31 Αυγούστου 2011

Κατ’ οίκον εργασίες (3)

Εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας, 2011

1. Το ζήτημα των κατ’ οίκον εργασιών διασαφηνίζεται με τις εγκυκλίους του 2003 και του 2005.

2. Οι σχολικοί σύμβουλοι, κατά τις επισκέψεις στα σχολεία ευθύνης τους, δίνουν τις κα­τάλ­λη­λες ο­δηγίες στους εκπαιδευτικούς για τις κατ’ οίκον εργασίες, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη ό­τι πρέπει να απο­φεύγεται το πλήθος των εργασιών, οι οποίες δε συμ­βάλ­λουν στην ποιοτική πρό­σλη­ψη της γνώσης, στην ανάπτυξη της κριτικής και δη­μι­ουρ­γι­κής σκέψης και σίγουρα δεν υ­πο­βοη­θούν τον μαθητή στην οικοδόμηση τό­σο των κατώτερων (γνώση, κατανόηση, ε­φαρ­μο­γή) ό­σο και των ανώτερων (α­νά­λυ­­ση, σύν­θε­ση, αξιολόγηση) βαθμίδων της γνωστικής τα­ξι­νο­μί­ας.

3. Υπενθυμίζεται, επίσης, ότι οι φωτοτυπημένες εργασίες πρέπει να αποφεύγονται, δε­δο­μέ­νου ότι αυτές δε συμβάλλουν στην παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης, στην εμ­βά­θυν­ση και κρι­τι­κή διερεύνηση των γνωστικών πληροφοριών και κατ’ επέκταση στην ανάπτυξη κριτικής-δη­μι­ουρ­γι­κής σκέψης που αποτελεί και το ζητούμενο της δι­δα­κτι­κής διαδικασίας.

ΠΗΓΗ: Εγκύκλιος Φ.3/788/95795/Γ1/25-8-2011

Η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΤΟΥ 2011



Κατ’ οίκον εργασίες (2)

Εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας, 2005

Σας θέτουμε υπόψη απόσπασμα της υπ’ αριθμ. 9/2005 Πράξης του Τμήματος Πρω­το­βάθ­μι­ας Εκ­παί­­δευ­σης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου με θέμα «Οδηγίες για τη χρήση των διδακτικών βι­βλί­ων και τις κατ’ οίκον εργασίες των μαθητών του Δη­μο­τι­κού Σχο­λεί­ου»:

Τα διδακτικά βιβλία δεν μπορεί να αντικατασταθούν από άλλα βοηθήματα, χωρίς αυ­τό να ση­μαί­νει ότι αποκλείονται διδακτικές πρωτοβουλίες, οι οποίες όμως πρέ­πει να κινούνται στη φι­λο­σο­φί­α, τις αρχές, τα περιεχόμενα και τις μεθοδολογικές υ­πο­δεί­ξεις και προδιαγραφές των ι­σχυ­ό­ντων αναλυ­τικών προγραμμάτων (ΑΠ). Ε­πο­μέ­νως, πρωτοβουλίες για συστηματική δι­δα­σκα­λί­α της Γραμματικής και ε­πι­στρο­φή σε πα­ρα­δο­σι­α­κές αντιλήψεις και μεθόδους για τη δι­δα­σκα­λί­α όλων των μα­θη­μά­των γε­νι­κό­τε­ρα, οι οποίες έρχονται σε αντίθεση με τη φι­λο­σο­φί­α και το πνεύ­μα των ΑΠ και των βιβλίων που γράφονται με βάση αυτά, πρέ­πει να α­πο­φεύ­γο­νται, όπως πρέπει να αποφεύγεται και η ανα­παραγωγή σε φωτοαντίγραφα α­σκή­σε­ων από βοη­θή­μα­τα που κυκλοφορούν στην ελεύθερη αγορά και η διανομή τους στους μαθητές.

Διευκρινίζεται εδώ ότι ασκήσεις συμβατές με το πνεύμα των ΑΠ και των δι­δα­κτι­κών βιβλίων, που λειτουργούν συμπληρωματικά προς αυτά και τις οποίες εκπονεί ο ί­διος ο εκπαιδευτικός, μπο­ρεί να δίνονται στους μαθητές, πάντα με μέτρο και χω­ρίς υ­περ­βο­λές.

Διαφωτιστικές προς αυτή την κατεύθυνση είναι και οι οδηγίες του Παιδαγωγικού Ιν­στι­τού­του για τις κατ’ οίκον εργασίες που κοινοποιήθηκαν από τη Διεύθυνση Σπου­δών του ΥΠΕΠΘ σε όλους τους σχολικούς συμβούλους και σε όλους τους εκ­παι­δευ­τι­κούς με την εγκύκλιο του 2003, οι οποίες συ­μπληρώνονται ως εξής:

Γλωσσικό μάθημα. Η ορθογραφία υπαγορεύεται στους μαθητές από τον εκ­παι­δευ­τι­κό, γι’ αυ­τό δεν είναι σκόπιμο να την αποστηθίζουν τα παιδιά στο σπίτι.

Μαθηματικά. Οφείλουμε να είμαστε ιδιαίτερα φειδωλοί με τις κατ’ οίκον εργασίες που α­να­θέ­του­με στους μα­θητές. Ενδείκνυνται όμως σε περιπτώσεις που ε­ξυ­πη­ρε­τούν ειδικούς στό­χους, ό­πως α­να­κε­φα­λαι­ώ­­σεις ενοτήτων ή περαιτέρω ε­μπέ­δω­ση και επέκταση της ύλης.
● Οι ανατιθέμενες εν γένει εργασίες πρέπει να απαιτούν την ελάχιστη εξωτερική βοή­θει­α (π.χ. από γονείς) για να ολοκληρωθούν, να μην είναι χρονοβόρες και να εί­ναι σύμφωνες με τα ΑΠ. Επιπλέον, σε περιπτώσεις που οι μαθητές εκπονούν στην τά­ξη σχέδια εργασίας, να εν­θαρ­ρύ­νε­ται η κατ’ οί­κον ομαδική εργασία για την ε­πί­τευ­ξη του συγκεκριμένου στόχου.

Μελέτη του Περιβάλλοντος. Κατά την ανακεφαλαίωση των ενοτήτων μπορεί να α­να­τί­θε­νται κατ’ οίκον εργασίες που θα βο­η­θούν τους μαθητές να οργανώνουν όσα έ­μα­θαν (π.χ. σύν­θε­ση περίληψης, σχε­δι­α­σμός πι­νά­κων ή διαγραμμάτων με τις βα­σι­κές έννοιες της ενότητας) και / ή εργασίες που θα ο­δη­γούν σε δημιουργική α­να­σύ­στα­ση όσων έμαθαν ή σε κάποια δράση (π.χ. πρό­τα­ση για δη­μι­ουρ­γί­α αφίσας).
● Η κατ’ οίκον εργασία δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 15-20 λεπτά, ενώ σε καμία πε­ρί­πτω­ση δεν πρέπει να περιλαμβάνεται η απομνημόνευση κειμένων.
● Επίσης, προτείνουμε να ενθαρρύνεται η συνεργασία ομάδας μαθητών κατ’ οίκον, ε­φό­σον συ­­ναι­νούν οι γονείς και το επιτρέπουν οι συνθήκες. Αυτή η συνεργασία μπο­ρεί να ε­φαρ­μό­ζε­ται κατά την εκπόνηση σχεδίων εργασίας. Κατ’ αυτόν τον τρό­πο δί­νε­ται η ευκαιρία στους μα­θη­τές να συνε­χίσουν και εκτός σχολείου την από κοι­νού εμ­βά­θυν­ση και κριτική διερεύνηση ε­νός θέματος.

Φυσικά. Δεν κρίνεται σκόπιμο να δίνονται πρόσθετες εργασίες για το σπίτι πέρα α­πό αυτές που προ­τεί­νο­­νται στο βιβλίο του μαθητή και στο βιβλίο του εκ­παι­δευ­τι­κού.

Ιστορία, Γεωγραφία, Θρησκευτικά. Ισχύουν αυτά που επισημαίνονται στα βιβλία για τον δά­σκα­λο.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή. Δεν κρίνεται σκόπιμο να δίνονται εργασίες για το σπί­τι. Εν­δεί­κνυ­ται όμως, στο πλαίσιο εκ­πό­νη­σης σχεδίων εργασίας (projects), η συ­νερ­γα­σί­α των μα­θη­τών σε εξωσχολικό χρόνο, ύ­στε­ρα και από συνεννόηση των γο­νέ­ων.

Αισθητική Αγωγή. Δεν κρίνεται σκόπιμο να δίνονται συγκεκριμένες εργασίες στο σπί­τι. Ό­μως οι μαθητές είναι ση­μα­ντι­­κό να προτρέπονται να ασχολούνται δη­μι­ουρ­γι­κά με τις καλές τέ­χνες στο σπίτι κατά τον ελεύθερο χρόνο τους.

Φυσική Αγωγή. Δεν κρίνεται σκόπιμο να δίνονται εργασίες για το σπίτι.

Η παρούσα εγκύκλιος, με ευθύνη του διευθυντή του σχολείου, να αναπαραχθεί και να δι­α­νε­μη­θεί σε όλους τους εκπαιδευτικούς και να αποτελέσει θέμα ειδικής συ­νε­δρί­α­σης του Συλ­λό­γου Διδασκόντων. Παρακαλούνται οι σχολικοί σύμβουλοι να συ­μπε­ρι­λά­βουν τις κατ’ οί­κον ερ­γα­σί­ες ως θέμα εισήγη­σης στα επιμορφωτικά σε­μι­νά­ρι­α καθώς και στις παιδαγωγικές συ­να­ντή­σεις που πραγματοποιούν.

Εφιστάται η προσοχή όλων των στελεχών της Εκπαίδευσης και των εκ­παι­δευ­τι­κών για την ε­φαρ­μο­γή της παρούσας εγκυκλίου.

ΠΗΓΗ: Εγκύκλιος Φ.12/342/35602/Γ1/9-5-2005

Η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΤΟΥ 2005



Κατ’ οίκον εργασίες (1)

Εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας, 2003

Σας θέτουμε υπόψη απόσπασμα της υπ’ αριθμ. 3/2003 πράξης του Τμήματος Πρω­το­βάθ­μι­ας Εκ­παί­­δευ­σης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, το οποίο αναφέρεται στις κατ’ οί­κον εργασίες, προ­κει­μέ­νου να ληφθεί υπόψη από τους εκπαιδευτικούς των δη­μο­τι­κών σχολείων:

Ο χρόνος παραμονής των μαθητών στο σχολείο, σε σύγκριση με τον χρόνο πα­ρα­μο­νής των μα­θη­τών των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, είναι αρκετά πε­ρι­ο­ρι­σμέ­νος. Γι’ αυ­τό θα πα­ρου­σι­ά­ζε­ται η ανάγκη μερικές εργασίες, που κανονικά θα έπρεπε να γί­νο­νται στο σχολείο, να δί­νο­νται στους μαθητές να τις εκτελέσουν στο σπίτι. Πρό­κει­ται για τις γνωστές κατ’ οίκον ερ­γα­σί­ες, το πολυσυζητημένο και πο­λυ­πα­ρε­ξη­γη­μέ­νο εκ­παι­δευ­τι­κό θέμα, που εξακολουθεί να εί­ναι ε­πί­και­ρο και πρέπει να α­ντι­με­τω­­πί­ζε­ται με ιδιαίτερη παιδαγωγική ευαισθησία και με βά­ση τις αρ­χές της δι­δα­κτι­κής δε­ο­ντο­λο­γί­ας και το δικαίωμα του γονιού να βοηθήσει και του μα­θη­τή να βοη­θη­θεί.

