιμοποιεί το παιδί σας είναι α­σφα­λές, με βά­ση τα παρακάτω ε­ρω­τή­μα­τα:
Αυτό το δωμάτιο συνομιλίας προορίζεται για παιδιά; Στα δωμάτια συνομιλίας που προ­ο­ρί­ζο­νται για παιδιά, υπάρχει μικρότερη πιθανότητα να συναντήσετε α­νάρ­μο­στα θέματα ή συμπεριφορά.
Είναι το δωμάτιο συνομιλίας εποπτευόμενο; Μερικές φορές τα δωμάτια συ­νο­μι­λί­ας έ­χουν εθε­λοντές επόπτες, που διαχειρίζονται τα ακατάλληλα μηνύματα ε­πι­κοι­νω­νί­ας και μπο­ρούν να αποκλεί­σουν τους «νταήδες» και τους άλλους ταραξίες α­πό το δωμάτιο συνομιλίας. Ε­άν η εποπτεία δεν εί­ναι ενεργή, το δωμάτιο θα πρέπει να περιέχει τουλάχιστον ένα κουμπί για επικοινωνία με τον δια­χειριστή. Τα ε­πο­πτευ­ό­με­να δωμάτια συνομιλίας είναι προτιμότερα για τα παιδιά, ενώ υπάρχει με­γα­λύ­τε­ρη ασφάλεια αν αποθηκεύετε τις συζητήσεις.
Υπάρχει η δυνατότητα να αποκλείονται κάποιοι χρήστες; Αποκλεισμός σημαίνει να μην επιτρέ­πεται η δημοσίευση στο δωμάτιο συνομιλίας των μηνυμάτων που προ­έρ­χο­νται α­πό κάποιο συγκεκρι­μένο πρόσωπο. Αν κάποιο πρόσωπο αποκλειστεί, τα μηνύματά του δεν εμ­φα­νί­ζο­νται πλέον στην ο­θόνη.

Προσωπική συζήτηση

Όταν γνωρίσουμε κάποιο πρόσωπο σε μια διαδικτυακή ομάδα συνομιλίας, μπορεί να μη θέ­λου­με να συζητάμε μαζί του δημόσια, αλλά να έχουμε μια προσωπική συ­ζή­τη­ση. Για πα­ρά­δειγ­μα, μπορούμε να μπούμε σε ένα δημόσιο δωμάτιο συ­νο­μι­λί­ας, να αρ­χί­σου­με να συ­ζη­τά­με και έπειτα να περάσουμε σε συνομιλία μέσω προγράμματος α­νταλ­λα­γής άμεσων μη­νυ­μά­των ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρο­μείου. Ενώ χρη­σι­μο­ποι­ού­με αυτά τα εργαλεία μπορούμε να προστατεύουμε την ταυτότητά μας χρη­­σι­μο­ποι­ώ­ντας ψευδώνυμο (π.χ. nickname01@ domain.uk). Είναι επίσης ευκολότερο να πάψουμε να χρησιμοποιούμε αυτήν τη διεύθυνση αν η νέα επαφή αποδειχθεί ότι εί­ναι κάποιος με τον οποίο δε θέλουμε πλέον να ε­πι­κοι­νω­νού­με. Μια καλή συμ­βου­λή για τα παιδιά είναι να μην κάνουν προσωπι­κές συ­νο­μι­λί­ες στο δι­α­δί­κτυ­ο με αν­θρώ­πους που δε γνωρίζουν προσωπικά.

Συναντήσεις με διαδικτυακές γνωριμίες

Αν το παιδί σας γνωρίσει κάποιο καινούριο πρόσωπο μέσω διαδικτύου, εν­δε­χο­μέ­νως να θε­λή­σει να συναντηθεί και διά ζώσης μαζί του. Ακόμη κι αν αυτή η δι­α­δι­κτυ­α­κή φιλία έχει δι­α­τη­ρη­θεί για αρκε­τό καιρό, είναι σημαντικό να α­ντι­με­τω­πί­ζε­τε μια ενδεχόμενη συνάντηση με ε­πι­φυ­λα­κτι­κό­τη­τα. Αν και οι περισσότερες συ­να­ντή­σεις μεταξύ διαδικτυακών φίλων είναι δι­α­σκε­δα­στι­κές και ακίνδυνες, με­ρι­κές φο­ρές, δυστυχώς, οδηγούν σε κακοποίηση των παιδιών. Ευ­τυ­χώς, οι περιπτώσεις κα­κο­ποί­­η­σης αυτού του τύπου είναι ιδιαίτερα σπάνιες στην Ελ­λά­δα. Αν προ­γραμ­μα­τι­στεί κάποια συνάντη­ση, είναι απαραίτητο το παιδί να συνοδεύεται από γο­­νέ­­α ή κά­ποιον έμπιστο ενήλικο και να γίνει σε δημόσιο χώρο. Καλό είναι να συμ­φω­νή­σε­τε εκ των προτέρων με το παιδί πώς θα αντιμετωπίζετε τις περιπτώσεις συ­να­ντή­σε­ων με δι­α­δι­κτυ­α­κές γνωριμίες.

 3  Προγράμματα άμεσης αποστολής μηνυμάτων

Όπως και τα δωμάτια συνομιλίας, ένα πρόγραμμα άμεσης αποστολής μηνυμάτων (MSN Mes­sen­ger, ICQ κτλ.) επιτρέπει τη συνομιλία σε πραγματικό χρόνο, αλλά η δι­α­φο­ρά είναι ότι ε­πι­λέ­γεις το πρό­σωπο με το οποίο θέλεις να μιλήσεις. Το πρό­γραμ­μα μάς δείχνει ποιοι από τους φίλους μας είναι ε­κείνη τη στιγμή συνδεδεμένοι και μπο­ρού­με να καλέσουμε έναν από αυ­τούς για προσωπική συνομι­λία. Μπορούμε ε­πί­σης να ανταλλάσσουμε αρχεία, όπως φω­το­γρα­φί­ες, αρχεία ήχου ή βιντεοκλίπ, να παί­ζου­με μαζί παιχνίδια ή να κάνουμε βι­ντε­ο­κλή­σεις.

Η τεχνολογία ανταλλαγής άμεσων μηνυμάτων ενέχει τους ίδιους κινδύνους με το η­λε­κτρο­νι­κό τα­χυ­­δρο­μεί­ο και τα δωμάτια συνομιλίας. Ένας χρήστης μπορεί να α­νοί­ξει ένα συνημμένο αρ­χεί­ο ή κά­ποια σύνδεση που να περιέχει ιό, λογισμικό υ­πο­κλο­πής ή υλικό ακατάλληλο για παι­διά. Αν γνωρίζε­τε το άλλο πρόσωπο στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, η διαδικτυακή συζήτηση είναι πο­λύ πιο ασφαλής. Οι συζητήσεις μέσω προ­γράμ­μα­τος άμεσης ανταλλαγής μηνυμάτων εί­ναι πάντοτε απόρρητες και εσείς ε­λέγ­χε­τε όχι μόνο με ποιον μιλάτε αλλά και πόσο χρόνο θέ­λε­τε να διαρκέσει η συ­ζή­τη­ση.

Μπορείτε να κάνετε τις συνομιλίες ασφαλέστερες προσαρμόζοντας τις ρυθμίσεις του προ­γράμ­μα­τος άμεσης αποστολής μηνυμάτων όπως περιγράφεται παρακάτω:


Επιλογή προσώπων για συνομιλία

Είναι ασφαλέστερο να συνομιλείτε με ανθρώπους που ήδη γνωρίζετε. Ωστόσο, σχε­δόν ο­ποιοσ­δή­πο­­τε θα μπορούσε να στείλει μήνυμα στο παιδί σας. Τα προ­γράμ­μα­τα αυτά έχουν μια λίστα επαφών όπου μπορεί κανείς να προσθέσει τα ονόματα προ­σώ­πων με τα οποία θέ­λει να ανταλλάξει μηνύμα­τα. Προκειμένου να α­πο­τρέ­ψε­τε τα μηνύματα από ξένους να φθά­σουν στο παιδί σας, μπορείτε να προσαρμόσετε τις ρυθμίσεις του προγράμματος, ώστε να α­πο­κλει­στεί οποιαδήποτε επαφή με πρό­­σω­πα που δεν περιλαμβάνονται στη λίστα.


Αποθήκευση συνομιλιών

Μπορείτε να αποθηκεύετε τις διαδικτυακές συνομιλίες. Αν οι άλλοι συνομιλούντες μπο­ρούν να δουν ότι το κάνετε, βελτιώνετε την ασφάλεια του παιδιού σας. Όταν οι άν­θρω­ποι που συμ­με­τέ­χουν σε διαδικτυακές συνομιλίες γνωρίζουν ότι κάποιος α­πο­θη­κεύ­ει τις συνομιλίες, συ­νή­θως είναι πιο προ­σεκτικοί με όσα συζητούν. Μπο­ρεί­τε να αποφασίσετε να αποθηκεύετε τις συνομιλίες κάθε φορά ή να ρυθ­μί­σε­τε το πρό­γραμ­μα να αποθηκεύει αυτόματα όλες τις συ­νο­μι­λί­ες.

Διασκέδαση για όλη την οικογένεια

Η άμεση ανταλλαγή μηνυμάτων (IM) δεν προορίζεται αποκλειστικά για τα παιδιά και τους νέ­ους: πολλές εταιρείες χρησιμοποιούν την άμεση αποστολή μηνυμάτων για τις εσωτερικές τους επικοινω­νίες. Ένα παράδειγμα: Αν το παιδί σας συνδέεται στο διαδίκτυο μετά το σχο­λεί­ο, ενώ εσείς εργάζε­στε, μπορείτε να ανταλλάσσετε μη­νύ­μα­τα και να μειώσετε το κόστος των τη­λε­φω­νι­κών κλήσεων. Μπορείτε ε­πί­σης να παρακολουθείτε πώς και πόσο χρησιμοποιεί το παι­δί το διαδίκτυο, κα­θώς το πρόγραμμα IM σας δείχνει πότε συνδέθηκε το παιδί σας.



22 Απριλίου 2011

Γονείς και ασφάλεια στο διαδίκτυο (2)

Πρώτα μέτρα ασφαλείας

Οι γονείς αντιμετωπίζουν τις ίδιες προκλήσεις είτε πρόκειται για το διαδίκτυο εί­τε για τις άλ­λες ε­να­­σχο­λή­σεις των παιδιών. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν με τι α­σχο­λού­νται τα παιδιά τους και να τα υποστηρίζουν σε αυτές τους τις δρα­στη­ρι­ό­τη­τες.