Ιδιαίτερα θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι πολλοί μαθητές πα­ρα­κο­λου­θούν και το πρό­­γραμ­μα του ολοήμερου σχολείου, το οποίο επεκτείνεται και υ­πό­σχε­ται πολλά για την εκ­παί­δευ­ση και την κοινωνία. Αυτός ο πολλά υποσχόμενος θε­σμός του ολοήμερου σχολείου κιν­δυ­νεύ­ει να υπονο­μευθεί από την κατάχρηση των κατ’ οίκον εργασιών. Και αυτό θα συμ­βεί αν, από κακή εκτίμηση της επιδίωξης για προ­ε­τοι­μα­σί­α των μαθητών για την επόμενη μέ­ρα, που είναι μια από τις βασικές ε­πι­δι­ώ­ξεις του ολοήμερου σχολείου αλλά όχι η μοναδική, δο­θεί ι­δι­αί­τε­ρη έμφαση στις κατ’ οίκον εργασίες και παραμεληθεί το υπόλοιπο πρόγραμμα. Ε­πο­μέ­νως, η δι­α­φύ­λα­ξη της φιλοσοφίας και των επιδιώξεων του ολοήμερου σχολείου, όπως αυ­τή προσ­δι­ο­ρί­ζε­ται στις επίσημες εγκυκλίους του ΥΠΕΠΘ, είναι ένας ακόμη λόγος που συ­­νη­­γο­­ρεί στον εξορθολογισμό των κατ’ οίκον εργασιών, ώ­στε να ολοκληρώνονται μέ­σα στο χρο­νι­κό διάστημα που διατίθεται γι’ αυτές και όχι να λειτουργούν εις βά­ρος των άλλων α­ντι­κει­μέ­νων και δραστηριοτήτων του ολοήμερου σχολείου, ούτε και να μέ­νουν για το σπίτι.

Στον εξορθολογισμό των κατ’ οίκον εργασιών συμβάλλει αποφασιστικά η ποιότητα και η σω­στή προετοιμασία τους. Οι εργασίες που ίσως είναι απαραίτητο να α­να­τί­θε­νται ως κατ’ οί­κον ερ­γα­­σί­ες πρέπει να έχουν τα εξής γνωρίσματα:
● Να μην είναι απλές αντιγραφές (από εγκυκλοπαίδειες κτλ.) και απομνημονεύσεις.
● Να είναι δυνατόν να εκτελεστούν από τα παιδιά χωρίς βοήθεια των γονιών. Γι’ αυ­τό κρί­νε­ται σκόπιμο να εξατομικεύονται όσο είναι δυνατόν.
● Να τις έχει προετοιμάσει ο δάσκαλος, σταθμίζοντας και τη δυσκολία και τη δι­άρ­κει­ά τους, με βάση τον μέσο μαθητή.
● Να μην περιέχουν δυσκολίες άλλες εκτός από ό,τι συγκεκριμένο προβλέπεται κά­θε φο­ρά να ε­λεγχθεί.
● Να δίνονται έπειτα από συζήτηση με τους μαθητές, ώστε να διευκρινίζονται οι δυ­σκο­λί­ες τους και να εξασφαλίζεται η συγκατάθεσή τους.
● Να μη δίνονται ως τιμωρίες.
● Να είναι δυνατή η παρακολούθηση και η διόρθωσή τους από τον δάσκαλο και να μη δί­νο­νται ό­ταν δεν πρόκειται να ελεγχθούν.
● Να είναι απαραίτητες για την απόκτηση μιας δεξιότητας.
● Να συμβάλλουν στην προετοιμασία της επόμενης ενότητας, χωρίς αυτό να γί­νε­ται κα­τά σύ­στη­μα και υποχρεωτικά.
● Στην περίπτωση εργασιών και ασκήσεων που περιέχονται στα βιβλία να μην α­παι­τεί­ται α­ντι­­γρα­φή των εκφωνήσεών τους στο τετράδιο.
● Να μην απαιτείται γραπτή εκτέλεση εργασιών που μπορούν να γίνουν με ευ­κο­λό­τε­ρο και οι­κο­­νο­μι­κό­τε­ρο τρόπο (όπως είναι π.χ. η επισήμανση στοιχείων πά­νω στο κεί­με­νο με ση­μά­δια και η προφορική τους ανακοίνωση).
● Να μη δίνονται εργασίες τεχνικής φύσεως (χάρτες, κατασκευές κτλ.), αν προ­η­γου­μέ­νως ο δά­­σκα­λος δεν έχει δείξει στους μαθητές πώς γίνονται και δεν τους έ­χει α­σκή­σει μέσα στην τά­ξη.
● Να μη δίνονται για τις ημέρες αργίας του σχολείου περισσότερες εργασίες από ό­σες τις άλ­­λες μέρες.
● Η εκτέλεσή τους για όλα τα μαθήματα να μην απαιτεί περισσότερα από περίπου 30΄ για τις Α΄ και Β΄ τάξεις, 40΄ για τις Γ΄ και Δ΄ τάξεις και 60΄ για τις Ε΄ και ΣΤ΄ τά­ξεις.

Ειδικότερα, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και τα εξής:

● Καταρχήν, όλες οι εργασίες πρέπει να κινούνται στις αρχές και τη φιλοσοφία του Δι­α­­θε­­μα­­τι­­κού Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών (ΔΕΠΠΣ) και του Α­να­λυ­τι­κού Προ­γράμ­μα­τος Σπου­δών (ΑΠΣ) και τις Συμπληρωματικές Οδηγίες του Π.Ι. για ό­λα τα μαθήματα.
● Για το γλωσσικό μάθημα, εκτός από αυτά που αναφέρονται στο βιβλίο δασκάλου, οι μα­θη­τές των μικρότερων τάξεων (Α΄ και Β΄), για περισσότερη άσκηση στη γραφή, α­ντι­γρά­φουν σε χω­ρι­στό τε­τράδιο το κείμενο της άσκησης «Γράφω και μαθαίνω» των βιβλίων «Η γλώσσα μου».
● Οι μαθητές των μεγαλύτερων τάξεων σε τετράδιο εργασιών για το γλωσσικό μά­θη­μα μπο­ρούν, για παράδειγμα, να συμπληρώνουν ασκήσεις που συμβάλλουν στον ε­μπλου­τι­σμό του λε­ξι­λο­γί­ου τους και συγκεκριμένα ασκήσεις που τα βοηθούν να «συλ­λαμ­βά­νουν» τη σημασία των λέξεων με ό­λους τους δυνατούς τρόπους (σύν­δε­ση των λέξεων με τα πράγματα, συμ­φρα­ζό­με­να, κυριολεκτική και μεταφορική χρή­ση, πα­ρα­γω­γή και σύνθεση, περιφράσεις, ι­δι­ω­τι­σμούς και ιδιωματισμούς, συ­­σχέ­τι­ση συ­νω­νύ­μων και αντιθέτων, σχήματα λόγου κτλ.). Γι’ αυ­τές τις δραστηριότητες χρή­σι­μο εί­­ναι οι μαθητές να συμβουλεύονται κατάλληλα λεξικά: ορ­θο­γρα­φι­κά, ση­μα­σι­ο­λο­γι­κά, συνωνύμων κ.ά.
● Στο ίδιο τετράδιο συνθέτουν περιληπτικά κείμενα από το μάθημα της γλώσσας ή και από άλ­λα μαθήματα, με την προϋπόθεση ότι έχουν διδαχθεί στην τάξη τους συ­στη­μα­τι­κά να ε­πι­ση­μαί­νουν τα ουσιώδη μέσα σε μια πρόταση ή μια παράγραφο, πα­ρα­λεί­πο­ντας τα μη ου­σι­ώ­δη, καθώς επίσης και να πυκνώνουν μια πρόταση, μια πα­ρά­γρα­φο, ένα κείμενο. Εάν δεν έ­χουν ασκηθεί οι μαθητές σε πα­ρόμοιες δρα­στη­ρι­ό­τη­τες, δε θα μπορέσουν να συν­θέ­σουν μια ι­κα­νο­ποι­η­τι­κή περίληψη, γι’ αυτό και δεν πρέ­πει να τους το απαιτούμε.
● Σε καμία περίπτωση δεν αναθέτουμε ως κατ’ οίκον εργασίες ασκήσεις πα­ρα­γω­γής λό­­γου («Σκέφτομαι και γράφω»), ασκήσεις τεχνολόγησης και χρονικών α­ντι­κα­τα­στά­σε­ων.
● Αυτά που τονίστηκαν πιο πάνω για το γλωσσικό μάθημα ισχύουν και για τα άλλα μα­­θή­­μα­­τα. Πρέ­πει δηλαδή, αν κριθεί απαραίτητο να δοθούν για το σπίτι εργασίες, αυ­τές να κι­νού­νται στις αρχές και τη φιλοσοφία του ΔΕΠΠΣ και του ΑΠΣ και των Συ­μπλη­ρω­μα­τι­κών Ο­δη­γι­ών του Π.Ι. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι για το μάθημα της Ι­στο­ρί­ας τα παιδιά με­λε­τούν μια δυο φο­ρές τη συγκεκριμένη ε­νότητα, εντοπίζουν τα κυ­ρι­ό­τε­ρα σημεία και τις νέες έννοιες που πι­θα­νόν διδάχθηκαν, ώστε να είναι σε θέ­ση να αποδίδουν το περιεχόμενο της ενότητας, χω­ρίς να υποχρεώνονται να α­πο­στη­θί­σουν ούτε το βασικό κείμενο ούτε τα συνοδευτικά κείμενα. Εν­δε­χο­μέ­νως να χρει­α­στεί να συμπληρώσουν στο τετράδιο εργασιών, που προβλέπεται να τους μοι­ρα­στεί από τον ΟΕΔΒ, ένα ανακεφαλαιωτικό κεί­μενο, αν αυτό βέβαια δεν έγινε στο σχο­­λεί­­ο.

Εννοείται ότι σε καμία περίπτωση δεν αναθέτουμε στους μαθητές να αντιγράφουν πρό­σθε­τες πλη­­ρο­φο­ρί­ες από βιβλία και εγκυκλοπαίδειες, χωρίς αυτό να σημαίνει ό­τι δεν μπορούν να α­να­τρέ­χουν σε πηγές για να ερευνήσουν κάποια θέματα και να τα α­πο­δώ­σουν γραπτά με δη­μι­ουρ­γι­κό συνθετικό τρόπο (σύντομο δοκίμιο).

Τέλος, θα πρέπει να υπογραμμισθεί ότι στον εξορθολογισμό των κατ’ οίκον ερ­γα­σι­ών συμ­βάλ­­λουν η συστηματική ενημέρωση των γονέων, η συνεργασία όλων των εκ­παι­δευ­τι­κών της σχο­λι­κής μονάδας, η συνεργασία με τον σχολικό σύμβουλο, ο σω­στός προγραμματισμός, η κα­τάλ­λη­λη προε­τοιμασία και η αυστηρή τήρηση του ω­ρα­ρί­ου.