Τα παιδιά ίσως θέλουν να κρατήσουν την ενασχόλησή τους με το διαδίκτυο μυ­στι­κή. Ίσως να μη θέ­λουν να εμπλακούν οι γονείς, ιδιαίτερα εάν πιστεύουν ότι θα τα πε­ρι­ο­ρί­σουν. Είναι ση­μα­ντι­κό να θυμάστε ότι το διαδίκτυο είναι μια καταπληκτική πη­γή, που περιέχει τεράστιους ό­γκους συναρπα­στικών και εκπαιδευτικών πλη­ρο­φο­ρι­ών. Είναι επίσης σημαντικό οι γονείς να μην υπερβάλλουν, ού­τε να θέτουν υ­περ­βο­λι­κούς περιορισμούς στη χρήση του διαδικτύου α­πό τα παιδιά τους. Οι κίν­δυ­νοι πρέπει να γίνονται κατανοητοί, έτσι ώστε τα παιδιά να προ­στα­τεύ­ο­νται και να εκμεταλλεύονται α­πόλυτα αυτό το καταπληκτικό εργαλείο. Τα παιδιά μα­θαί­νουν με τον πειραματισμό, δοκιμάζοντας και σφάλλοντας. Αν σας ενδιαφέρει η χρήση του δι­α­δι­κτύ­ου και είστε εξοικειωμένοι με όλα τα συ­ναρπαστικά πράγματα που προ­σφέ­ρει, θα εί­στε σε καλύτερη θέση να συζητήσετε με τα παιδιά σας θέματα που το αφορούν. Θα είναι ε­πί­σης ευκολότερο να κατανοήσετε με ποιον τρόπο χρη­σι­μο­ποι­­ούν το διαδίκτυο και, ίσως, να κα­τα­φέ­ρε­τε να μιλάτε εποικοδομητικά μαζί τους σε όλη τη διάρκεια της εφηβείας τους.


Πέντε βασικές οδηγίες

1. Τοποθετήστε τον υπολογιστή σε ένα δωμάτιο που χρησιμοποιείται από όλη την οι­κο­γέ­νει­α. Έτσι, το να συζητάτε για το διαδίκτυο και να βλέπετε πώς χρη­σι­μο­ποι­εί­ται γίνεται μέ­ρος της καθη­μερινής σας ζωής. Είναι ευκολότερο να συζητάτε τα προ­βλή­μα­τα όταν ο υ­πο­λο­γι­στής βρίσκεται σε κοινό δωμάτιο. Μπορείτε ακόμη να χρη­σι­μο­ποι­εί­τε το διαδίκτυο από κοι­νού.

2. Συζητήστε για το διαδίκτυο. Εκδηλώστε ενδιαφέρον για όσα κάνει το παιδί σας και οι φί­λοι του, τόσο στο διαδίκτυο όσο και εκτός. Συζητήστε μαζί του για τα υ­πέ­ρο­χα και συ­ναρ­πα­στι­κά πράγματα που περιέχει, καθώς και για τα προβλήματα που μπο­ρεί να συναντήσετε. Συ­ζη­τή­στε για το τι θα πρέπει να κάνει αν αισθανθεί ά­σχη­μα σε κάποια κατάσταση στο δι­α­δί­κτυ­ο.

3. Μάθετε κι εσείς οι ίδιοι περισσότερα για τη χρήση του υπολογιστή. Αν χρη­σι­μο­ποι­εί­τε το δια­δίκτυο και οι ίδιοι, είναι ευκολότερο να διαπιστώσετε ποια είναι η κα­λύ­τε­ρη πρακτική για τα παιδιά σας και μπορείτε να τα βοηθήσετε περισσότερο να εντοπίσουν χρήσιμο υλικό.

4. Χρησιμοποιήστε το διαδίκτυο μαζί. Βρείτε τοποθεσίες κατάλληλες για παιδιά ή μά­θε­τε πώς μπορείτε να εντοπίζετε χρήσιμες πληροφορίες: προγραμματίστε μαζί έ­να ταξίδι για δι­α­κο­πές, δείτε μαζί εκπαιδευτικές τοποθεσίες για να υποστηρίξετε τις σχολικές τους ερ­γα­σί­ες ή βρεί­τε πληροφο­ρίες για τα χόμπι και τα εν­δι­α­φέ­ρο­ντά τους. Σερφάροντας μαζί στο διαδίκτυο μπο­ρεί­τε επίσης να βοη­θή­σε­τε τα παι­διά να εκτιμήσουν την αξία των πληροφοριών που θα βρεί­τε. Μπορείτε να το­πο­θε­­τή­σε­τε σελιδοδείκτες στις αγαπημένες σας διαδικτυακές το­πο­θε­σί­ες, έτσι ώστε να μπορείτε να ανα­τρέξετε εύκολα στις το­πο­θε­σί­ες που μπήκατε μαζί.

5. Κάντε μια συμφωνία με τα παιδιά, για το πώς και το πότε θα χρησιμοποιούν το δι­α­δί­κτυ­ο. Μπορεί να είναι χρήσιμο να συμφωνήσετε σε συγκεκριμένες ώρες και συ­γκε­κρι­μέ­νες δι­α­δι­κτυ­α­κές τοποθεσίες που μπορούν τα παιδιά να χρησιμοποιούν στο διαδίκτυο. Θα χρει­α­στεί να συζητήσετε μαζί τους αυτό το θέμα και να συμ­φω­νή­σε­τε από κοινού.

Οικιακοί κανόνες για τη χρήση του διαδικτύου

Ένας καλός τρόπος για να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι από τη χρήση του δι­α­δι­κτύ­ου είναι να ορί­σετε ορισμένους κανόνες μαζί με τα παιδιά σας και να συμ­φω­νή­σε­τε από κοινού σε αυ­τούς. Οι κοι­νοί κανόνες είναι ένα καλό σημείο εκκίνησης για να συζητήσετε σχετικά με την α­σφα­λή χρήση του διαδικτύου.
● Ο χρόνος που περνούν στον υπολογιστή θα πρέπει, για λόγους υγείας, να είναι πε­ρι­ο­ρι­σμέ­νος.
● Τοποθετήστε, για παράδειγμα, τον υπολογιστή στο σαλόνι. Σωστό είναι τα παιδιά προ­σχο­λι­κής ηλικίας να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο μαζί με κάποιον ενήλικο.
● Η πρόσβαση στο διαδίκτυο για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας θα πρέπει να πε­ρι­ο­ρί­ζε­ται σε συ­γκεκριμένες, προσυμφωνημένες διαδικτυακές τοποθεσίες. Τα πιο προ­χω­ρη­μέ­να παιδιά μπο­ρούν να βρουν τις συγκεκριμένες τοποθεσίες μέσω του με­νού «Αγαπημένα» του προ­γράμ­μα­τος περιήγησης.
● Η ασφαλέστερη λύση είναι να δημιουργήσετε ένα προσωπικό λειτουργικό πε­ρι­βάλ­λον για το παι­δί, όπου η πρόσβαση στο διαδίκτυο θα είναι περιορισμένη α­πο­κλει­στι­κά σε συ­γκε­κρι­μέ­νες διαδικτυ­ακές τοποθεσίες.

Δημιουργία ασφαλούς δικτυακού περιβάλλοντος

Ο ασφαλέστερος τρόπος να εξερευνήσουν τα μικρά παιδιά το διαδίκτυο είναι να δη­μι­ουρ­γη­θεί ένας ασφαλής χώρος όπου επιτρέπεται η εξερεύνηση αποκλειστικά των διαδικτυακών το­πο­θε­σι­ών που ε­γκρίνονται από κάποιον έμπιστο ενήλικο. Μπο­ρεί­τε να χρησιμοποιήσετε τις ρυθ­μί­σεις του προγράμ­ματος περιήγησης δι­α­δι­κτύ­ου προκειμένου να επιτρέπετε στο παιδί σας την είσοδο αποκλειστικά στις α­σφα­λείς τοποθεσίες που εσείς έχετε επιλέξει. Στην πε­ρί­πτω­ση αυτή, αν το παιδί σας θελήσει να επισκεφθεί κάποια νέα τοποθεσία, θα πρέπει πρώ­τα να προσθέσετε ε­σείς τη διεύθυνσή της στον κατάλογο των εγκεκριμένων το­πο­θε­σι­ών. Η δη­μι­ουρ­γί­α ασφαλών χώρων είναι εύκολη, με τη χρήση του λειτουργικού συστήματος των Win­dows.


Ασφαλείς κωδικοί πρόσβασης. Ένας τρόπος είναι να σκεφθείτε μια οικεία φράση και να χρη­σι­­μο­ποι­ή­σε­τε το πρώτο γράμμα κάθε λέξης. Για παράδειγμα, η φράση «O Μά­ρι­ος γεν­νή­θη­κε τον Αύ­γουστο του ’99» δίνει τον κωδικό OMgtAt99. Εύκολο να το θυμάστε και δύσκολο να το μαντέψουν. Ποτέ μη δημιουργείτε κωδικούς πρό­σβα­σης που είναι εύκολο να τους μα­ντέ­ψει κάποιος γνωστός (π.χ. το όνομα του κα­τοι­κί­δι­ού σας).
Φίλτρο αναζήτησης του MSN. Τα παιδιά γνωρίζουν πώς να χρησιμοποιούν τις μη­χα­νές α­να­ζή­τη­­σης για να βρίσκουν πληροφορίες, αλλά δε γνωρίζουν απαραίτητα και πώς να α­πο­φεύ­γουν τις συν­δέσεις προς παντός είδους ακατάλληλο πε­ρι­ε­χό­με­νο. Χρησιμοποιούμε το φίλ­τρο αναζήτησης που διαθέτει το ίδιο το MSN, το οποίο α­πο­κλεί­ει τις ακατάλληλες συν­δέ­σεις από τα αποτελέσματα της αναζήτησης. Για να ενεργοποιήσετε φιλτράρισμα υψηλότερου ε­πι­πέ­δου για όλες τις αναζητήσεις σας, μπορείτε να χρησιμοποιείτε τις ρυθμίσεις Safe Search (ασφαλούς α­να­ζή­τη­σης). Μην ξεχνάτε να αποθηκεύετε τις ρυθμίσεις σας όταν περ­νά­τε στο αυ­στη­ρό­τε­ρο επίπεδο φιλ­τρα­ρί­­σμα­τος. Για να απενεργοποιήστε το φίλτρο, θα πρέ­πει να ε­πα­νέλ­θε­τε στη σελίδα ρυθ­μί­σε­ων αναζή­τησης και να επιλέξετε φιλτράρισμα με­τρί­ου ε­πι­πέ­δου ή να το καταργήσετε ε­ντε­λώς. Για να δια­σφαλίσετε ότι θα γίνουν οι αλ­λα­γές, θα πρέ­πει να αποθηκεύσετε αυτήν τη ρύθ­μι­ση.
Προσωπικός λογαριασμός. Θα χρειαστεί να δημιουργήσετε έναν προσωπικό λο­γα­ρια­σμό χρήστη για το παιδί μέσα από το λειτουργικό σύστημα. Έτσι θα κα­θο­ρι­στούν τα δι­και­ώ­μα­τα πρόσβασης και οι ρυθμίσεις του προγράμματος περιήγησης δι­α­δι­κτύ­ου για το παιδί.
Προγράμματα φίλτρων. Τα προγράμματα φίλτρων παρέχουν τη δυνατότητα ε­πι­βο­λής πε­ρι­ο­ρι­­σμών σε διαδικτυακές τοποθεσίες με βάση το περιεχόμενό τους. Αυ­τό σημαίνει ότι το πρό­γραμ­μα α­ποτρέπει την πρόσβαση σε τοποθεσίες οι οποίες πε­ρι­έ­χουν υλικό που χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται ως επιβλαβές (πορνογραφικό υλικό, υλικό που περιέχει βία κτλ.).
Περιορισμός επαφών. Μπορείτε να περιορίσετε τον αριθμό των προσώπων με τα οποία θα έχουν επαφές τα παιδιά σας μέσω διαδικτύου, χρησιμοποιώντας φίλ­τρα ή τεχνολογία φρα­γής.
Ιστορικό ιστοσελίδων. Η δυνατότητα «Ιστορικού ιστοσελίδων» που διαθέτει το πρό­γραμ­μα περι­ήγησης διαδικτύου σάς επιτρέπει να βλέπετε ποιες τοποθεσίες έ­χει ε­πι­σκε­φθεί πρό­σφα­τα το παιδί (αν και διαγράφεται εύκολα...).