ΠΗΓΗ: Εγκύκλιος Φ.12/428/85241/Γ1/18-8-2003

Η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΤΟΥ 2003



30 Αυγούστου 2011

Το βασικό τους ένστικτο

Τι είναι αυτό ανάμεσα στα πόδια του μπαμπά;
Γιατί με γαργαλάει το πουλάκι μου;

Όποιος μεγαλώνει παιδιά σίγουρα έχει έρθει αντιμέτωπος με ερωτήματα όπως αυ­τά: «Να α­φή­σω το παιδί να παίζει τον γιατρό;», «Επιτρέπεται να τρίβεται και να αυ­τοϊ­κα­νο­ποι­εί­ται;». Ό­πως μας δια­βεβαιώνουν οι ειδικοί, η σεξουαλικότητα αποτελεί α­να­πό­σπα­στο κομμάτι της α­να­πτυ­ξι­α­κής πορείας του παιδιού, ωστόσο δεν έχει τη μορ­φή με την οποία την α­ντι­λαμ­βα­νό­μα­στε εμείς οι ενήλικες. Σχε­τίζεται πε­ρισ­σό­τε­ρο με συμπεριφορές που έχουν να κάνουν με την ταυτότητα του φύλου, το ψηλά­φισμα των γεννητικών οργάνων, την περιέργεια για το σώ­μα και τα παιχνίδια με­τα­ξύ φίλων.

Αυτό που πραγματικά προκαλεί εντύπωση είναι πως, σύμφωνα με τους ειδικούς, η σε­ξου­α­λι­κή ανά­πτυξη συντελείται στα πέντε πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού και ό,τι συμβαίνει αυ­τή την περί­οδο έχει αποφασιστική σημασία για τον μετέπειτα έ­φη­βο, όχι μόνο όσον αφορά τη σεξουαλική του ζωή αλλά και για τη διαμόρφωση του χα­ρα­κτή­ρα του. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο οι χειρισμοί των γονιών σε ένα τό­σο λε­πτό θέμα είναι καθοριστικής σημασίας.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή:

Τα στάδια της σεξουαλικής ανάπτυξης

1. Το πρώτο στάδιο της σεξουαλικής ανάπτυξης είναι κατά τον Φρόιντ το «στο­μα­τι­κό» και α­φο­ρά τα παιδιά από τη γέννησή τους μέχρι την ηλικία των δε­κα­ο­κτώ μη­νών. Σε αυτήν τη φά­ση ερωτογε­νής ζώνη του παιδιού –ναι, ερωτογενής– είναι η στο­μα­τι­κή περιοχή (πε­ρι­λαμ­βά­νει τα χείλη, τη γλώσσα και τον στοματικό βλεν­νο­γό­νο). Το «αντικείμενο του πόθου» είναι η μη­τέ­ρα και το μητρικό στήθος. Αυτό που θα βοη­θή­σει το παιδί να αναπτυχθεί ομαλά τώρα εί­ναι μό­νο η στοργή και η αγά­πη που του προσφέρει η σχέση με τη μητέρα και το δέσιμο μαζί της.

2. Μετά τον ενάμιση χρόνο της ζωής του το παιδί περνά στο λεγόμενο «πρωκτικό» στά­δι­ο, που ο­λοκληρώνεται στα τρία με τέσσερα χρόνια του. Τώρα η ηδονή έχει να κά­νει με τον έ­λεγ­χο των σφι­γκτήρων ούρησης και αφόδευσης, τη συγκράτηση και την αποβολή των πε­ριτ­τω­μά­των –η πρώτη σημαίνει την ανυπακοή του προς το πε­ρι­βάλ­λον, ενώ η δεύτερη τη συμ­μόρ­φω­ση.

3. Ακολουθεί το «φαλλικό» στάδιο, το οποίο διαρκεί περίπου μέχρι τα πέντε με έξι του χρό­νια, ο­πότε αρχίζει να διαμορφώνεται η ταυτότητα του φύλου και το παιδί δι­α­πι­στώ­νει τις δι­α­φο­ρές ανά­μεσα στα αγόρια και στα κορίτσια. Σε αυτήν τη φάση αρ­χί­ζει να ταυτίζεται με τον ο­μό­φυ­λο γονιό και να νιώθει «ερωτικά» συναισθήματα για τον ετερόφυλο. Επίσης, στρέφει την προ­σο­χή στα γεν­νητικά του όργανα και βρί­σκει ι­κα­νο­ποί­η­ση στην ενασχόληση με αυτά.

4. Από την ηλικία περίπου των πέντε με έξι ετών μέχρι την εφηβεία η σεξουαλική α­νά­πτυ­ξη δι­α­νύ­ει τη λεγόμενη «λανθάνουσα περίοδο», οπότε το παιδί δημιουργεί ο­μό­φυ­λες σχέσεις και εξιδανικεύει το φύλο του.

Από αυτά τα στάδια περνάνε όλα τα παιδιά, κορίτσια και αγόρια, άλλα νωρίτερα και άλ­λα αρ­γό­­τε­ρα, ανάλογα με την ωριμότητά τους. Είναι πολύ σημαντικό να κα­τα­νοή­σου­με πως αυτό α­πο­τε­λεί κάτι απολύτως φυσιολογικό και ο τρόπος που θα το α­ντι­με­τω­πί­σου­με καθορίζει σε πο­λύ μεγάλο βαθμό και τη μετέπειτα σεξουαλική συ­μπε­ρι­φο­ρά του παιδιού.

Αυτοϊκανοποίηση, ένα παιχνίδι μάθησης

Όλα τα παιδιά εξερευνούν το σώμα τους και ανακαλύπτουν τις «εστίες της η­δο­νής», τα ση­μεί­α δη­λαδή που χαϊδεύοντάς τα νιώθουν μεγαλύτερη απόλαυση. Αυ­τά τα ση­μεί­α δεν είναι άλ­λα από τα γεννητικά τους όργανα, με τα οποία ασχολούνται πο­λύ συ­χνά, τα αγγίζουν και αυ­τό το άγγιγμα τούς προκαλεί ευχαρίστηση.

Η ενασχόληση αυτή αρχίζει ήδη από τα δύο πρώτα χρόνια της ζωής τους. Μάλιστα, πα­ρα­τη­ρεί­ται πρώτα στα αγόρια και στη συνέχεια στα κορίτσια, πιθανότατα γιατί το πέ­ος είναι πιο ο­ρα­τό από το αιδοίο. Σε αυτήν την ηλικία ο αυνανισμός έχει η­ρε­μι­στι­κό, καταπραϋντικό α­πο­τέ­λε­σμα. Οι ειδικοί μάλιστα τονίζουν πως είναι αναγκαίο να α­φή­σου­με το παιδί ελεύθερο να α­να­κα­λύ­ψει το σώμα του και την ευχαρίστηση που του προκαλεί η ενασχόληση με αυτό. Ευ­τυ­χώς, αντιλήψεις όπως, για πα­­ρά­δειγ­μα, ό­τι ο αυνανισμός μπορεί να βλάψει την υγεία α­νή­κουν στο παρελθόν. Το εν­δι­α­φέ­ρον του παιδιού για τα γεννητικά του όργανα σίγουρα δεν ε­πη­ρε­ά­ζει την πνευ­μα­τι­κή και σω­μα­τι­κή του ανά­πτυξη –για την ακρίβεια, αποτελεί μέρος της. Αν οι γο­νείς α­ντι­δρούν στη συνήθεια αυτή, το παιδί θα νιώσει ένοχο για κάτι που είναι πέρα για πέρα φυ­σι­ο­λο­γι­κό. Εάν προσπαθήσουν να καταστεί­λουν τη σεξουαλικότητά του εί­τε εκ­φρά­ζο­ντας αποδοκιμασία είτε τιμωρώντας το, θα επηρεαστεί αρνητικά η σε­ξου­α­λι­κό­τη­τα της ε­νή­λι­κης ζωής του.

Από την άλλη, όμως, καλό είναι να εξηγήσουμε στο παιδί πως τα γεννητικά όργανα κά­θε αν­θρώ­που είναι μια απολύτως «προσωπική» περιοχή και, αν θέλει να τα αγ­γί­ξει, θα πρέπει να εί­ναι μόνο του, και μάλιστα στο δωμάτιό του.

Αν, ας πούμε, μια μητέρα «συλλάβει» την τρίχρονη κόρη της να «τρίβεται» στο μπρά­τσο του κα­να­­πέ, θα πρέπει να μην αντιδράσει έντονα και να προσπαθήσει να της α­πο­σπά­σει την προ­σο­χή ανοί­γοντας μια κουβέντα ή προτείνοντας να παίξουν μα­ζί ένα παι­χνί­δι ή να δια­βά­σουν ένα παραμύθι. Στη συνέχεια, θα πρέπει να της ε­ξη­γή­σει πως εί­ναι καλύτερο να α­σχο­λεί­ται με το σώμα της μόνη στο δωμάτιό της. Εί­ναι ση­μα­ντι­κό να μη γεμίσουμε το παιδί με ε­νο­χές για κάτι που αποτελεί φυσιο­λογικό στά­δι­ο της ανάπτυξής του. Ο αυνανισμός μπορεί να εί­ναι θέμα ταμπού για ε­μάς, όχι όμως για εκείνο. Δεν μπορεί να κατανοήσει ότι μας φέρνει σε δύ­σκο­λη θέ­ση ή ότι δη­μι­ουρ­γεί ένα «κοινω­νικό» πρόβλημα κάνοντας κάτι που απλώς του προ­κα­λεί ευ­χα­ρί­στη­ση.

Το ζήτημα αυτό μπορεί να γίνει πρόβλημα αν φτάσει σε ακραία σημεία, αν δηλαδή, προ­κει­μέ­νου να αυτοϊκανοποιηθεί, παραμελεί συστηματικά τις υποχρεώσεις του ή α­δυ­να­τεί να συ­γκε­ντρω­θεί σε αυ­τές. Επίσης, υπάρχει θέμα αν διαπιστώσουμε ότι παίρ­νει τη μορφή πα­ρη­γο­ριάς σε μια ιδιαίτερα πιεστική περίοδο για εκείνο. Σε αυ­τές τις περιπτώσεις καλό είναι να α­πευ­θυν­θού­με σε έναν ειδικό, ο οποίος θα μας προ­τεί­νει τρόπους για να το α­ντι­με­τω­πί­σου­με.

Άλλα παιχνίδια εξερεύνησης

Πώς αντιδρούν οι ενήλικες στη θέα δυο μικρών παιδιών που παίζουν «τον γιατρό» ή «το α­ντρό­γυ­­νο»; Οι περισσότεροι γονείς ίσως πανικοβληθούν ή αισθανθούν α­μη­χα­νί­α. Ωστόσο, και αυτό είναι στο πλαίσιο της εξερεύνησης του σώματος και της δι­ε­ρεύ­νη­σης των κοι­νω­νι­κών ρόλων. Η εικόνα δύο παιδιών που παίζουν δεν έχει κα­μί­α σχέ­ση με την εικόνα δύο ε­νη­λί­κων. Ο λόγος για τον οποίο τα παιδιά α­σχο­λού­νται με τέ­τοια παιχνίδια δεν αφορά την α­να­ζή­τη­ση της σεξουαλικής ευχαρίστη­σης: έ­χει να κά­νει με την περιέργεια και την τάση τους να μι­μού­νται τους ρόλους των με­γά­λων.

Αυτό παρατηρείται κυρίως στην προσχολική ηλικία (αργότερα χάνουν το εν­δι­α­φέ­ρον τους, για­τί πια έχουν κατανοήσει τις βασικές διαφορές στην ανατομία των α­γο­ριών και των κο­ρι­τσιών). Επομέ­νως, αν δούμε πως το παιδί μας παίζει με ένα συ­νο­μή­λι­κο τον γιατρό, δεν υ­πάρ­χει λόγος ανησυχίας και, ακόμη περισσότερο, πα­ρέμ­βα­σης. Απλώς, καλό είναι να έ­χου­με τον νου μας να μην κάνουν κάτι που θα τα τραυ­μα­τί­σει ή να μην αναγκάσει το ένα το άλλο να συ­νε­χί­σει το παιχνίδι με το ζόρι.

Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση

Στην προσχολική ηλικία κάνουν την εμφάνισή τους οι πρώτες απορίες που α­να­φέ­ρο­νται στην α­να­­το­μί­α του ανθρώπινου σώματος: «Γιατί δεν έχω πουλάκι σαν τον α­δερ­φό μου;», «Γιατί ο μπα­μπάς έχει μεγαλύτερο πουλάκι από μένα;», «Πώς γί­νο­νται τα παι­διά;». Οι γονείς πολύ συ­χνά έρχονται σε αμηχανία, γιατί δεν ξέρουν τι να α­πα­ντή­σουν, πώς να το πουν και πόσο α­να­λυ­τι­κοί να γίνουν.
● Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση του παιδιού καλό είναι να ξε­κι­νή­σει όταν αρχίσει το ίδιο να θέτει ερωτήσεις. Οι απαντήσεις μας θα πρέπει να είναι ακριβείς και ξεκάθαρες, σε γλώσσα που να μπορεί να κατανοήσει ανάλογα με την ηλικία του. Οι μύθοι του τύπου «σε έφερε ο πελαργός» ή «σε βρήκαμε στα λά­χα­να» καλό είναι να αποφεύγονται, για­τί πολύ δύσκολα θα μας ξαναπιστέψει όταν κα­τα­λά­βει την απάτη –και θα την καταλάβει!
● Το πόσο αναλυτικοί θα είμαστε είναι κάτι που πάλι θα μας δείξει το ίδιο το παιδί. Οι πλη­ρο­φο­ρί­ες που δίνονται χωρίς εκείνο να έχει προλάβει να αναρωτηθεί θα το α­φή­σουν αδιάφορο ή, ακόμη χει­ρότερα, μπορεί να το σοκάρουν, γιατί δεν έχει φτά­σει στο στάδιο να τις κα­τα­νο­ή­σει.
● Επιπλέον, βασική μας επιδίωξη πρέπει να είναι να παίρνει το παιδί τις πλη­ρο­φο­ρί­ες που χρει­ά­ζε­­ται από εμάς, γιατί έτσι ελέγχουμε τι γνωρίζει και τι όχι και, από την άλ­λη, νιώθει ότι έ­χει δίαυλο επικοινωνίας μαζί μας για να συζητάει ό,τι το προ­βλη­μα­τί­ζει. Η υπερπληθώρα δι­α­στρε­βλω­μέ­νων, τις περισσότερες φορές, πλη­ρο­φο­ρι­ών που θα πάρει από την τηλεόραση ή το διαδίκτυο μπορεί να του προκαλέσει σο­βα­ρή σύγ­χυ­ση ή ακόμη και να τραυματίσει τη σε­ξου­α­λι­κή του συμπεριφορά.

Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση όμως δεν έχει να κάνει μόνο με το τι θα πούμε στο παι­δί. Οι ί­διοι οι γονείς αποτελούν πρότυπο για εκείνο, όπως και η μεταξύ τους σχέ­ση, η οποία γίνεται μο­ντέ­λο για τις σχέσεις ανδρών και γυναικών γενικότερα. Εί­ναι πο­λύ ωραία εικόνα για ένα παι­δί να βλέπει τους γονείς του να ανταλλάσσουν χάδια και να είναι τρυφεροί ο ένας με τον άλ­λο. Αυτό αυτομάτως δη­μιουργεί στο μυαλό του μια υγιή εικόνα σεξουαλικότητας. Προϋ­πό­θε­ση είναι να έχουν οι ίδιοι συ­νει­­δη­το­ποι­ή­σει τη σεξουαλικότητά τους και να αισθάνονται κα­λά με αυτή.

Έχει παρατηρηθεί πως οι γονείς που έχουν καθορίσει τα όριά τους και αισθάνονται α­σφα­λείς ως προς την ταυτότητά τους δημιουργούν πιο ξεκάθαρες συνθήκες και σχέ­σεις, μέσω των ο­ποί­ων το παιδί μπορεί να ορίσει τον εαυτό του χωρίς οι ίδιοι να κα­τα­βά­λουν ιδιαίτερη προ­σπά­θει­α. Ενώ, α­ντίθετα, γονείς που είναι μπερδεμένοι και δεν έχουν ξεκαθαρίσει το θέμα της δι­κής τους οριοθέτη­σης προβάλλουν τα συ­ναι­σθή­μα­τά τους, με άμεση συνέπεια το παιδί να δυ­σκο­λεύ­ε­ται να προσδιορί­σει τον ε­αυ­τό του.

Η σχέση του παιδιού με το γυμνό

Ένα θέμα που προβληματίζει πολλούς γονείς είναι κατά πόσο «επιτρέπεται» να κυ­κλο­φο­ρούν γυμνοί μπροστά στο παιδί ή να κάνουν μπάνιο μαζί του. Και εδώ η ι­δα­νι­κή λύση δεν εί­ναι άλλη από την ι­σορροπία. Είναι αναγκαίο να νιώθουμε άνετα με το σώ­μα μας και την ίδια ει­κό­να να καλλιεργούμε και στο παιδί, να μη συ­μπε­ρι­φε­ρό­μα­στε δηλαδή σαν να πρόκειται για κά­τι ένοχο που φέρει πάνω του ντροπή.

Δεν είναι κακό το παιδί να μας δει γυμνούς, άλλωστε μέχρι κάποια ηλικία δεν α­ντι­λαμ­βά­νε­ται τι βλέπει. Το ίδιο θα μας δείξει πότε τα πράγματα αρχίζουν να παίρ­νουν άλ­λη τροπή και να του δημι­ουργούν απορίες. Η ντροπή κάνει την εμφάνισή της αυ­τό­μα­τα και είναι φυσιολογικό συ­ναί­σθη­μα.

Από την άλλη, δεν υπάρχει λόγος να περιφερόμαστε στο σπίτι γυμνοί με τα γεν­νη­τι­κά μας όρ­γα­να σε κοινή θέα. Αυτό μπορεί να σοκάρει το παιδί ή να εξάψει την πε­ρι­έρ­γει­ά του και να θε­λή­σει να μας αγγίξει. Αυτή είναι σίγουρα μια αμήχανη στιγ­μή, την οποία όμως μπορούμε να αξιοποιήσουμε προς όφελός του. Δεν είναι κακό να αγ­γί­ξει τα γεννητικά όργανα των γο­νιών του, αλλά με το θέμα της εξοικείωσης στο άγ­γιγ­μα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί.

Και επειδή οι καιροί που ζούμε είναι πολύ ύποπτοι, καλό είναι να δώσουμε στο παιδί να κα­τα­λά­βει πως το σώμα μας είναι κάτι πολύ προσωπικό και δεν πρέπει να α­φή­νου­με κανένα να μας αγγίζει χωρίς τη θέλησή μας. Οφείλουμε να του δείξουμε πώς να αγαπάει το σώμα του, να το σέβεται και να μην αφήνει κανέναν να το α­κου­μπά χω­ρίς να το θέλει.

ΚΕΙΜΕΝΟ: MOMMY (04/2010) / Μαρία Ρούπα – συνεργάστηκε η Ελεάνα Ελευθερίου (ειδικός ψυ­χι­κής υ­γεί­ας, σε­ξο­λό­γος, υπεύθυνη της Εταιρείας Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας) ● ΠΗΓΗ: www.moro-blog.gr

Προστασία των παιδιών από τη σεξουαλική
κακοποίηση και εκμετάλλευση

Οι δέκα σημαντικότερες προτάσεις του Συνηγόρου του Παιδιού

(Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού)

1. Καθιέρωση της Εκπαίδευσης στα Δικαιώματα σε όλες τις βαθμίδες της εκ­παί­δευ­σης, ώστε τα παιδιά να μαθαίνουν πώς να προασπίζονται τον εαυτό τους α­πό α­πει­λές, αλλά και να ε­νερ­γο­ποι­ού­νται όταν βλέπουν μια παραβίαση στο πε­ρι­βάλ­λον τους.

2. Εισαγωγή της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, στο πλαίσιο της Αγωγής Υγείας, που θα πρέ­πει να διδάσκεται σε όλα ανεξαιρέτως τα παιδιά (στο δημοτικό, στο γυ­μνά­σι­ο και στο λύ­κει­ο), για να προστατεύονται καλύτερα από σχετικούς κιν­δύ­νους.

3. Επιμόρφωση των νηπιαγωγών και των εκπαιδευτικών για την αναγνώριση και α­ντι­με­τώ­πι­ση περι­στατικών σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων.

4. Παροχή δυνατότητας στα παιδιά να μιλούν με εχεμύθεια σε ειδικούς ψυχικής υ­γεί­ας ή κοι­νω­νι­κούς λειτουργούς, ακόμη και χωρίς τη συναίνεση των γονιών τους.

5. Περιορισμός των πολλαπλών καταθέσεων των ανήλικων θυμάτων και, προς τού­το, α­ξι­ο­ποί­η­ση ει­δικών ψυχικής υγείας και της προβλεπόμενης από τον νόμο δυ­να­τό­τη­τας βι­ντε­ο­σκό­πη­σης των συνε­ντεύξεων.

6. Καλύτερη προστασία των παιδιών-θυμάτων τόσο κατά τον χρόνο της κα­ταγ­γε­λί­ας ό­σο και ε­φό­σον κριθεί σκόπιμη η απομάκρυνση από το σπίτι τους.

7. Καθιέρωση χρήσης πρωτοκόλλων αναφοράς και παραπομπών για περιστατικά κα­κο­ποί­η­σης από όλους τους επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά.

8. Έκδοση οδηγιών που θα απαγορεύουν την άσκηση επαγγέλματος από πρόσωπα που διώ­κο­νται ή έχουν καταδικαστεί για διάπραξη σεξουαλικών αδικημάτων σε βά­ρος παιδιών και ε­πέ­κτα­ση της α­παγόρευσης και στους εθελοντές.

9. Ενέργειες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του ευρέως κοινού για την προ­στα­σί­α των παι­διών αλλά και για το πού μπορεί κανείς να απευθύνει μια κα­ταγ­γε­λί­α για σχε­τι­κές πα­ρα­βι­ά­σεις.

10. Λειτουργία κέντρων συγκέντρωσης δεδομένων και πληροφοριών για την πα­ρα­κο­λού­θη­ση και α­ξιολόγηση του φαινομένου, τηλεφωνικών γραμμών και δομών φι­λο­ξε­νί­ας για τα παι­διά-θύματα. Οι δημόσιοι και μη κυβερνητικοί φορείς που α­να­πτύσ­σουν ήδη τέτοιες υ­πη­ρε­σί­ες θα πρέπει με κάθε τρόπο να στηριχθούν, για να συ­νε­χί­σουν και να βελτιώσουν τη λει­τουρ­γί­α τους.

ΠΗΓΗ: www.0-18.gr

29 Αυγούστου 2011

Εκστρατεία κατά της παιδικής κακοποίησης

Από «Το χαμομηλάκι»

Δεν μπορούμε ν’ αλλάξουμε το παρελθόν.
Μπορούμε όμως ν’ αλλάξουμε το μέλλον!

Λαμβάνοντας υπόψη τις τεράστιες ελλείψεις του συστήματος πρόληψης, αρωγής, κα­τα­πο­λέ­μη­σης, προστασίας και αντιμετώπισης του φαινομένου της παιδικής κα­κο­ποί­η­σης και του α­νή­λι­κου θύμα­τος, διεκδικούμε:
● Ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης για το κακοποιημένο παιδί.
● Πρόληψη από τη μάστιγα της παιδικής κακοποίησης.
● Εισαγωγή στα σχολεία εκπαιδευτικού προγράμματος για την ενημέρωση εκ­παι­δευ­τι­κών, γο­νέ­ων και μαθητών.
● Πρόσληψη παιδοψυχολόγων στα σχολεία για την ανίχνευση περιστατικών κα­κο­ποί­η­σης.
● Συνεργασία με όλους τους φορείς που ασχολούνται με το παιδί για την πρόληψη και την πε­ρί­θαλ­­ψη.
● Κινητοποίηση των πολιτών για την πρόληψη και καταστολή της παιδικής κα­κο­ποί­η­σης.

Διαμαρτυρόμαστε για την κακοποίηση των παιδιών και την
● έλλειψη εξειδικευμένων υπηρεσιών για την αρωγή και υποστήριξη των παιδιών-θυ­μά­των,
● έλλειψη εισαγγελέων ανηλίκων αποκλειστικής απασχόλησης στις εισαγγελίες της χώρας,
● έλλειψη χώρων βραχυπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης φιλοξενίας παιδιών-θυ­μά­των,
● έλλειψη προγραμμάτων κοινωνικής ιατρικής στα νοσοκομεία, όπου συχνά φι­λο­ξε­νού­νται παι­διά-θύματα κακοποίησης,
● έλλειψη δομών ψυχιατρικής και ψυχολογικής στήριξης των παιδιών-θυμάτων στην ε­παρ­χί­α,
● έλλειψη ποσοτική εξειδικευμένου προσωπικού στις κατά τόπους νομαρχιακές αυ­το­δι­οι­κή­σεις,
● έλλειψη τμημάτων ανηλίκων στις κατά τόπους Αστυνομικές Διευθύνσεις

και διεκδικούμε την κάλυψή τους.

Συγκεκριμένα απαιτείται:

1. Η δημιουργία τοπικών δικτύων και συντονιστικών φορέων για την πρόληψη και α­ντι­με­τώ­πι­ση της παιδικής κακοποίησης.

2. Η θεσμοθέτηση Εισαγγελέα Ανηλίκων αποκλειστικής απασχόλησης στις μεγάλες ει­σαγ­γε­λί­ες της χώρας (Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα).

3. Η ενεργοποίηση του άρθρου 48 του Ν.2447/1996 σχετικά με τη σύσταση ειδικού τμή­μα­τος σε ό­λα τα πολιτικά δικαστήρια, στη δικαιοδοσία του οποίου θα υπάγονται υ­πο­θέ­σεις που α­φο­ρούν α­νη­­λίκους.

4. Η θεσμοθέτηση του Δικαστή Ανηλίκων Θυμάτων, τετραετούς θητείας με ε­ξει­δί­κευ­ση, πε­ντα­ε­τή προϋπηρεσία και ευαισθησία, αρμόδιου να δικάζει υποθέσεις ε­πι­μέ­λει­ας, ε­πι­τρο­πεί­ας, επικοινωνί­ας, πρόσφορου μέτρου που αφορά τον ανήλικο, υι­ο­θε­σί­ας και αναδοχής κτλ.

5. Η ίδρυση της προβλεπόμενης στο άρθρο 49 του Ν.2447/1996 κοινωνικής υ­πη­ρε­σί­ας του πρω­το­­δι­κεί­ου, τουλάχιστον στα μεγάλα πρω­το­δι­κεί­α της χώρας.

6. Σχετικά με τη διαδικασία εξέτασης του ανήλικου θύματος, προτάθηκε να με­λε­τη­θεί τρο­πο­ποί­η­ση του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, σχετικά με την εξέταση του α­νή­λι­κου θύματος κα­τά την ακροαμα­τική και ανακριτική διαδικασία, έτσι ώστε το παι­δί-θύ­μα να μη βιώνει συ­ναι­σθή­μα­τα φόβου, ενο­χής και ανασφάλειας κατά τη δι­α­δι­κα­σί­α αυτή.

7. Η δημιουργία κέντρων υποδοχής παιδιών σε κρίση, όπου θα υπάρχει η δυ­να­τό­τη­τα πα­ρο­χής ια­τρικών και άλλων υπηρεσιών, και η δημιουργία ενδιάμεσων δομών φι­λο­ξε­νί­ας, όπου ο α­νή­λι­κος θα έχει τη δυνατότητα να φιλοξενηθεί μέχρι να βρε­θεί το κατάλληλο πλαίσιο που θα α­να­λά­βει τη φρο­­ντίδα του.

8. Η δημιουργία χώρων προστασίας ανηλίκων με ιδιαίτερα προβλήματα σωματικής και ψυ­χι­κής υ­γείας, όπου το ανήλικο θύμα θα δέχεται τις κατάλληλες για την πε­ρί­πτω­σή του υ­πη­ρε­σί­ες.

9. Η επιστημονική στελέχωση των χώρων φιλοξενίας και των φορέων κοινωνικής πρό­νοι­ας. Ε­ξει­δί­­κευ­ση, εκπαίδευση και εποπτεία του προσωπικού που ασχολείται με το παιδί-θύμα.

10. Η ανάγκη συστηματικής ανάπτυξης του θεσμού της αναδοχής και της υι­ο­θε­σί­ας, κα­θώς και η μελέτη εναλλακτικών τρόπων στήριξης του παιδιού-θύ­μα­τος και της οι­κο­γέ­νει­άς του.

Σταματήστε την παιδική κακοποίηση! Τώρα, αμέσως!

Είναι ανάγκη όλοι μαζί, το συντομότερο, να πολεμήσουμε τις μάστιγες που ακούν στο όνομα ε­μπο­ρί­α παιδιών, παιδική πορνεία, παιδική πορνογραφία, παιδική κα­κο­ποί­η­ση.

Η διαμαρτυρία θα χρησιμοποιηθεί για να πιέσει κυβερνητικούς πολιτικούς ορ­γα­νι­σμούς, δι­α­δι­κτυ­α­­κούς παρόχους, εταιρείες και νομικούς, ώστε να εξαλειφθεί η παι­δι­κή πορνογραφία στο διαδίκτυο.

Μαζί μπορούμε να εξαλείψουμε την εμπορική εκμετάλλευση των παιδιών. Δε χρει­α­ζό­μα­στε τα χρή­μα­­τά σου. Την υπογραφή σου χρειαζόμαστε.

Αν συμφωνείτε με τα παραπάνω, πατήστε στην εικόνα για να υπογράψετε. Όσο πε­ρισ­σό­τε­ροι συ­νυ­πο­γρά­ψου­με το αίτημα τόσο μεγαλύτερη θα είναι η ισχύς του!


ΠΗΓΗ: hamomilaki.blogspot.gr (29.05.2009)

Ορθολογική αντιμετώπιση των
εξωσχολικών δραστηριοτήτων

(συγγραφέας, εκπαιδευτικός, σχολική σύμβουλος)

Είναι γεγονός ότι με την είσοδο των παιδιών στο σχολείο, πολλές φορές μάλιστα και πριν α­πό αυ­τή, οι γονείς προγραμματίζουν έναν μεγάλο αριθμό εξωσχολικών δρα­στη­ρι­ο­τή­των: μα­θή­μα­τα ξένων γλωσσών, μπαλέτο και παραδοσιακούς χορούς, εκ­μά­θη­ση μουσικών ορ­γά­νων, ζωγραφική, αθλητι­κές δραστηριότητες κτλ. Οι προ­θέ­σεις τους είναι αναμφισβήτητα οι κα­λύ­τε­ρες. Θέλουν να εξασφα­λίσουν στα παι­διά τους όσο το δυνατόν περισσότερα εφόδια για τη ζωή. Εδώ, ωστόσο, πρέπει να βά­λου­με το ερώτημα «ποια ζωή». Δεν είναι ένα μεγάλο μέ­ρος της ζωής η διάρκεια της εκπαίδευσης, για την οποία πολλά άτομα καταναλώνουν πε­ρισ­σό­τε­ρα από 15 χρό­νια;

Οι γονείς, προφανώς ανικανοποίητοι από τη δική τους πορεία, προσδοκούν για τα παι­διά τους κάτι ανώτερο. Και το περιμένουν αυτό μέσα από την εκπαίδευση, σχο­λι­κή και ε­ξω­σχο­λι­κή. Για τους πε­ρισσότερους η εκπαίδευση είναι το μέσο κοι­νω­νι­κής α­νό­δου, το μέσο για ε­παγ­γελ­μα­τι­κή αποκατά­σταση. Το αποτέλεσμα είναι να συ­να­ντού­με παιδάκια στον δρόμο το με­ση­μέ­ρι ή και αργά το βράδυ, χειμώνα ή κα­λο­καί­ρι (υ­πάρ­χουν και τα θερινά μαθήματα), με την τσάντα στον ώμο και ύφος κου­­ρα­σμέ­νο –αν όχι απελπισμένο. Από την άλλη μεριά, οι γο­νείς σχεδιάζουν καριέρες, κά­νουν συ­γκρί­­σεις των παιδιών τους με τα παιδιά της γει­τό­νισ­σας, που έμαθαν τρεις ξένες γλώσ­σες, και αγωνιούν έξω από τα εξεταστικά κέντρα πιστοποίησης γλωσ­σο­μά­θει­ας, λες και αν πάρουν τα παιδιά τους το Lower, θα λύσουν τα προ­βλή­μα­τα στη ζω­ή τους. Μέσα δε στο σπίτι επικρατεί ένας πανικός, ιδίως όταν τα παι­διά είναι σε πε­ρί­ο­δο ε­ξε­τά­σε­ων, ο οποίος απορρυθμίζει όχι μόνο την οικογένεια αλ­λά και το ε­παγ­γελ­μα­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον των γονιών, τα συγγενικά σπίτια (παπ­πού­δες, γιαγιάδες) κτλ.

Ο πραγματικός στόχος

Ο σκοπός της παιδείας, σύμφωνα με το άρθρο 16 του συντάγματος, είναι σαφής. Στην κα­τά­λη­ξη του άρθρου αυτού βλέπουμε, μεταξύ άλλων, ότι στόχος της παι­δεί­ας εί­ναι η δη­μι­ουρ­γί­α υ­πεύ­θυ­νων και ελεύθερων ατόμων. Είναι ευθύνη όλων των ε­μπλε­κό­με­νων φορέων (σχο­λεί­ου, εκπαιδευτικών, γονιών) να προσπαθήσουν για την πραγ­μά­τω­ση αυτού του στόχου χωρίς πα­ρεκ­κλί­σεις και δογμα­τισμούς.

Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει τον γονιό που προσπαθεί να δώσει ένα κα­λύ­τε­ρο μέλ­λον στο παιδί του. Αρκεί αυτός να συνυπολογίζει κάποια πράγματα. Και πρώτα απ’ όλα να έχει σκε­φτεί τι ακριβώς επιθυμεί για το παιδί του. Αν θε­λή­σου­με να δούμε τα πράγματα ό­πως ακριβώς εί­ναι, μέσα στο διαρκώς με­τα­βαλ­λό­με­νο κοινωνικό πλαίσιο, σίγουρα εκείνο που θέλουμε είναι να εξα­σφαλίσουμε για το παι­δί τις συνθήκες που θα του επιτρέψουν να α­να­πτύ­ξει την προσωπικότητά του με ι­σχυ­ρή αυτοαντίληψη, συναισθηματική σταθερότητα, κρι­τι­κή και δημιουργική ι­κα­νό­τη­τα, θετική διάθεση για συνεργασία και αυτενέργεια. Αυτά όλα ό­μως προϋ­πο­θέ­τουν, πέρα από την εξασφάλιση της εκπαίδευσης, περιβάλλον και συνθήκες κα­τάλ­λη­λες για την ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού.