Λήψη αρχείων μουσικής, παιχνιδιών και ταινιών

Μπορείτε να αντιγράψετε στον υπολογιστή σας αρχεία που περιέχουν μουσική, παι­χνί­δια ή ται­νί­ες. Αυτή η λήψη συνήθως γίνεται με τη χρήση κάποιου ειδικού προ­γράμ­μα­τος α­νταλ­λα­γής αρχείων (Kazaa, DirectConnect, BitTorrent κτλ.), το ο­ποί­ο χρησιμοποιεί την τε­χνο­λο­γί­α που ονομάζεται δι­ο­­μό­τι­μα δίκτυα (p2p). Προ­κει­μέ­νου να γίνει λήψη αρχείων από κάποιο δι­ο­μό­τι­μο δίκτυο, συνήθως πρέπει να κά­νε­τε κοινή χρήση κάποιων αρχείων που υπάρχουν στον δικό σας υπολογιστή με άλ­λους χρήστες του δικτύου. Κατά τη διάρκεια αυτής της δι­α­δι­κα­σί­ας ίσως το παιδί ε­πι­τρέ­ψει κατά λάθος τη δυνατότητα αντιγραφής όλων των αρ­χεί­ων που υ­πάρ­χουν στον υπολογιστή του.


Να θυμάστε τα πνευματικά δικαιώματα. Τα διομότιμα δίκτυα συχνά χρη­σι­μο­ποι­ού­νται για τη διανομή παράνομων αντιγράφων αρχείων μουσικής και ταινιών και συ­χνά πα­ρα­βι­ά­ζουν τους νόμους περί πνευματικών δικαιωμάτων. Είναι σημαντικό να ελέγχετε τη νο­μι­μό­τη­τα της διαδικτυακής τοπο­θεσίας από την οποία το παιδί σας σχεδιάζει να κάνει λήψη, προ­κει­μέ­νου να διασφαλιστεί ότι δεν παραβιάζονται τα πνευματικά δικαιώματα. Ένας γενικός κα­νό­νας είναι ότι, αν δεν πληρώνετε για το υλικό που λαμβάνετε, κατά πάσα πιθανότητα η λή­ψη είναι παράνομη.

Κι αν τελικά…

Αν το παιδί, παρ’ όλα αυτά, συναντήσει δυσάρεστο ή ανάρμοστο υλικό στο δι­α­δί­κτυ­ο; Πώς πρέ­πει να αντιδράσετε;

1. Αποφύγετε τις υπερβολικές αντιδράσεις, έτσι ώστε το παιδί να αισθάνεται ά­νε­τα και να ε­ξα­κο­­λου­θή­σει να σας μιλά για τέτοιου είδους περιστατικά και στο μέλ­λον.

2. Επισημάνετε στο παιδί με σαφήνεια ότι δεν πρόκειται για δικό του λάθος.

3. Διαγράψτε οποιαδήποτε ίχνη του ακατάλληλου υλικού, περιλαμβανομένων και ό­λων των πα­ρα­­πο­μπών από τη μνήμη cache, τα cookies και το ιστορικό ι­στο­σε­λί­δων του προ­γράμ­μα­τος περιήγη­σης.

4. Μιλήστε στο παιδί για τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αποφεύγει τέ­τοιου είδους κα­τα­­στά­σεις στο μέλλον, μεταξύ των οποίων είναι η χρήση μη­χα­νών α­να­ζή­τη­σης φιλικών προς τα παιδιά και η διαγραφή μηνυμάτων ηλεκτρονικού τα­χυ­δρο­μεί­ου από πρόσωπα που δε γνωρίζουν.



Γονείς και ασφάλεια στο διαδίκτυο (1)

Ασφαλής χρήση ανάλογα με την ηλικία των παιδιών

Παιδιά μικρότερα από 7 ετών

Οι πρώτες επισκέψεις στο διαδίκτυο θέτουν τις βάσεις για τη μελλοντική του χρή­ση και για την α­πόκτηση καλών συνηθειών από τα παιδιά. Στα παιδιά προ­σχο­λι­κής η­λι­κί­ας αρέσουν οι κα­θο­ρι­σμέ­­νες ρουτίνες και αυτός είναι ο ιδανικός τρόπος για την ανάπτυξη ασφαλών συ­νη­θει­ών και πρακτι­κών χρήσης.

Τα παιδιά αυτά έχουν περιορισμένη ικανότητα κατανόησης των πληροφοριών που δι­α­τί­θε­νται στο διαδίκτυο και περιορισμένη κριτική ικανότητα, για παράδειγμα, με­τα­ξύ των διαφημίσεων και του πραγματικού περιεχομένου. Οι γονείς πρέπει να τα βοη­θούν να βρίσκουν κατάλληλο υ­λι­κό. Άλλω­στε, συχνά δεν μπορούν να κα­τα­νοή­σουν τη διαφορά μεταξύ της χρήσης του δι­α­δι­κτύ­ου και των παιχνιδιών ή της ζω­γρα­φι­κής που κάνουν στον δικό τους υπολογιστή.

Σε αυτό το στάδιο, η οικογένεια μπορεί να θέσει τους πρώτους οικιακούς κανόνες για τη χρή­ση του υπολογιστή:
● Ο χρόνος που δαπανούν στον υπολογιστή θα πρέπει, για λόγους υγείας, να είναι πε­ρι­ο­ρι­σμέ­νος.
● Τοποθετήστε τον υπολογιστή σε δημόσιο χώρο, π.χ. στο σαλόνι. Τα παιδιά προ­σχο­λι­κής η­λι­κί­ας είναι σωστό να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο μαζί με κάποιον ε­νή­λι­κο.
● Η πρόσβαση στο διαδίκτυο θα πρέπει να περιορίζεται σε συγκεκριμένες, προ­συμ­φω­νη­μέ­νες διαδι­κτυακές τοποθεσίες. Τα πιο προχωρημένα παιδιά μπορούν να βρί­σκουν τις συ­γκε­κρι­μέ­νες τοποθεσί­ες μέσω του μενού «Αγαπημένα» του προ­γράμ­μα­τος περιήγησης.
● Η ασφαλέστερη λύση είναι να δημιουργήσετε ένα προσωπικό λειτουργικό πε­ρι­βάλ­λον για το παι­δί, όπου η πρόσβαση στο διαδίκτυο θα περιορίζεται αποκλειστικά σε συγκεκριμένες δι­α­δι­κτυ­α­κές τοποθεσίες.

Παιδιά 7-9 ετών

Οι μικροί μαθητές έρχονται σε επαφή με το διαδίκτυο στο σχολείο, σε σπίτια φίλων αλ­λά και στο δικό τους σπίτι. Οι γονείς και τα παιδιά θα πρέπει να συζητούν σχε­τι­κά με τη σωστή χρή­ση του και να συμφωνούν σχετικά με τους κανόνες που θα πρέ­πει να ακολουθούνται. Τα παι­διά αυτά ίσως έ­χουν ήδη αναπτύξει μια σωστή α­ντί­λη­ψη του τι ακριβώς βλέπουν, ωστόσο δεν είναι ακόμη έτοιμα να διαχειριστούν ό,τι προ­σφέ­ρε­ται στο διαδίκτυο –ιδιαίτερα τρο­μα­κτι­κό ή άλλο ακατάλληλο υλικό (ει­κόνες, κείμενο ή ήχο). Η συζήτηση σχετικά με αυτά τα θέ­μα­τα και η ενημέρωση των παι­διών σχετι­κά με τα διάφορα πράγματα που ίσως συναντήσουν στο δι­α­δί­κτυ­ο θα τα βοηθήσει να γίνουν υπεύ­θυνα και να μπορούν να εργάζονται και μόνα τους με α­σφά­λει­α. Οι γονείς μπορούν επίσης να πουν στα παιδιά τη δική τους γνώμη και να τους με­τα­δώ­σουν τις δικές τους αξίες σχετικά με το διαδίκτυ­ο, προκειμένου να τα βοη­θή­σουν.