Οι δυνατότητες των παιδιών

Πολλές φορές οι γονείς, μέσα στην επιθυμία τους για μεγαλύτερη πρόοδο του παι­διού, πα­ρα­βλέ­πουν τις πραγματικές ανάγκες και δυνατότητές του. Κανένα παιδί δεν εί­ναι δυνατόν να α­πο­δώ­σει σε πάρα πολλούς τομείς, ώστε να χρειάζεται ειδική καλ­λι­έρ­γει­α και στη μουσική και στις ξένες γλώσ­σες και στον αθλητισμό και στην πλη­ρο­φο­ρι­κή –και μάλιστα από μικρή η­λι­κί­α, ηλικία που πολλές φορές είναι τε­λεί­ως α­κα­τάλ­λη­λη για ορισμένες δραστηριότητες. Για πα­ρά­δειγ­μα, είναι λάθος να προ­σπα­θού­με να μάθουμε τα παιδιά μια ξένη γλώσσα κατά την πε­ρί­ο­δο της πρώτης σχο­λι­κής ηλικί­ας, γιατί ακόμη δεν έχουν αποκτήσει άποψη για τη δομή της μη­τρι­κής τους γλώσ­σας, ώστε να οι­κοδομήσουν πάνω σε αυτήν την ξένη. Η κατάλληλη η­λι­κί­α για να αρχίσουν να μαθαίνουν μια ξένη γλώσσα είναι στην τρίτη δημοτικού. Νω­ρί­τε­ρα α­πλώς κουράζονται.

Ένα άλλο γεγονός είναι ότι κάθε παιδί παρουσιάζει ένα παλιρροιακό κύμα ανώτατης και κα­τώ­τα­της α­πό­δο­σης κατά τη διάρκεια της ημέρας. Το μάξιμουμ αυτής της α­πό­δο­σης είναι στις 8 το πρωί και κατεβαίνει, ώσπου κατά τις 8 το βράδυ φτάνει πλέ­ον στα όριά του. Η κα­τα­στρα­τή­γη­ση αυτών των βιολογικών χρονικών σταδίων μπορεί να αποβεί πολλές φορές ά­κρως ε­πι­κίν­δυ­νη. Πολλοί γονείς, προσβλέποντας σε με­γα­λύ­τε­ρη βαθμολογική απόδοση, ωθούν ή ε­πι­τρέ­πουν στα παιδιά να ξενυ­χτούν δια­βά­ζο­ντας, πράγμα που μπορεί να έχει επώδυνες συ­νέ­πει­ες τόσο στην ψυ­χι­κή όσο και στη σωματική υγεία τους. Στο σημείο αυτό πρέπει να δε­χτού­με και την ευ­θύ­νη πολ­λών εκπαιδευτικών, οι οποίοι έχουν παρεξηγήσει τον ρόλο της κατ’ οί­κον ερ­γα­σί­ας και φορτώνουν τα παιδιά με άπειρες φωτοτυπίες, ασκήσεις και ερ­γα­σί­ες, των ο­ποί­ων ο απαιτούμενος χρόνος, ακόμη και ο βαθμός δυ­σκολίας, είναι δυ­σα­νά­λο­γος με τον δι­α­θέ­σι­μο χρόνο και τις δυνατότητες του παιδιού.

Ο ρόλος των γονιών

Η ερώτηση που βάζουν οι γονείς είναι: Δεν πρέπει λοιπόν να διαβάζουν πολύ, ούτε να α­σχο­λού­νται με πολλές εξωσχολικές δραστηριότητες; Κάθε παιδί είναι μια προ­σω­πι­κό­τη­τα αυ­τό­νο­μη, με ξεχωρι­στούς ρυθμούς μάθησης, ιδιαίτερες κλίσεις και τα­λέ­ντα. Δεν είναι ούτε προ­έ­κτα­ση του γονιού, ώ­στε να απαιτεί από αυτό να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει τα σχέδια που ο ίδιος δεν πραγ­μα­το­ποί­η­σε, ούτε α­ντίγραφο του κάθε συμ­μα­θη­τή και φίλου του, ώστε να επιτρέπονται συ­γκρί­σεις.

Ο ρόλος του γονιού είναι να διαγνώσει εγκαίρως τις δυνατότητες και τις κλίσεις του παιδιού και να στέκεται δίπλα του με καθοδηγητικό ρόλο, δίνοντάς του τη δυ­να­τό­τη­τα να αναπτύξει πρω­το­βου­λί­ες και να καλλιεργήσει τα ενδιαφέροντά του. Ο ρό­λος του γονιού είναι να δη­μι­ουρ­γή­σει κατάλληλο περιβάλλον στο παιδί του, ώ­στε να νιώ­θει ασφάλεια και να αναπτύσσει αυ­το­πε­ποί­θη­ση. Αυτό επι­τυγχάνεται ό­ταν ο γο­νιός δεχθεί τις δυνατότητες του παιδιού και δεν το αναγκάζει να α­σχο­λη­θεί με πράγ­μα­τα έξω από την αντοχή του και πέρα από αυτά που το ί­διο θέλει. Και κυ­ρί­ως ό­ταν είναι δί­πλα του από μικρή ηλικία, όχι μόνο για να το επιβραβεύει στις ε­πι­τυ­χί­ες του αλλά και για να το πα­ρηγορεί στις αποτυχίες. Μόνο έτσι το παιδί θα μπο­ρέ­σει να αντιμετωπίσει τις δύσκολες καταστά­σεις.

Η επιβράβευση από μικρή ηλικία για όποια μικρότερη ή μεγαλύτερη επιτυχία φέρ­νει θε­α­­μα­­τι­­κά α­ποτελέσματα. Το να απογοητεύεις ένα παιδί για κάτι που δεν κα­τά­φε­ρε να πετύχει είναι ό,τι χειρό­τερο μπορείς να του κάνεις. Η τιμωρία, η πί­ε­ση και η αυ­στη­ρή αντιμετώπιση σε όλες τις περιπτώ­σεις, αλλά κυρίως όταν τί­θε­ται θέμα δυ­να­τό­τη­τας του παιδιού, μόνο θετικά α­πο­τε­λέ­σμα­τα δεν μπο­ρεί να έχει. Α­ντί­θε­τα, μέ­σα α­πό συζήτηση το παιδί θα μπορέσει να κα­τα­λά­βει τι έπρεπε να κάνει και δεν έ­κα­νε ή θα μπορέσει να δεχτεί ότι υπάρχουν πράγματα τα ο­ποί­α δεν μπο­ρούν να τα ο­λο­­κλη­ρώ­σουν όλοι με τον ίδιο βαθμό επιτυχίας και ότι κάθε άν­θρω­πος έχει τους δι­κούς του τομείς στους οποίους μπορεί να τα καταφέρει και να διακριθεί. Αυτό βέ­βαι­α, για να περάσει στο παιδί, πρέπει πρώτα απ’ όλα να το εμπεδώσουν οι ίδιοι οι γο­νείς. Έ­τσι, εκείνο θα μπορέσει να αντιμετω­πίσει αργότερα μεγάλα προ­βλή­μα­τα, ό­πως ενδεχόμενη α­πο­τυ­χί­α στις πανελλήνιες εξετάσεις. Στην περίπτωση που οι γο­νείς στάθηκαν συ­μπα­ρα­στά­τες σε όλη τη διάρκεια της σχολικής του ζωής, θα βρουν τον κατάλληλο τρόπο να το βοη­θή­σουν και τότε, χωρίς να το κάνουν να νιώ­σει ότι έ­χει προ­δώσει τις προσδοκίες τους.

Ο ελεύθερος χρόνος είναι δάσκαλος

Κάθε παιδί πρέπει, απαλλαγμένο από υπερβολικές ευθύνες, να ζήσει ό,τι του προ­σφέ­ρει η κά­θε πε­ρίοδος που διανύει. Πρέπει να ζήσει την παιδική και την εφηβική η­λι­κί­α με τα γνω­ρί­σμα­τα που χα­ρακτηρίζουν την καθεμιά, όπως παιχνίδι, αίσθημα α­σφά­λει­ας μέσα στην οι­κο­γέ­νει­α, δυνατότητα ε­πικοινωνίας με το περιβάλλον, ώστε μέ­σα σ’ αυτό να μάθει ό,τι χρει­ά­ζε­ται. Έρευνα της Ουνέσκο έ­δειξε ότι η αυ­το­μόρ­φω­ση παίζει σημαντικότερο και ου­σι­α­στι­κό­τε­ρο ρό­λο από τη σχολική μόρ­φω­ση. Σύμ­φω­να με αυτή, το 80% των γνώσεων που παίρνει ένα παι­δί προέρχεται από το πε­ρι­βάλ­λον και μόνο το 20% από το σχολείο. Αλλά και από αυτό το 20%, το 15% του είναι ά­χρη­στο και αποβάλλε­ται, ενώ μόνο το 5% είναι αυτό που θα κρα­τή­σει για να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει στη ζωή του. Αυτό δείχνει πόσο προσεκτικοί πρέπει να είναι οι γο­­νείς κυ­ρί­ως στην προσχολική ηλικία, όπου το παιδί μαθαίνει συνεχώς, αλλά και πό­σο α­νά­γκη έ­χει τον ελεύθερο χρόνο για να καλλιεργηθεί μέσα από το παιχνίδι και τις ε­πι­κοι­νω­νι­α­κές σχέ­σεις που αναπτύσσονται στην παρέα του, το οικογενειακό και κοι­νω­νι­κό περιβάλλον του. Πολ­λοί παιδαγωγοί και ψυχολόγοι (όπως ο Piajet, o Vy­go­tsky, η Driver) συνηγο­ρούν στο γε­γο­νός ότι η γνώση οικοδομείται με προ­σω­πι­κό τρό­πο, σύμφωνα με τα νοητικά στάδια του παι­διού και μέσα στο πλαίσιο κοι­νω­νι­κών και πο­λι­τι­σμι­κών αλληλεπιδράσεων.

Στόχος όλων μας δεν είναι να παράγουμε πολυεπιστήμονες, ούτε αποθήκες γνώ­σε­ων, αλλά ά­το­μα ικανά να αντεπεξέρχονται σε δυσκολίες, άτομα που έχουν το δι­καί­ω­μα να ζήσουν την παι­δι­κή τους ηλικία μέσα σε περιβάλλον χαράς και γαλήνης, α­παλ­λαγ­μέ­να από άγχος, ώστε αυ­τή η παιδική ηλι­κία να γίνει το καταφύγιο για τις δύ­σκο­λες στιγμές της αυριανής τους ζωής και όχι ο τόπος στον ο­ποίο δε θα θέ­λουν ποτέ να γυρίσουν.


28 Αυγούστου 2011

Η ηλικία και το φύλο στα αδέρφια

Αδέρφια. Τόσο ίδια αλλά και τόσο διαφορετικά! Διαφορετικά στον χαρακτήρα, στην η­λι­κί­α, συ­χνά διαφορετικά και στο φύλο. Πόσο επηρεάζει άραγε αυτή η α­νο­μοι­ο­γέ­νει­α την οι­κο­γε­νει­α­κή ζωή; Η σειρά με την οποία γεννιέται κάθε παιδί, αλλά και το δι­ά­στη­μα που μεσολαβεί α­νά­με­σα στις γεννή­σεις, καθορίζει την προσωπικότητα, τη συ­μπε­ρι­φο­ρά και τη σχέση που α­να­πτύσ­σει με τα αδέρφια του. Εξίσου σημαντικό ρό­λο, όμως, διαδραματίζει και το φύλο.