Στην ηλικία αυτή οι περιορισμοί, η προστασία και η επιβλεπόμενη χρήση του δι­α­δι­κτύ­ου ε­ξα­κο­λου­­θούν να έχουν προτεραιότητα. Συνιστάται να συμφωνούν τα παιδιά και οι γονείς στους κα­νό­νες που θα εφαρμόσουν σχετικά με τη χρήση του δι­α­δι­κτύ­ου. Οι κανόνες, ω­στό­σο, πρέ­πει να αλλάζουν κα­θώς τα παιδιά μεγαλώνουν.
● Στο σπίτι η χρήση του διαδικτύου εξακολουθεί να επιτρέπεται μόνο όταν είναι πα­ρό­ντες οι γο­νείς. Έτσι διασφαλίζεται ότι θα είναι εκεί και θα βοηθήσουν εάν προ­κύ­ψει οποιοδήποτε πρό­βλη­μα.
● Εάν ο υπολογιστής τοποθετηθεί σε ένα δωμάτιο που χρησιμοποιείται από όλους, η χρήση του δια­δικτύου θα αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής της οικογένειας.
● Το παιδί ίσως να μην είναι ακόμη έτοιμο να διαπιστώσει την αξιοπιστία μιας δι­α­δι­κτυ­α­κής το­πο­θε­­σί­ας, οπότε θα πρέπει πάντοτε να ζητά την άδεια των γονιών του προ­τού δημοσιεύσει προ­σω­πι­κές πληροφορίες.
● Τα δωμάτια συνομιλίας και οι δημόσιες συζητήσεις μέσω διαδικτύου ίσως να μην εί­ναι α­κό­μη δρα­στηριότητες κατάλληλες για το παιδί. Γι’ αυτό, η διεύθυνση η­λε­κτρο­νι­κού τα­χυ­δρο­μεί­ου που χρησι­μοποιείται από ένα παιδί αυτής της ηλικίας θα πρέ­πει να είναι μια κοινή, οι­κο­γε­νει­α­κή διεύθυνση.
● Η δημιουργία ενός λογαριασμού για το παιδί, με περιορισμένα δικαιώματα χρή­στη, το βοη­θά να μάθει να χρησιμοποιεί ανεξάρτητα τον υπολογιστή.
● Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν προγράμματα φίλτρων για την αποτροπή της πρό­σβα­σης σε ακατάλληλες τοποθεσίες, αλλά παραμένει σημαντικό να ε­μπλέ­κο­νται οι γονείς ε­νερ­γά στη χρήση του διαδικτύου από τα παιδιά τους.

Παιδιά 10-12 ετών

Οι μαθητές ενδέχεται να έχουν ήδη μάθει να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για δι­ά­φο­ρες χρή­σεις. Οι γονείς μπορούν να υποστηρίζουν το παιδί, μαθαίνοντας για δι­α­δι­κτυ­α­κές το­πο­θε­σί­ες που σχετίζο­νται με τις σχολικές εργασίες, τα χόμπι ή τα άλ­λα του ενδιαφέροντα. Το δι­α­δί­κτυ­ο μπο­ρεί επίσης να χρησιμοποιείται για την ορ­γά­νω­ση θεμάτων που αφορούν όλη την οι­κο­γέ­νει­α. Έτσι δίνεται η ευ­καιρία στους γο­νείς και τα παιδιά να συζητούν ποιες τοποθεσίες εί­ναι α­ξι­ό­πι­στες και φερέγγυες και πού μπορούν να βρουν ποιοτικές πληροφορίες.

Το παιδί εξακολουθεί να χρειάζεται γονική επίβλεψη και έλεγχο, καθώς και κα­νό­νες για τη σω­στή χρήση. Ωστόσο, ίσως ήδη να έχει βρει τρόπους να αποφεύγει τους κα­νό­νες και την ε­πί­βλε­ψη εάν θεωρεί ότι είναι πολύ περιοριστικοί ή ότι δεν κα­λύ­πτουν τις ανάγκες του.
● Οι γονείς και τα παιδιά πρέπει να συμφωνήσουν σχετικά με το τι μπορούν και τι δεν μπο­ρούν να κάνουν ή με ποιον τρόπο να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και αυτή η συμ­φω­νί­α θα πρέ­πει να καλύπτει όλες τις ανάγκες και τις απόψεις. Παραδείγματα: οι ευθύνες που φέρουν ο αποστολέας ενός μηνύ­ματος, εκείνος που κάνει λήψη αρ­χεί­ων (τα οποία ενδεχομένως να κα­λύ­πτο­νται από πνευματικά δι­καιώματα), καθώς και όποιος κάνει εγκατάσταση προ­γραμ­μά­των.
● Συμφωνήστε ποιες προσωπικές πληροφορίες είναι σωστό να δίνει και συζητήστε τους κιν­δύ­νους που σχετίζονται με την αποκάλυψη πληροφοριών.
● Αν το παιδί ήδη ενδιαφέρεται για διαδικτυακές συνομιλίες ή IRC, οι γονείς θα πρέ­πει να συ­ζη­τούν μαζί του κατά πόσο είναι ασφαλείς και να επιβλέπουν τις ε­μπει­ρί­ες που θα έχει στις συ­νο­μι­λί­ες του μέσω διαδικτύου.
● Πολλά παιδιά είναι περίεργα, γι’ αυτό οι γονείς θα πρέπει να δίνουν έμφαση στη α­νά­γκη για α­σφαλή και προσεκτική χρήση.
● Τα προγράμματα προστασίας των πληροφοριών θα πρέπει επίσης να δι­α­τη­ρού­νται ε­νη­με­ρω­μέ­να.

Παιδιά 13-15 ετών

Σε αυτή την ηλικία το διαδίκτυο αποτελεί μέρος της κοινωνικής ζωής του παιδιού: συ­να­ντά φί­λους και περνά αρκετό χρόνο εκεί, ενώ αναζητά πληροφορίες για τις σχο­λι­κές εργασίες και τα ενδιαφέ­ροντά του. Καθώς το μορφωτικό επίπεδο του παι­διού είναι υψηλότερο, ανοίγονται πε­ρισ­σό­τε­ρες ευκαιρίες για χρήση του δι­α­δι­κτύ­ου. Ενδέχεται να είναι δύσκολο για τους γονείς να παρακολουθούν τι ακριβώς κά­νει εκεί το παιδί. Στην ηλικία αυτή, επίσης, τα παιδιά δι­α­κιν­δυ­νεύ­ουν και δο­κι­μά­ζουν τα όριά τους. Οι τεχνικοί περιορισμοί και οι απαγορεύσεις εν­δέ­χε­ται να μην εί­ναι αποτελεσματικοί τρόποι για τη βελτίωση της ασφάλειάς τους στο διαδίκτυο.

Τα παιδιά ενδέχεται να θέλουν να διατηρούν τις δραστηριότητές τους μυστικές, ει­δι­κά εάν οι γο­νείς δεν είχαν ενδιαφερθεί στο παρελθόν για τον τρόπο που χρη­σι­μο­ποι­ούν το διαδίκτυο και δεν τον γνωρίζουν. Είναι σημαντικό για την οι­κο­γέ­νει­α να γί­νο­νται ανοιχτές συζητήσεις και να ενδιαφέρο­νται οι γονείς για όσα κάνει το παιδί στο διαδίκτυο, αλλά και για εκείνους μαζί με τους οποίους το χρησιμοποιεί.
● Οι οικιακοί κανόνες που ορίζονται από κοινού εξακολουθούν να χρειάζονται.
● Ο έφηβος εξακολουθεί να έχει περιορισμένες δυνατότητες στην αξιολόγηση πραγ­μά­των και να χρειάζεται τη συμβουλή ενός ενηλίκου για θέματα όπως η δη­μο­σί­ευ­ση στο διαδίκτυο φω­το­γρα­φι­ών ή ενός κειμένου σχετικά με τον εαυτό του.
● Τα ηθικά θέματα και η προσωπική ευθύνη που φέρει κανείς ως χρήστης του δι­α­δι­κτύ­ου εί­ναι ση­μαντικά θέματα για συζήτηση. Για παράδειγμα, η παράνομη λήψη αρ­χεί­ων, οι κανόνες συ­μπε­ρι­φο­­ράς και τα πνευματικά δικαιώματα. Τα παιδιά θα πρέ­πει επίσης να είναι υπεύθυνα για όσα δημοσι­εύουν, περιλαμβανομένων των προ­σω­πι­κών τους πληροφοριών ή των πλη­ρο­φο­ρι­ών που ίσως είναι παράνομες.
● Οι γονείς θα πρέπει να ενδιαφέρονται εξίσου για τις «διαδικτυακές επαφές» τόσο του παι­διού τους όσο και των φίλων του. Και καλό είναι να εμπλακούν εάν το παιδί θε­λή­σει να γνω­ρί­σει νέους ανθρώπους μέσω διαδικτύου.
● Οι γονείς θα πρέπει να προσπαθούν να μην αντιδρούν υπερβολικά, ακόμη κι αν α­να­κα­λύ­ψουν ότι συνέβη κάτι «φριχτό» όταν το παιδί συνδέθηκε στο διαδίκτυο. Μπο­ρούν και πά­λι να υ­πο­δει­κνύ­ουν στο παιδί κατάλληλο περιεχόμενο. Για πα­ρά­δειγ­μα, υπάρχουν καλές δι­α­δι­κτυ­α­κές υπηρεσίες που αφορούν τη σεξουαλικότητα και την υγεία και οι οποίες προορίζονται για το νεανικό κοινό. Οι νέοι άνθρωποι θέ­λουν να αισθάνονται ότι μπορούν να μιλήσουν στους γο­νείς τους για κάτι που τους κά­­νει να νιώθουν άβολα στο διαδίκτυο.



Γονείς και ασφάλεια στο διαδίκτυο

Το διαδίκτυο προσφέρει στα παιδιά και τους νέους απίθανες ευκαιρίες να α­να­κα­λύ­πτουν, να συν­δέ­ο­νται και να δημιουργούν ηλεκτρονικά. Ωστόσο, η χρήση του δι­α­δι­κτύ­ου ενέχει και κιν­δύ­νους. Για παράδειγμα, είναι ένα ανοιχτό παράθυρο σε έ­ναν κό­σμο όπου συμμετέχουν και οι ε­νή­λι­κοι και περιέ­χει υλικό ακατάλληλο για τα παι­διά.

Πώς θα πρέπει οι γονείς να ενισχύουν τα παιδιά τους προκειμένου να ε­λα­χι­στο­ποι­ή­σουν τους κινδύ­νους αυτούς; Δεν υπάρχει μία εύκολη απάντηση: οι κίνδυνοι ποι­κίλ­λουν ανάλογα με την ηλικία του παιδιού και το πόσο εξοικειωμένο είναι με τον υ­πο­λο­γι­στή.


Οι κανόνες του διαδικτύου

Η χρήση του διαδικτύου είναι ασφαλής, αρκεί να θυμάστε τρία βασικά πράγματα:

1. Προστατέψτε τον υπολογιστή σας

● Διατηρήστε το λειτουργικό σύστημα ενημερωμένο.
● Χρησιμοποιείτε πρόγραμμα προστασίας από τους ιούς.
● Χρησιμοποιείτε τείχος προστασίας.
● Δημιουργείτε αντίγραφα ασφαλείας των σημαντικών αρχείων.
● Προσέχετε όταν κάνετε λήψη περιεχομένου.