Η ηλικία

Αδέρφια ίδιας γενιάς. Αν τα παιδιά έχουν απόσταση μόλις έναν χρόνο, πιθανότατα να μην εί­ναι τό­σο ανταγωνιστικά το ένα με το άλλο. Ουσιαστικά δε θα υπάρχει α­νά­με­σά τους κά­ποιος «ει­σβο­λέ­ας» που ήρθε για να πάρει από το άλλο τη μαμά του! Έ­τσι, πιθανότατα, θα έ­χουν πιο αρμονικές σχέ­σεις και θα παίζουν μαζί χωρίς να τσα­κώ­νο­νται. Ακόμη, το μικρό κενό που με­σο­λα­βεί είναι ιδιαίτε­ρα βολικό και για τους γο­νείς, εφόσον θα μπορέσουν να τους δι­δά­ξουν ταυ­τό­χρο­να τον τρόπο να τρώνε μό­να τους, να ντύνονται ή να πηγαίνουν τουαλέτα. Α­πό την άλ­λη, η κατάσταση ίσως κρύ­βει και ορισμένες δυσκολίες, όπως η έλλειψη της α­πο­κλει­στι­κής προ­σο­χής και α­γά­πης του γονιού, αλ­λά και η δυσκολία ανάπτυξης ενός στενού δε­σμού με κά­θε παι­δί. Ταυτόχρονα, η ενασχόληση με δύο μωρά ίσως γίνει μια κουραστική ε­μπει­ρί­α. Θα εί­ναι εύκολη η ταυτόχρονη αφοσίωση και στα δύο; Πολλοί είναι οι γονείς που το ε­πι­χει­ρούν και τα καταφέρνουν άριστα!

Διαφορά 2-3 έτη. Η ηλικιακή απόσταση των παιδιών δεν είναι και τόσο μεγάλη. Πα­ρά τον α­ντα­γω­νι­σμό και τη ζήλια που κάποια στιγμή θα αναπτυχθεί, θα μπορούν να παί­ζουν μαζί και να είναι φί­λοι. Το πρόβλημα, ωστόσο, εμφανίζεται όταν το με­γα­λύ­τε­ρο ξεκινήσει να πηγαίνει στο νηπιαγωγεί­ο. Το μικρότερο θα χάσει το φιλαράκι του, τον σύντροφό του στο παιχνίδι και θα ενοχληθεί. Η πα­ρέμβαση του γονιού θα εί­ναι σημαντική, τόσο για να βρει κάποια α­πα­σχό­λη­ση για το μικρότερο όσο και για να συμπαρασταθεί στο μεγαλύτερο, που ει­σέρ­χε­ται σε μια και­νούρ­για πε­ρι­πε­τει­ώ­δη φά­ση της ζωής του.

Διαφορά 4-8 έτη. Κάποιοι ψυχολόγοι συμφωνούν πως η απόσταση άνω των τεσ­σά­ρων ε­τών είναι ι­δανική για την καλύτερη ψυχοσωματική ανάπτυξη αμ­φό­τε­ρων των α­δερ­φών. Το πρω­τό­το­κο έχει λάβει την απαιτούμενη προσοχή και αγάπη και έχει μά­θει να φροντίζει σε πρώ­το επίπεδο τον εαυτό του. Επιπλέον, έχει φθάσει η ώρα να πάει στον παιδικό σταθμό, το νη­πι­α­γω­γεί­ο ή το σχολείο και, συνεπώς, να α­πο­κτή­σει ζωή εκτός σπιτιού. Δυστυχώς, τόσο η η­λι­κι­α­κή διαφορά όσο και η κα­ταλ­λη­λό­τη­τα των παιχνιδιών μπορεί να αποβεί ανασταλτικός πα­ρά­γο­ντας στο να παίζουν μαζί. Ε­πι­πλέ­ον, η διεκδίκηση των παιχνιδιών του μεγαλύτερου ί­σως προκαλέσει προ­στρι­βές, εφόσον μέχρι τότε δε θα έχει συνηθίσει να μοιράζεται. Όλα αυ­τά βέ­βαι­α με σω­στούς χειρισμούς μπορούν να ξεπερα­στούν.

Μεγαλύτερη διαφορά. Ένα νήπιο και ένας έφηβος είναι λογικό να μη μοιράζονται τα ί­δια εν­δι­α­φέ­ρο­ντα. Κατά συνέπεια, δε θα δείτε συχνά τα αδέρφια να παίζουν μαζί, πα­ρά μόνο όταν το μικρό το ζητάει επιτακτικά από το μεγαλύτερο και εκείνο δε θέ­λει να του αρνηθεί. Με­γα­λώ­νο­ντας υπάρχει προοπτική να γίνουν καλοί φίλοι, ε­φό­σον το μικρό μπορεί να θελήσει να μοι­ρα­στεί τα μυστικά του και να ζητήσει συμ­βου­λές. Το μεγαλύτερο, από την άλλη μεριά, εί­ναι πι­θα­νό να αναπτύξει προ­στα­τευ­τι­κά αι­σθή­μα­τα και να θελήσει να διδάξει στο μικρότερο δε­ξι­ό­τη­τες, όπως για πα­ρά­δειγ­μα να δένει τα κορδόνια του. Οι γονείς θα είναι πιο χαλαροί, αφού θα έχουν ήδη ξε­μπερ­δέ­ψει από τη βα­σική «εκπαίδευση» του μεγάλου και θα διαθέτουν αρ­κε­τό χρό­νο για το μικρό. Το αρνητικό βέβαια που μπορεί να εμφανιστεί είναι η τάση του μι­κρό­τε­ρου να μιμηθεί το μεγαλύτερο. Η μίμηση θα το ο­δηγήσει σε συ­μπε­ρι­φο­ρές που δεν αρ­μό­ζουν στην ηλικία του, ενώ θα εκνευρίσει το μεγαλύτερο. Μι­λήστε στο με­γά­λο παιδί και πεί­τε του να περιορίσει ορισμένες συμπεριφορές όταν είναι μπρο­στά το αδερφάκι του. Ευτυχώς που διαθέτει όλη την απαραίτητη ωριμότητα για να το κα­τα­λά­βει!

Το φύλο

Ίδιο φύλο. Τα αδέρφια του ίδιου φύλου είναι πιο πιθανό να παίζουν μαζί και να είναι πιο συ­νερ­γα­τι­κά, εφόσον ενδιαφέρονται για παρόμοια παιχνίδια. Βέβαια αυτό δεν εί­ναι απόλυτο. Θυ­μη­θεί­τε πως η επιλογή αγοράς παιχνιδιών με αποκλειστικό γνώ­μο­να το φύλο ενός παι­διού καλό θα ήταν να αποφεύγεται.

Διαφορετικό φύλο. Τα αδέρφια διαφορετικού φύλου μπορεί αρχικά να παίζουν μαζί, αλ­λά ό­σο με­γαλώνουν η συνήθεια αυτή περιορίζεται. Και αυτό γιατί, λόγω της υ­πάρ­χου­σας κουλ­τού­ρας, οι γο­νείς ή και οι συνομήλικοι είναι πιθανό να κα­τα­κρί­νουν κάτι τέ­τοιο. Ένα κο­ρί­τσι που θέ­λει να παίξει με τον αδερφό του ίσως αγνοηθεί ή πα­ρα­με­ρι­στεί με τη φράση «Αυτό το παι­χνί­δι είναι μόνο για α­γόρια». Αντίθετα, ένα α­γό­ρι που παίζει με την αδερφή του ίσως α­ντι­με­τω­πί­σει την κοροϊδία άλλων α­γο­ριών και κο­ρι­τσιών.

Το σημαντικό είναι να μην υπάρχει πίεση στα παιδιά να παίζουν μαζί. Τα συ­ναι­σθή­μα­τα που ως α­δέρφια μοιράζονται δε χάνονται εάν ανήκουν σε διαφορετικές ο­μά­δες παι­χνι­διού. Ακόμη, κα­λό είναι να μην τα πιέζουν οι γονείς ούτε για το αντίθετο: Ε­άν το αγοράκι θέλει να παίξει με την αδερφή του, δεν πρέπει να εμποδιστεί επειδή θα συμ­με­τέ­χει σε «γυναικεία» παιχνίδια.

Φύλο και προσωπικότητα

Οικογένεια αγοριών. Σε μια οικογένεια αγοριών η σειρά γέννησης πολλές φορές εί­ναι και ε­κεί­νη που καθορίζει την προσωπικότητα που θα αναπτύξει κάθε παιδί. Η ε­μπει­ρί­α έχει δείξει πως ο μεγα­λύτερος έχει συχνότερα τη διάθεση να αναλάβει η­γε­τι­κές πρωτοβουλίες, εφόσον η θέση του στην οικογένεια τον καθιστά πε­ρισ­σό­τε­ρο σο­βα­ρό και υπεύθυνο. Αντίθετα, ο μι­κρό­τε­ρος αδερφός συχνά είναι περισσότερο τολ­μη­ρός, με ριζοσπαστική συμπεριφορά, αν και του αρέσει να αναβάλλει τα πάντα μέ­χρι την τελευταία στιγμή.

Οικογένεια κοριτσιών. Σε μια οικογένεια που αποτελείται από κορίτσια ο χα­ρα­κτή­ρας της κα­θε­μιάς εξαρτάται συνήθως από τη σειρά γέννησης. Η μεγαλύτερη συχνά ε­ξε­λίσ­σε­ται σε ά­το­μο έξυ­πνο, δυνατό, ανεξάρτητο, αν και λίγο τελειομανές και κα­τα­πι­ε­στι­κό. Από την άλλη, η μι­κρό­τε­ρη κόρη είναι αυθόρμητη, πρόσχαρη, πε­ρι­πε­τει­ώ­δης, παρ’ ότι πολλές φορές είναι α­ντι­δρα­στι­κή και α­ναποφάσιστη.

Μεικτές οικογένειες. Η συνύπαρξη με το αντίθετο φύλο προσδίδει στα αδέρφια κά­ποια χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά που τα συντροφεύουν σε όλη τους τη ζωή.
● Η μεγαλύτερη αδερφή ενός α­γο­ριού γί­νε­ται «υ­πέροχη» σύζυγος εφόσον έχει συ­νη­θί­σει να φρο­ντί­ζει αγόρια, αλλά μπορεί να α­πο­κτή­σει άσχημες σχέσεις με το α­ντί­θε­το φύλο εάν οι γο­νείς της περίμεναν με ανυπομονησία το αγόρι. Αν δεν α­ντα­γω­νι­στεί τον αδερφό της αποκτά μη­τρι­κά ένστικτα, αλλιώς παλεύει να α­πο­δεί­ξει πως εί­ναι καλύτε­ρη από όλα τα αγόρια του κό­σμου μαζί!
● Ο μεγαλύτερος αδερφός ενός κοριτσιού αποκτά ηγετικές ικανότητες, χωρίς να εί­ναι ι­δι­αί­τε­ρα κα­τα­­πι­ε­στι­κός. Η συνύπαρξή του με ένα κορίτσι τον καθιστά πιο α­νέ­με­λο, ρεαλιστή και ρο­μα­ντι­κό, ενώ τον βοηθά να δίνει σημασία όχι μόνο στα υ­λι­κά α­γα­θά αλλά και στη ζωή και στην α­γά­πη.
● Η μικρό­τερη αδερφή είναι συνήθως πιο ανέμελη, γιατί οι γονεϊκές προσδοκίες στρέ­φο­νται στον αδερφό της. Εάν, ωστόσο, δε θελήσει να προσαρμοστεί στο πρό­τυ­πο του γυ­ναι­κεί­ου ρό­λου, επαναστατεί, γίνεται «αγοροκόριτσο» και προσπαθεί να συμ­βα­δί­σει αλλά και να συ­να­γω­νι­στεί τον αδερφό της.
● Τέλος, ο μικρότερος αδερφός ενός κοριτσιού, επειδή δέχεται τη γυναικεία φρο­ντί­δα «από κού­νια», τείνει να είναι εγωιστής, θεωρώντας δεδομένο πως όλοι τον α­γα­πούν. Έτσι, στις δι­α­προ­σω­πι­κές του σχέσεις μπορεί να είναι άτολμος, φο­βού­με­νος την απόρριψη, και να μη θέ­λει να προσπαθήσει σκληρά ώστε να διακριθεί.