2. Προστατέψτε τον εαυτό σας στο διαδίκτυο

● Να είστε επιφυλακτικοί όταν δίνετε προσωπικές σας πληροφορίες.
● Να σκέφτεστε πάντοτε με ποιον μιλάτε.
● Να θυμάστε ότι δεν είναι όλα αξιόπιστα και δεν είναι όλοι ειλικρινείς στο δι­α­δί­κτυ­ο.

3. Ακολουθήστε τους κανόνες

● Ακόμη και στο διαδίκτυο πρέπει να τηρείτε τον νόμο.
● Να θυμάστε να ενδιαφέρεστε για τους άλλους, όπως και για τον εαυτό σας, όταν εί­στε στο δι­α­δί­κτυ­ο.


Η συμπεριφορά μας στο διαδίκτυο

Οι νόμοι ισχύουν και στο διαδίκτυο. Το διαδίκτυο είναι δημόσιος χώρος. Όταν εί­στε συν­δε­δε­μέ­­νοι θα πρέπει να ακολουθείτε ορισμένους βασικούς κανόνες, όπως πρέ­πει να α­κο­λου­θεί­τε τον ΚΟΚ όταν οδηγείτε.
● Αν και το μεγαλύτερο μέρος της νομοθεσίας θεσπίστηκε πριν εξαπλωθεί ευρέως το δι­α­δί­κτυ­ο, οι νό­μοι ισχύουν και εκεί. Ό,τι είναι παράνομο εκτός διαδικτύου είναι πα­ρά­νο­μο και στο δι­α­δί­κτυ­ο.
● Το διαδίκτυο παρέχει ευκαιρίες άνευ προηγουμένου για ελεύθερη επικοινωνία, αλ­λά ενέχει και ευ­θύνες. Για παράδειγμα, είστε συνεχώς υπεύθυνοι για το πε­ρι­ε­χό­με­νο και τη νομιμότητα της δικής σας διαδικτυακής τοποθεσίας και όσων δη­μο­σι­εύ­ο­νται σε αυτήν.

Πνευματικά δικαιώματα. Τα πνευματικά δικαιώματα προστατεύουν τον τρόπο που ε­φαρ­μό­ζε­τε μια ιδέα αλλά όχι και την ίδια την ιδέα. Η αντιγραφή υλικού από το δι­α­δί­κτυ­ο για προ­σω­πι­κή χρή­ση επιτρέπεται, αλλά η προβολή του υλικού αυτού ως δι­κού σας απαγορεύεται. Για πα­ρά­δειγ­μα, αν χρησιμοποιήσετε το υλικό για να φτιά­ξε­τε μια δική σας παρουσίαση, θα πρέ­πει να αναφέρετε την πηγή του.
● Η προώθηση παράνομου υλικού –όπως παράνομα αντίγραφα ταινιών ή αρχείων μου­σι­κής που διατί­θενται μέσω διομότιμων (peer-to-peer) δικτύων– είναι πα­ρά­νο­μη. Η αντιγραφή λο­γι­σμι­κού ή βάσεων δεδομένων για τα οποία απαιτείται άδεια α­πα­γο­ρεύ­ε­ται, ακόμη και για προ­σω­πι­κή χρήση. Η χρήση υλικού χωρίς έγκριση εν­δέ­χε­ται να επισύρει οικονομικές α­ξι­ώ­σεις για βλάβες και να έχει και άλλες νο­μι­κές συνέπειες.

Σχετικά με την ασφάλεια των πληροφοριών

Να θυμάστε. Όταν δημοσιεύετε πληροφορίες στο διαδίκτυο δεν έχετε πλέον τη δυ­να­τό­τη­τα να τις ελέγχετε και ενδέχεται να μην μπορέσετε ποτέ να διαγράψετε ό­λα τους τα α­ντί­γρα­φα.
Να ελέγχετε. Φροντίστε να γνωρίζετε πάντοτε σε ποιον δίνετε πληροφορίες και να κα­τα­νο­εί­τε για ποιον σκοπό πρόκειται να χρησιμοποιηθούν.
Να σκέφτεστε. Είναι λογικό να δημοσιεύετε στην ιστοσελίδα σας τα προσωπικά σας στοι­χεί­α αν δεν είστε βέβαιοι για ποιον σκοπό θα χρησιμοποιηθούν;

ΠΡΟΣΟΧΗ: Τα ονόματα των μαθητών, οι φωτογραφίες τους και οι άλλες προ­σω­πι­κές τους πλη­ρο­­φο­ρί­ες που είναι καταγεγραμμένες στο μητρώο του σχολείου μπο­ρούν να δη­μο­σι­ευ­θούν μόνο στη διαδικτυακή τοποθεσία του σχολείου με τη συ­ναί­νε­ση των μαθητών και των γο­νέ­ων τους.

Οι κακοί του διαδικτύου

Ιοί, σκουλήκια και δούρειοι ίπποι. Οι ιοί και τα σκουλήκια (worm) είναι επικίνδυνα προ­γράμ­μα­­τα που εξαπλώνονται μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή των ι­στο­σε­λί­δων.
● Οι ιοί μπορούν να προκαλέσουν βλάβες σε αρχεία ή λογισμικό που βρίσκεται α­πο­θη­κευ­μέ­νο στον υ­πολογιστή σας.
● Τα σκουλήκια εξαπλώνονται ταχύτερα από τους ιούς, απευθείας από τον έναν υ­πο­λο­γι­στή στον άλ­λο. Για παράδειγμα, ένα σκουλήκι που προσβάλλει το η­λε­κτρο­νι­κό ταχυδρομείο μπο­ρεί να στείλει τον εαυτό του σε όλες τις διευθύνσεις που υ­πάρ­χουν στον κατάλογο δι­ευ­θύν­σε­ων του χρήστη. Τα σκουλήκια του διαδικτύου α­να­ζη­τούν υπολογιστές που είναι συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο αλλά δε διαθέτουν τις τελευταίες ενημερωμένες εκδόσεις για την ασφάλεια.
● Οι δούρειοι ίπποι (Trojan) είναι επικίνδυνα προγράμματα, φτιαγμένα έτσι ώστε να μοιά­ζουν α­κίν­δυ­­να, για παράδειγμα να μοιάζουν με παιχνίδια, αλλά με την ε­νερ­γο­ποί­η­σή τους μπο­ρούν να βλάψουν τα αρχεία χωρίς να το συνειδητοποιήσει ο χρή­στης.

Χάκερ και κράκερ. Χάκερ και κράκερ λέγονται οι άνθρωποι που παραβιάζουν πα­ρά­νο­μα τα συ­­στή­μα­τα δεδομένων. Μπορούν να παραβιάσουν έναν απροστάτευτο υ­πο­λο­γι­στή μέσω δι­α­δι­κτύ­ου και να τον χαλάσουν ή να κλέψουν και να α­ντι­γρά­ψουν αρ­χεί­α από αυτόν και να τα χρη­σι­μο­ποι­ή­­σουν για παράνομες δραστηριότητες.
● Οι καλύτεροι τρόποι για την προστασία ενός υπολογιστή από τις παραβιάσεις εί­ναι η χρή­ση τεί­χους προστασίας και η διαρκής ενημέρωση του λειτουργικού συ­στή­μα­τος.

Ανεπιθύμητο υλικό. Τα ανεπιθύμητα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που α­πο­στέλ­λο­νται μαζικά είναι γνωστά ως ανεπιθύμητη αλληλογραφία (junk) ή spam. Υ­περ­φορ­τώ­νουν τα συστήματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και μπορούν να μπλο­κά­ρουν τα εισερχόμενα του υ­πο­λο­γι­στή. Οι απο­στολείς ανεπιθύμητης αλ­λη­λο­γρα­φί­ας συχνά χρησιμοποιούν ως ερ­γα­λεί­α τους τα σκουλήκια ηλε­κτρονικού τα­χυ­δρο­μεί­ου.

Πέντε κανόνες για το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο

1. Ποτέ μην ανοίγετε ύποπτα μηνύματα ή συνημμένα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που προ­έρ­χο­νται από αγνώστους. Διαγράψτε τα αμέσως από το μενού των μη­νυ­μά­των.

2. Ποτέ μην απαντάτε σε ανεπιθύμητα μηνύματα.

3. Χρησιμοποιείτε το φίλτρο ανεπιθύμητου ταχυδρομείου του παρόχου υπηρεσιών δι­α­δι­κτύ­ου ή του προγράμματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (αν έχει).

4. Χρησιμοποιείτε μια νέα διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή την οι­κο­γε­νει­α­κή δι­εύ­θυν­ση για διαδικτυακές ερωτήσεις, είσοδο σε φόρουμ συζητήσεων κτλ.

5. Ποτέ μην προωθείτε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου δημιουργώντας α­λυ­σί­δες. Δι­α­γρά­φε­τέ τα.

Άλλες συμβουλές

1. Κλείνετε τα ύποπτα αναδυόμενα παράθυρα. Τα αναδυόμενα παράθυρα είναι μι­κρά πα­ρά­θυ­ρα που περιέχουν ένα μήνυμα που σας ενθαρρύνει να κάνετε κλικ πάνω του. Αν εμ­φα­νι­στεί στην οθόνη σας ένα τέτοιο παράθυρο, το ασφαλέστερο πράγμα που πρέπει να κά­νε­τε είναι να το κλείσετε, κά­νοντας κλικ στο X που συνήθως βρί­σκε­ται στην επάνω δεξιά γωνία. Δεν μπορείτε να είστε βέβαιοι για το τι θα κά­νει το πρόγραμμα, ακόμη κι αν κάνετε κλικ στο Ο­ΧΙ.

2. Αποφεύγετε τις παραπλανήσεις. Η απόκρυψη της ταυτότητάς σας είναι εύκολη στο δι­α­δί­κτυ­ο. Είναι καλύτερο να ελέγχετε την ταυτότητα του προσώπου με το ο­ποί­ο επικοινωνείτε (π.χ. σε ομά­δες συζητήσεων). Ποτέ δεν πρέπει να α­πο­κα­λύ­πτε­τε τα προσωπικά σας στοι­χεί­α μέσω του διαδι­κτύου, παρά μόνο σε πρόσωπα που γνω­ρί­ζε­τε και εμπιστεύεστε. Αν σας ζη­τη­θεί να παρέχετε προ­σωπικές πλη­ρο­φο­ρί­ες σε κάποια ιστοσελίδα, πάντοτε να ε­λέγ­χε­τε τους «όρους χρήσης» ή την «πο­­λι­τι­κή προστασίας του απορρήτου» της τοποθεσίας, προ­κει­μέ­νου να βεβαιωθείτε ότι ο δη­μι­ουρ­γός της εξηγεί για ποιο σκοπό θα χρη­σι­μο­ποι­η­θούν οι πλη­ρο­φο­ρί­ες αυτές και εάν θα διαβιβαστούν σε άλλους.

3. Συζητήστε τη χρήση του διαδικτύου. Μεγάλο μέρος του υλικού που διατίθεται στο δι­α­δί­κτυ­ο εί­ναι ακατάλληλο για ανηλίκους. Συζητήστε με τα παιδιά σας σχε­τι­κά με την περιήγηση στο διαδίκτυ­ο και την ασφαλή του χρήση.


ΠΗΓΗ: www.e­yliko.gr


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: διαδίκτυο

20 Απριλίου 2011

Μικρές ιστορίες για ασφαλές διαδίκτυο

Το e-yliko.gr είναι η επίσημη δικτυακή εκπαιδευτική πύλη του Υπουργείου Παι­δεί­ας. Σε ειδική ε­νό­τη­τα περιλαμβάνει τέσσερις μικρές ιστορίες που θυμίζουν κό­μικς. Σκο­πός τους είναι να ε­νη­με­ρώ­σουν τους μαθητές σχετικά με την ασφαλή πλοήγηση στο διαδίκτυο, ενώ υπάρχουν ε­πί­σης ασκήσεις και θέματα για συζήτηση.

Ιστορίες για παιδιά 7-12 ετών

● «Το Απέραντο Δάσος» διηγείται την ιστορία του εννιάχρονου Νικόλα που μαθαίνει πώς να χρη­σι­μο­ποι­εί τον υπολογιστή και το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Η ιστορία, με­τα­ξύ άλλων, ε­ξη­γεί στους α­ναγνώστες τι είναι το διαδίκτυο και τι μπορούν να κά­νουν εκεί. Συγχρόνως οι α­να­γνώ­στες μαθαί­νουν ότι το διαδίκτυο περιέχει και κα­κά πράγματα και ότι πρέπει να προ­στα­τεύ­ο­νται από αυτά.
(Η ιστορία παρουσιάζεται στο παιδικό μου ιστολόγιο εδώ)

● «Οι καινούργιοι φίλοι της Άννας» είναι η συνέχεια της ιστορίας του «Απέραντου Δά­σους» και πρωταγωνίστρια είναι η ξαδελφούλα του Νικόλα, η Άννα. Γίνεται α­να­φο­ρά στον δημόσιο χα­ρα­κτή­ρα του διαδικτύου, τους ορθούς κανόνες συ­μπε­ρι­φο­ράς, τη δημοσίευση φω­το­γρα­φι­ών και τα πνευ­ματικά δικαιώματα.

Ιστορίες για παιδιά 13-16 ετών

● Η ιστορία με τίτλο η «Ομάδα της Ρώμης» αρχίζει όταν η Έμμα, που συμμετέχει στη θε­α­τρι­κή ομά­δα του σχολείου, παίρνει ένα θεατρικό έργο από έναν άγνωστο με τον οποίον συ­νο­μι­λεί ηλεκτρονι­κά. Γίνεται αναφορά στα πνευματικά δικαιώματα, την προστασία των υ­πο­λο­γι­στών και τη σημασία της χρήσης των κωδικών πρό­σβα­σης.

● Η ιστορία «Προβλήματα και Περιστατικά» περιλαμβάνει σύντομες ιστορίες, που α­να­φέ­ρο­νται στην ορθότητα των πληροφοριών που υπάρχουν στο διαδίκτυο, σε θέ­μα­τα υ­πευ­θυ­νό­τη­τας κατά τη δη­μοσίευση φωτογραφιών και κειμένου, στη γνω­ρι­μί­α με άλλους μέσω δι­α­δι­κτύ­ου και στα διομότιμα δίκτυα.

Κουίζ

Η αξιολόγηση των γνώσεων που αποκομίζει κανείς είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ένα χρή­σι­μο «δι­α­γώ­νι­σμα» που αφορά τις προαναφερθείσες ιστορίες βρίσκεται εδώ.


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: διαδίκτυο

19 Απριλίου 2011

Παιδιά και δελτία ειδήσεων

Οι επαναλαμβανόμενες σκηνές βίας, μεγάλων καταστροφών και εγκλήματος που κα­θη­με­ρι­νά προ­­βάλ­λο­νται ως μέρος των δελτίων ειδήσεων από την τηλεόραση α­σκούν μεγάλη επιρροή στα παιδιά. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι όσα βλέπουν ή α­κούν κάθε μέρα από τις τη­λε­ο­ρά­σεις, τα ραδιό­φωνα, τις εφημερίδες, τα περιοδικά και το διαδίκτυο μπορούν να τους προ­κα­λέ­σουν φόβο, στρες και ανησυχία.

Ο τρόπος παρουσίασης των ειδήσεων από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας έχει αλ­λά­ξει ριζικά κα­τά τα τελευταία χρόνια:
● Οι τηλεοπτικοί σταθμοί και οι διαδικτυακοί χώροι μεταδίδουν πλέον τις ειδήσεις και τα γε­γο­νό­τα σε 24ωρη βάση.
● Οι τηλεοπτικοί σταθμοί μεταδίδουν ζωντανά τα γεγονότα με όλες τις σχετικές λε­πτο­μέ­ρει­ες.
● Υπάρχει λεπτομερής αναφορά στην ιδιωτική ζωή των δημοσίων προσώπων και άλ­λων ε­πώ­νυ­μων ατόμων που βρίσκονται στο κέντρο της προσοχής του κόσμου για διάφορους λό­γους.
● Υπάρχει έντονη ανταγωνιστική πίεση μεταξύ των διαφόρων μέσων της βι­ο­μη­χα­νί­ας ε­νη­μέ­ρω­σης για να φέρουν γρηγορότερα προς το κοινό ειδήσεις και να πε­τύ­χουν πρωτότυπες πα­ρου­σι­ά­σεις.
● Γίνεται μια λεπτομερής και επαναλαμβανόμενη οπτική κάλυψη των σημαντικών γε­γο­νό­των και ιδι­αίτερα των φυσικών καταστροφών και των βίαιων ή ε­γκλη­μα­τι­κών πράξεων.

Οι αλλαγές αυτές έχουν αρνητικές επιπτώσεις στα παιδιά και τους έφηβους. Υ­πάρ­χει μια τά­ση να μιμούνται αυτά που βλέπουν και ακούν. Η επαναλαμβανόμενη και χρό­νι­α υποβολή σε τέ­τοιες σκηνές βίας και καταστροφών μπορεί να τους δη­μι­ουρ­γή­σει φοβίες και μια απάθεια για τέτοια δράματα. Σε άλλα παιδιά μπορεί να προ­κα­λέ­σει, σύμφωνα με έρευνες που έχουν γί­νει για το θέμα, επιθετική και βίαιη συ­μπε­ρι­φο­ρά.

Επίσης, άλλες μελέτες έδειξαν ότι τα μέσα δε μεταδίδουν πάντοτε τα γεγονότα με τρό­πο που α­ντα­­πο­κρί­νε­ται με ακρίβεια στην εκάστοτε υπάρχουσα κατάσταση. Η δι­ά­στα­ση που τους δί­νε­ται κάποτε μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την περίπτωση. Έ­να παράδειγμα, σύμφωνα με στοι­χεί­α που μας δί­νονται από τις Ηνωμένες Πο­λι­τεί­ες, είναι αυτό της εγκληματικότητας: ενώ οι στατιστικές δείχνουν ότι υπάρχει μεί­ω­ση στη συχνότητα του εγκλήματος, εντούτοις ο χρό­νος που αφιερώνεται για την προ­βο­λή σχετικών ειδήσεων έχει αυξηθεί κατά 240%. Υ­πάρ­χουν σταθμοί οι ο­ποί­οι δι­α­κό­πτουν άλλες εκπομπές τους με έκτακτες ειδήσεις για να με­τα­δώ­σουν ε­γκλή­μα­τα και αφιερώνουν μέχρι και 30% από τον χρόνο των εκπομπών τους για λε­πτο­με­ρή κάλυψη εγκληματικών γεγονότων.

Πώς μπορούν να μειωθούν οι αρνητικές συνέπειες

Σε γενικές γραμμές τα κριτήρια και ο οδηγός για το πόσες και τι είδους ειδήσεις πρέ­πει να πα­ρα­κο­­λου­θεί ένα παιδί είναι η ωριμότητά του, το αναπτυξιακό του ε­πί­πε­δο, οι εμπειρίες και οι ευαισθησί­ες του. Ειδικότερα, οι γονείς καλό είναι να α­κο­λου­θούν τα παρακάτω βήματα:

1. Βλέπουν τις ειδήσεις μαζί με το παιδί, για να τις συζητήσουν και να τις α­να­λύ­σουν μαζί του. Βε­βαιώνονται ότι έχουν αρκετό χρόνο και ότι υπάρχουν οι κα­τάλ­λη­λες συνθήκες (η­συ­χί­α), ώστε να ε­πικεντρωθούν σε εκείνες που πιθανόν θα το ε­νο­χλή­σουν ή θα το α­να­στα­τώ­σουν.

2. Ρωτούν το παιδί τι έχει δει ή ακούσει για να καταλάβουν καλύτερα τις απορίες που του έ­χουν δημιουργηθεί.

3. Απαντούν με απλά λόγια και δημιουργούν ένα αίσθημα ασφάλειας, δίνοντας έμ­φα­ση στο γε­γο­νός ότι θα είναι εκεί για να το προστατεύσουν.

4. Αναζητούν σημάδια που δείχνουν ότι οι ειδήσεις προκάλεσαν στο παιδί φοβίες και α­γω­νί­ες. Τέ­τοια είναι η αϋπνία, ο τρόμος, η ενούρηση, το κλάμα ή κουβέντες του που δείχνουν ότι εί­ναι φοβι­σμένο.

Είναι γεγονός ότι κανένας γονιός δεν μπορεί να προστατεύσει πλήρως ένα παιδί α­πό τα γε­γο­νό­τα του έξω κόσμου και του σύγχρονου τρόπου ζωής. Εκείνο που μπο­ρεί όμως να κάνει, εί­ναι να συζητά μαζί του για να αντιλαμβάνεται τι έχει δει ή α­κού­σει. Έτσι θα μπορεί να μει­ώ­νει τις αρνητικές επι­πτώσεις των ειδήσεων, να περ­νά τα σωστά μηνύματα και αξίες για την πραγ­μα­τι­κή ζωή, να το βοη­θάει να κα­τα­λά­βει καλύτερα τον κόσμο γύρω του και να το κάνει να νιώθει την ασφάλεια που τόσο χρει­ά­ζε­ται.

ΠΗΓΗ: www.medlook.net (04.12.2010)


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: τηλεόραση

18 Απριλίου 2011

Ηθική νοημοσύνη

Ηθική νοημοσύνη είναι η ικανότητα να ξεχωρίζεις το καλό απ’ το κακό, αλλά και να σέ­βε­σαι τις α­ξί­ες των άλλων. Με άλλα λόγια, είναι το καλύτερο δώρο που μπο­ρού­με να κάνουμε σε ένα παι­δί.

Υπάρχουν πολλοί και διάφοροι τύποι νοημοσύνης. Κάποιοι άνθρωποι έχουν το χά­ρι­σμα της μα­θη­μα­­τι­κής και φιλοσοφικής σκέψης, όπως ο Άλμπερτ Αϊνστάιν ή ο Μπιλ Γκέιτς. Κάποιοι άλ­λοι είναι συ­ναισθηματικά προικισμένοι, για παράδειγμα οι με­γά­λοι συγ­γρα­φείς όπως ο Τζον Στάινμπεκ και η Άι­ρις Μέρντοχ, άνθρωποι δηλαδή που μπο­ρούν να αποτυπώσουν ή να με­τα­φέ­ρουν το συναίσθημά τους στο ευρύ κοι­νό. Επίσης υ­πάρ­χει η πρακτική νοημοσύνη. Εί­ναι οι άνθρωποι που επιλύουν προ­βλή­μα­τα, μπο­ρούν να φτιάξουν ένα αυτοκίνητο, να δώ­σουν λύση όταν πλημμυρίσει το υ­πό­γει­ο ή να λύσουν εύκολα μια εξίσωση. Επιπλέον υ­πάρ­χει και η αισθητική νοη­μο­σύ­νη, αυτή που διαθέτουν οι καλλιτέχνες, οι ζωγράφοι και οι μου­σι­κοί. Κάποιες φο­ρές, ι­δι­αί­τε­ρα στους μουσικούς και στους συνθέτες, η ευφυΐα αυτή συν­δυ­ά­ζε­ται με μα­θη­μα­τι­κή ευφυΐα.

Τέλος, υπάρχει κι ένα άλλο είδος ευφυΐας, ίσως το λιγότερο γνωστό, η λεγόμενη η­θι­κή νοη­μο­σύ­νη. Πρόκειται για το είδος εκείνο της εξυπνάδας που συνδυάζει τη δύ­να­μη του χαρακτήρα με την ορθή κρίση, δύο προσόντα που συνήθως α­πα­ξι­ώ­νου­με γιατί δεν τα θεωρούμε και τό­σο σημαντικά.

Τι είναι η ηθική νοημοσύνη

Είναι η αρετή που μας μαθαίνει να κάνουμε όλα αυτά που οφείλουμε και όχι αυτά που μας α­ρέ­σει να κάνουμε.

Ο καθηγητής του Χάρβαρντ Ρόμπερτ Κόουλς στο βιβλίο του The Moral Intelligence Of Chil­dren («Η η­θική νοημοσύνη των παιδιών») διατυπώνει την άποψη ότι τα παιδιά χρει­ά­ζο­νται κά­τι πε­ρισ­σό­τε­ρο από επιτυχία στις σπουδές τους και από την ι­κα­νό­τη­τα να τα πηγαίνουν κα­λά με τους άλλους για μια ικανοποιητική ζωή. Χρει­ά­ζο­νται συ­νεί­δη­ση, δηλαδή την ι­κα­νό­τη­τα να ερ­μη­νεύ­ουν αυτά που νιώ­θουν και να είναι σί­γου­ρα γι’ αυτά που ξέρουν. Τα παιδιά με α­να­πτυγ­μέ­νη την ηθική νοημοσύνη βι­ώνουν συ­ναι­σθη­μα­τι­κή ασφάλεια, επειδή ε­μπι­στεύ­ο­νται την εσωτερική αίσθηση που δι­α­θέ­τουν για να διακρίνουν το σωστό απ’ το λάθος, το καλό απ’ το κακό. Αυτό είναι που τα βοηθάει να αισθά­νονται ισχυρούς δεσμούς με τους άλλους αν­θρώ­πους, ό­πως με την οικογένεια, τους φίλους ή τους συμμαθητές τους.

Οι επτά βασικές αρετές της ηθικής νοημοσύνης

Στο βιβλίο Building Moral Intelligence («Χτίζοντας την ηθική νοημοσύνη») ο κα­θη­γη­τής Dr Michele Borba και συγγραφέας του βιβλίου δίνει ένα σαφές πλάνο για το πώς μπορούμε να δι­δά­ξου­με στα παιδιά τις αρετές της ηθικής νοημοσύνης. Αυτές εί­ναι επτά και καθεμία μπορεί να διδαχτεί με συ­γκεκριμένους τρόπους:

1. Ενσυναίσθηση. Είναι η ικανότητα να μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα συ­ναι­σθή­μα­τα και τις ανά­γκες των άλλων. Για να την αποκτήσει το παιδί θα πρέπει να το βοη­θή­σου­με να καλ­λι­ερ­γή­σει την ευαισθησία του, να εμπλουτίσει το λεξιλόγιό του, αλ­λά και να του δείξουμε τον τρό­πο να αναγνωρί­ζει τα συναισθήματα των άλλων.

2. Συνείδηση. Είναι η ικανότητα να αναγνωρίζεις το σωστό και να μπορείς να το πράτ­τεις. Πρέ­πει να δημιουργήσουμε τις συνθήκες για ηθική ανάπτυξη στην οι­κο­γέ­νει­α, να διδάξουμε στο παιδί να ξε­χωρίζει το καλό απ’ το κακό και να ε­νι­σχύ­σου­με την ηθική του ανάπτυξη (να βοη­θά­ει, για παρά­δειγμα, όσους έχουν α­νά­γκη).

3. Αυτοέλεγχος. Είναι η ικανότητα να ελέγχουμε τις σκέψεις και τις πράξεις μας και να λει­τουρ­­γού­με με τον τρόπο που έχουμε μάθει πως είναι ο σωστός. Καλό εί­ναι να διδάξουμε ως προ­τε­ραι­ό­­τη­τα την αρετή της αυτοπειθαρχίας. Επίσης, να μά­θου­με στο παιδί να θέτει στό­χους και να βάζει τα δυνατά του για να τους πραγ­μα­το­ποι­ή­σει.

4. Σεβασμός. Το να δείχνεις πως εκτιμάς τους άλλους, φροντίζοντάς τους αλλά και μι­λώ­ντας τους με πολιτισμένο τρόπο. Για να βοηθήσουμε το παιδί, θα πρέπει να του δι­δά­ξου­με τον σε­βα­σμό αφού πρώτα το... σεβαστούμε. Πρέπει, επίσης, να του μά­θου­με την αρετή της ευ­γέ­νει­ας, δίνοντας έμφαση στους καλούς τρόπους. Είναι ένα ε­φό­δι­ο που θα έχει για όλη του τη ζω­ή.

5. Καλοσύνη. Το να νοιάζεσαι για την ευημερία και τα αισθήματα των άλλων. Δι­δά­σκο­ντας στα παιδιά την αξία της καλοσύνης, αλλά και μαθαίνοντάς τα να ε­πα­να­στα­τούν στη φτώχεια και στη μι­ζέρια, τα εισάγουμε στη δύσκολη αξία της κα­λο­σύ­νης.

6. Ανεκτικότητα. Το να σέβεσαι τις αξίες και τα δικαιώματα όλων των ανθρώπων, α­κό­μη κι αν διαφωνείς με τα πιστεύω τους. Από πολύ νωρίς τα μικρά παιδιά πρέπει να μάθουν και να τους γίνει συνείδηση πως όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι, α­νε­ξαρ­τή­τως χρώματος, καταγωγής, θρη­σκεί­ας ή εμ­φάνισης.

7. Δικαιοσύνη. Το να διαλέγεις την ανοιχτόμυαλη συμπεριφορά και να συ­μπε­ρι­φέ­ρε­σαι δί­και­α στους άλλους. Μάθετε στο παιδί τι είναι δικαιοσύνη, διδάξτε του να συ­μπε­ρι­φέ­ρε­ται δί­και­α, καθώς και τους τρόπους να αντιδρά στο άδικο.

Πώς χτίζεται η ηθική νοημοσύνη του παιδιού

Μια άλλη επίσης ενδιαφέρουσα άποψη για την ηθική νοημοσύνη είναι αυτή της Α­με­ρι­κα­νί­δας ψυ­χο­­λό­γου και ειδικής σε θέματα ανατροφής Μίμι Ντο. «Η διανοητική και η συναισθηματική α­ντί­λη­ψη είναι σημαντικές», λέει η ψυχολόγος. «Στην ε­ρώ­τη­ση όμως τι μετράει περισσότερο, το μυαλό ή η καρδιά, συνήθως ξεχνάμε την ψυχή. Και αυτή είναι που έχει τη μεγαλύτερη ε­πί­δρα­ση στη διαμόρ­φωση της προ­σω­πι­κό­τη­τας ενός παιδιού».

1. Να σκέφτεστε θετικά. Τα παιδιά ανταποκρίνονται πάντοτε στις υψηλές ή χα­μη­λές προσ­δο­κί­ες των γονιών τους, γι’ αυτό τοποθετήστε τον πήχη ψηλά. Να ε­μπι­στεύ­ε­στε τις επιλογές του παιδιού. Προτιμήστε να πιστεύετε ότι θα κάνει το σω­στό και όχι το λάθος. Περιμένετε από αυ­τό να δείχνει σεβασμό σε σας, στους άλ­λους και στον εαυτό του. Πάνω απ’ όλα, όμως, να πι­στεύ­ε­τε ότι θα έχει μια ευ­τυ­χι­σμέ­νη ζωή. Αποφεύγετε να διαβάζετε δυσάρεστες έρευνες και να φοβάστε δι­αρ­κώς για το μέλλον του. Στην εποχή του υλισμού και της «τοξικής» παιδικής η­λι­κί­ας εί­ναι εύκολο να μας κα­τακλύσει ο φόβος ότι οι ζωές των παιδιών πήγαν στραβά με κά­ποιον τρόπο. Κι όμως, η παιδική ηλι­κία μπορεί ακόμη να είναι μια περίοδος δι­α­σκέ­δα­σης και αθωότητας και να έχει πολλά ηλιόλουστα απογεύματα με παι­χνί­δια στην πλατεία.

2. Μάθετε να ζείτε τη στιγμή. «Τα παιδιά το καταλαβαίνουν όταν δεν είστε πραγ­μα­τι­κά συ­γκε­­ντρω­μέ­νοι σε αυτά», μας λέει η Ντο. Η αφηρημάδα και η συνεχής έ­γνοια για άλλα πράγ­μα­τα εκ­λαμβάνεται από εκείνα ως αδιαφορία. Όπως είπε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ένα τετράχρονο παι­δί: «Μαμά, μπορείς να με ακούσεις με το μπροστινό μέρος του προσώπου σου;» Το πιο ση­μα­ντι­κό πράγμα, λοιπόν, που μπορείτε να διαθέσετε στο παιδί είναι ο χρόνος σας. Και αν α­φι­ε­ρώ­σε­τε χρόνο, θα μπορέσετε να χα­λα­ρώ­σε­τε και να απολαύσετε τη στιγμή. Πολύ συχνά πο­λύ­τι­μες στιγμές μάς προ­σπερ­νούν γιατί είμαστε πολύ απασχολημένοι για να τις δι­α­κρί­νου­με ή ανησυχούμε για κά­τι που έχει ήδη περάσει ή μας απασχολεί κάτι άλλο που μπορεί να συμ­βεί ή και να μη συμβεί. Αντ’ αυτού, δο­κιμάστε να αφιερώσετε όλη σας την προσοχή στο πα­ρόν.

3. Κατεβάστε ταχύτητα. Αυτό είναι πολύ σημαντικό αν θέλετε να απολαύσετε τις ώ­ρες που περ­νά­τε με τα παιδιά. Αναπτύξτε δομές και υιοθετήστε συνήθειες στη ζω­ή σας που να δίνουν και σε σας και σε εκείνα χώρο να αναπνεύσετε. Για πα­ρά­δειγ­μα, ξεκινήστε δέκα λεπτά νω­ρί­τε­ρα για το ραντεβού με τον γιατρό, για να μπο­ρέ­σε­τε να περπατήσετε με το παιδί στο πάρκο που βρίσκεται στον δρόμο για το ι­α­τρεί­ο και να σταματήσετε για να μυρίσετε τα λουλούδια. Αυ­τά τα μικρά πράγματα εί­ναι που βοηθούν τα παιδιά να καλλιεργήσουν τον ψυχισμό τους και τα κάνει να αι­σθά­νο­νται ότι ζουν σε έναν θαυμαστό κόσμο.

4. Να επιβραβεύετε και τη συλλογική προσπάθεια. Παρακολουθείτε το παιδί σας που παί­ζει ποδό­σφαιρο. Στο τέλος του αγώνα τρέχει προς το μέρος σας ζητώντας την ε­πι­βρά­βευ­ση. Ε­σείς του λέ­τε: (α) «Μπράβο! Ήσουν με διαφορά ο καλύτερος παί­κτης στο γήπεδο. Είσαι πραγ­μα­τι­κά εκπληκτι­κός» ή (β) «Τι καταπληκτική ομάδα που έχετε, όλοι σας δουλέψατε έ­ξο­χα. Ήταν ένα συναρπαστικό παιχνίδι». Όλοι μπαί­νου­με στον πειρασμό να υιοθετήσουμε την πρώ­τη επιλογή, επειδή τα παιδιά λα­­τρεύ­ουν τους επαίνους και διψούν για την αποδοχή των γο­νιών τους. Καλύτερα ό­μως να επιλέξετε τη δεύτερη. «Υπενθυμίζοντας στο παιδί ότι είναι μέ­ρος ενός συ­νό­λου –σε αυτή την περίπτωση μιας ποδοσφαιρικής ομάδας– αποκτά την αί­σθη­ση ότι συνυπάρχει δημιουργικά και σε σχέσεις εξάρτησης με τους άλλους αν­θρώ­πους. Αυ­τό είναι στοιχείο-κλειδί για την ανάπτυξη μιας υγιούς συνείδησης», λέει η ψυ­χο­λό­γος.

5. Γίνετε χαρούμενοι. Πριν αρχίσετε να ανησυχείτε για την ευτυχία του παιδιού, χρει­ά­ζε­ται πρώ­τα να αναζητήσετε τη δική σας. Τα παιδιά μπορούν να δουν πέρα α­πό τα ψεύτικα χα­μό­γε­λα. Αν εκτι­μάτε τον εαυτό σας, το παιδί θα το νιώσει και αυ­τό θα είναι ένα από τα πιο πο­λύ­τι­μα μαθήματα ζω­ής. Η Μίμι Ντο μιλά για ένα δίλημμα που αντιμετώπισε κάποιο Σάββατο πρω­ί, όταν δεν μπορούσε να αποφασίσει αν θα πή­γαι­νε στο μάθημα της γιόγκα (η «ε­γω­ι­στι­κή» επιλογή) ή αν θα έμενε στο σπίτι για να περάσει λίγο ποιοτικό χρόνο παρέα με τα παιδιά της (η επιλογή της «καλής μη­τέ­ρας»). Τελι­κά, αποφάσισε η μικρή της κόρη για εκείνη: «Μου εί­πε να πάω επειδή με­τά το μάθημα της γιόγκα είμαι καλύτερος άνθρωπος και πιο καλή πα­ρέ­α», θυ­μά­ται η Ντο. Όταν είστε χαρούμενοι και χαλα­ροί, αντανακλάτε θετική ενέργεια. Είναι με­τα­δο­τι­κή. Μην προσποιείστε ότι είστε οι τέλειοι γονείς, απλώς να είστε χα­ρού­με­νοι. Τόσο α­πλά.

6. Βρείτε την ψυχή σας. Δε χρειάζεστε την οποιαδήποτε θρησκεία για να έρθετε σε ε­πα­φή με την ψυχή σας. «Λαμβάνω συνεχώς γράμματα από γονείς που λένε ότι έ­χουν ανάγκη και πραγ­μα­τι­κά δι­ψάνε να μεγαλώσουν τα παιδιά τους σε ένα πνευ­μα­τι­κό σπίτι, αλλά δεν ξέρουν πώς να το κάνουν, επειδή έχουν απομακρυνθεί α­πό την ορ­γα­νω­μέ­νη θρησκεία», εξηγεί η Ντο. «Ωστόσο, η πνευματικό­τητα έρχεται από μέσα μας. Είναι το να έρθουμε σε επαφή με την εσώτερη αίσθηση του θαυμασμού και της χα­ράς και με το τι σημαίνει να είμαστε σε ε­πα­φή με τους άλλους ανθρώπους».

7. Κάνετε τα πιστεύω σας πράξεις. «Τα παιδιά είναι άγρυπνοι φρουροί της ηθικής των με­γά­λων –ή της έλλειψής της», επισημαίνει ο καθηγητής Ρόμπερτ Κόουλς. «Έ­να παιδί θα ψά­ξει για ενδείξεις σχετικά με το πώς πρέπει να συμπεριφέρεται και σί­γου­ρα θα βρει πολλές από τον τρόπο με τον ο­ποίο οι γονείς ζούνε τη ζωή τους». Με άλλα λόγια, μη μένετε στα λόγια. Κά­νε­τε τα πιστεύω σας πράξη.

8. Ποτέ δεν είναι αργά για να ξεκινήσετε. Τα μικρά παιδιά είναι πνευματικά από τη φύ­ση τους. Δε χρειάζεται να τους μάθετε να βιώνουν τον θαυμασμό και τη χαρά. Ε­πί­σης, έχουν έ­ναν φυ­σι­κό δε­σμό με τους άλλους ανθρώπους και με το σύμπαν, αλλά η κουλτούρα μας τον κα­τα­στρέ­φει. Όταν γίνεστε γονείς, έχετε μια καλή ευκαιρία να ε­πα­νε­κτι­μή­σε­τε τις αξίες σας και να επανασυνδεθείτε με τον δικό σας πνευματικό ε­αυ­τό. «Η εγκυμοσύνη είναι το σημείο εκ­κί­νη­σης για τόσο πολλές μητέ­ρες», λέει η Ντο. «Είναι η περίοδος κατά την οποία ε­πα­να­συν­δέ­ο­νται με την πνευματικότητά τους. Τι θα μπορούσε να είναι πιο πνευματικό από μια νέ­α ζωή που μεγαλώνει μέσα μας;» Το κλειδί είναι να διατηρήσουμε αυτό το συναίσθημα σε όλη τη δι­άρ­κει­α της ε­γκυ­μο­σύ­νης και της ανατροφής του παιδιού. «Πολύ συχνά η φυσική πνευ­μα­τι­κό­τη­τα των παιδιών συνθλίβεται από καλοπροαίρετους γο­νείς που ενδιαφέρονται να δουν α­πο­τε­λέ­σμα­τα και από ένα ανταγωνιστικό σχολικό σύστημα», προ­ειδοποιεί η Ντο. «Ό,τι κι αν συμ­βεί, όμως, μην αφήσετε την αίσθηση θαυμασμού του παιδιού να μα­­ρα­θεί και να σβή­σει».

9. Όλοι κάνουν λάθη. Όλοι οι γονείς τα θαλασσώνουν μερικές φορές, μην α­νη­συ­χεί­τε. Μά­θε­τε να λέτε συγγνώμη και να προχωράτε. Είναι πάντα χρήσιμη μια δεύτερη ευ­και­ρί­α τό­σο για τον εαυτό σας όσο και για τα παιδιά. Με αυτό τον τρόπο τούς δεί­χνε­τε και πώς να α­ντι­με­τω­πί­ζουν τα δικά τους λάθη.

Το χτίσιμο της ηθικής νοημοσύνης δεν είναι βοηθητικό μόνο για το παιδί αλλά και για όλη την κοι­­νω­νί­α. Με άλλα λόγια, η ηθική εξυπνάδα είναι το αντίδοτο στη μι­ζέ­ρια και στην απώλεια της ελπί­δας. Ένα ηθικά εκπαιδευμένο άτομο μπορεί να κυ­ρι­αρ­χή­σει στον άκρατο αυ­θορ­μη­τι­σμό του, να πο­λεμήσει τη βία και την κατάθλιψη. Εί­ναι αντίδοτο στη βίαιη συ­μπε­ρι­φο­ρά και μπο­ρεί να δώσει υπό­σταση σε μια άδεια ζω­ή. Η ηθική νοημοσύνη είναι ίσως η πιο αν­θρω­πο­κε­ντρι­κή απ’ όλες και σίγου­ρα ε­κεί­νη που μπορεί να συμβάλει στο χτίσιμο μιας πιο δίκαιης και ευτυχισμένης κοι­νω­νί­ας.

ΠΗΓΗ: kids.in.gr / Ελένη Χαδιαράκου


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: διαπαιδαγώγηση