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΓΟΝΕΙΣ ΕΝ ΔΡΑΣΕΙ (03/2010) ● ΠΗΓΗ: www.moro-blog.gr


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: αδέρφια

Η σειρά της γέννησης και η
προσωπικότητα του παιδιού

(ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια Ρh. D.)

Η ηλικιακή σειρά γέννησής μας μέσα στην οικογένεια θεωρείται ένας σημαντικός πα­ρά­γο­ντας που ε­πηρεάζει την ανάπτυξη της προσωπικότητάς μας. Ο Αυστριακός ψυ­χί­α­τρος Άλφρεντ Ά­ντλερ, γνω­στός για το έργο του στον χώρο της με­τα­φροϋ­δι­κής ψυχαναλυτικής σκέψης, πί­στευ­ε ότι η σειρά γέννησης μπορεί να καθορίσει ση­μα­ντι­κά τη δυνατότητα ενός ατόμου να χτί­ζει φιλίες, σχέσεις αγά­πης και να ερ­γά­ζε­ται.
● Τα μοναχοπαίδια είναι συνήθως καλομαθημένα, έχουν όλη την προσοχή και τη φρο­ντί­δα ε­στι­α­σμέ­νη στο πρόσωπό τους, αλλά, ταυτόχρονα, είναι και οι μόνοι δέ­κτες των όποιων αρ­νη­τι­κών οικο­γενειακών βιωμάτων.
● Οι πρωτότοκοι μεγαλώνουν αρχικά ως μοναχοπαίδια, αλλά με τη γέννηση του δεύ­τε­ρου παι­διού αποσύρονται εξ ανάγκης από τον «θρόνο» τους. Αρχικά το παιδί πα­λεύ­ει για να α­να­κτή­σει τη «χα­μένη» του θέση, συχνά π.χ. παλινδρομεί και γίνεται «μω­ρό» ή επαναστατεί και αρ­νεί­ται την υποτα­γή στον γονιό, προκειμένου να λάβει την προσοχή που νιώθει ότι έχει χά­σει. Σύμφωνα με τον Ά­ντλερ, το πρωτότοκο παι­δί είναι πιο προσεκτικό στη ζωή του, πιο μο­να­χι­κό και πιο συντηρητικό α­πό τα υ­πό­λοι­πα μέλη της οικογένειας.
● Οι υστερότοκοι γεννιούνται σε ένα περιβάλλον όπου ήδη οι πρωτότοκοι έχουν θέ­σει ένα πλαί­σι­ο προσδοκιών και έτσι τείνουν να γίνονται ανταγωνιστικοί, σε μια α­γω­νι­ώ­δη προ­σπά­θει­α να προσπε­ράσουν τα μεγαλύτερα αδέρφια τους αλλά και να δι­α­φο­ρο­ποι­η­θούν α­πό αυ­τά. Συχνά υποκύπτουν σε έναν ατέρμονα ανταγωνισμό, ό­που νιώ­θουν ότι ο «αγώνας» πο­τέ δεν είναι αρκετός, με αποτέλε­σμα να χάνουν την ου­σι­α­στι­κή επαφή με το ποιοι πραγματικά εί­ναι.
● Οι βενιαμίν είναι συνήθως εκείνοι που παραμένουν αιωνίως παιδιά και που λαμ­βά­νουν την άπλετη φροντίδα και προστασία από τους γονείς αλλά και τα α­δέρ­φια τους. Άλλωστε, δεν α­πει­λού­νται πο­τέ ότι θα χάσουν τη θέση τους από ένα μι­κρό­τε­ρο αδερφάκι στην οικογένεια. Ω­στό­σο και για εκεί­νους καραδοκούν απειλές, ό­πως για παράδειγμα το γεγονός ότι τείνουν να νιώθουν ουσιαστικά ανί­σχυροι μπροστά στη δύναμη που αντιλαμβάνονται ότι έχουν τα με­γα­λύ­τε­ρα αδέρφια τους.

Αλληλεπίδραση

Τέλος, ας έχουμε κατά νου ότι η προσωπικότητα δεν αποτελεί ένα σύνολο στα­θε­ρών και α­ναλ­λοί­ω­των μέσα στον χρόνο γνωρισμάτων. Από την αρχή της ζωής έ­ως το τέλος η αν­θρώ­πι­νη συμπεριφο­ρά δεν παύει να είναι το αποτέλεσμα της αλ­λη­λε­πί­δρα­σης του ατόμου με το πε­ρι­βάλ­λον του. Βρί­σκεται σε ένα διαρκές δυναμικό γί­γνε­σθαι και αυτό είναι μεγάλη πα­ρη­γο­ριά όποια κι αν είναι η θέση μας μέσα στην οι­κο­γέ­νει­α!

ΠΗΓΗ: ΤΑ ΝΕΑ (31.12.2009)


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: αδέρφια

21 Αυγούστου 2011

Η τιμωρία έχει τους κανόνες της

Η τιμωρία είναι ίσως απαραίτητη κάποιες φορές και πιθανόν να λειτουργεί ως τρό­πος δι­α­παι­δα­γώ­γη­σης και κοινωνικοποίησης. Βέβαια, για να επιφέρει θετικά α­πο­τε­λέ­σμα­τα χωρίς να δι­α­τρέ­ξουν τα παιδιά τον παραμικρό κίνδυνο (σωματικό και ψυ­χι­κό), πρέπει να τηρούνται ο­ρι­σμέ­νες προϋποθέ­σεις. Ας δούμε τι λένε τρεις ει­δι­κοί:

Η νηπιαγωγός

Η κ. Αθηνά Συρίγου έρχεται σε επαφή με παιδιά και βλέπει τα λάθη και τις σκαν­δα­λιές τους καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, αφού είναι νηπιαγωγός και μη­τέ­ρα τρι­ών κοριτσιών. «Η ε­μπει­ρί­α μου και στο σχολείο αλλά και στο σπίτι μού έχει δι­δά­ξει ό­τι ο μόνος τρόπος για να μά­θουν τι είναι σω­στό και τι λάθος είναι ο διάλογος και η ε­ρώ­τη­ση “αν ήσουν μαμά στη θέση μου, τι θα έκανες;”» α­ναφέρει.

«Μπορεί να μην πιάσει με την πρώτη, αλλά και οι τρεις κόρες μου, από τη μεγάλη που τώρα μπαί­νει στην εφηβεία μέχρι τη μικρή που είναι σχεδόν τριών χρόνων, πά­ντα έρχονται την ε­πό­με­νη μέρα και μου λένε “μαμά, το σκέφτηκα, έχεις δίκιο” και α­πό εκείνη τη στιγμή κι έπειτα ό­ντως προσπα­θούν να μην επαναλάβουν το λά­θος», ε­ξη­γεί.

Το έσχατο μέσο για να τιμωρήσει τόσο τα δικά της παιδιά όσο και τους μαθητές της για κά­ποια σκανδαλιά –το οποίο ευτυχώς, όπως λέει, σπάνια αναγκάστηκε να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει– εί­ναι η στέρηση κάποιου προνομίου ή δραστηριότητας που α­γα­πούν. «Τί­πο­τα περισσότερο και πάντα όταν καταλά­βω ότι δεν υπάρχει καμία πι­θα­νό­τη­τα να καταφέρω κάτι με τη συ­ζή­τη­ση», σημειώνει η κ. Συρίγου.

Η ψυχολόγος

«Η σωματική τιμωρία είναι απαράδεκτη και οι φωνές είναι μια αυταρχική συ­μπε­ρι­φο­ρά, η ο­ποί­α μπορεί να έχει ολέθριες συνέπειες για την εξέλιξη του παιδιού. Ει­δι­κά στην εφηβεία πι­θα­νόν να προκαλέσει ένα μεγάλο ξέσπασμα», υποστηρίζει η ψυ­χο­λό­γος κ. Μαριέττα Ρήγα-Πε­πε­λά­ση. «Οι γονείς οφείλουν να αποφεύγουν την ε­πί­δει­ξη δύναμης και τον ανταγωνισμό. Για παράδειγμα, φωνές και φράσεις όπως “δε θα σου περάσει εσένα” είναι βέβαιο ότι θα ο­δη­γή­σουν το παιδί να διεκδικεί με ά­σχη­μο τρόπο και να απομακρυνθεί».

Όπως υπογραμμίζει η ψυχολόγος, «από τότε που αρχίζει να μιλά το παιδί πρέπει να μα­­θαί­­νει τις φυσικές και λογικές συνέπειες των πράξεών του· αυτή είναι η “τι­μω­ρί­α” που προ­τεί­νουν οι ειδικοί για την αντιμετώπιση των παιδικών λαθών».

«Οι γονείς οφείλουν πλέον να αντιμετωπίζουν τα παιδιά τους ως μικρούς ε­νη­λί­κους», α­να­φέ­ρει η κ. Ρήγα-Πεπελάση. Παρ’ ότι ακούγεται δύσκολο, μιας και τα παι­διά πιθανόν να αρ­χί­σουν να κλαίνε, να επιμένουν ή να φωνάζουν όταν διεκδικούν κά­τι, επισημαίνει ότι «το μυ­στι­κό είναι οι γονείς να παραμένουν σταθεροί στις α­πό­ψεις τους και στο ηχόχρωμα της φω­νής τους. Για παράδειγμα, αν θέλουν να τους μά­θουν να μην κάνουν φασαρία τις ώρες κοινής η­συ­χί­ας, δεν πρέπει να παρεκκλί­νουν α­πό αυτή την απόφαση καμία ημέρα της εβδομάδας».

Η οικογενειακή σύμβουλος

Για την οικογενειακή σύμβουλο κ. Έφη Σαρηγιαννίδου η τιμωρία μπορεί να ε­κλαμ­βά­νε­ται ως ευ­καιρία διαπαιδαγώγησης και κοινωνικοποίησης. «Οφείλω ως γονιός να δι­δά­ξω το παιδί μου να σέβε­ται τους κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς, να σέ­βε­ται τη ζωή, την περιουσία, την ακεραιότητα των υπόλοιπων ανθρώπων, αν θέ­λω να ε­ντα­χθεί ομαλά στο σύνολο».

Επισημαίνει, ωστόσο, πως πάντα οι γονείς, πριν αποφασίσουν την τιμωρία, πρέπει να λαμ­βά­νουν υ­πόψη αν είναι η πρώτη φορά που κάνει κάτι λάθος το παιδί, αν οι σκαν­δα­λιές του εί­ναι επαναλαμ­βανόμενες και, βέβαια, την ηλικία του.

Αν και οι περισσότεροι γονείς κατανοούν πλέον ότι η χρήση σωματικής βίας δεν εν­δεί­κνυ­ται ως μέ­θοδος τιμωρίας και θεωρείται παρωχημένος τρόπος στην α­να­τρο­φή των παιδιών, κά­ποιοι συνεχί­ζουν να κάνουν σημαντικά λάθη. «Το κυριότερο είναι η φράση “αν το ξανακάνεις δε θα σε αγαπώ πια” ή “είσαι κακό παιδί”. Σε καμία των πε­ρι­πτώ­σε­ων το παιδί δεν πρέπει να νιώ­σει ότι η τιμωρία το αφορά ως άνθρωπο. Αυ­τό θα το σημαδέψει και το αποτέλεσμα θα εί­ναι να εξελιχθεί σε έναν προ­βλη­μα­τι­κό ενήλικο που θα νιώθει συνεχώς την απόρριψη. Είναι α­πα­ραί­τη­το να κα­θί­στα­ται σα­­φές στα παιδιά κάθε ηλικίας ότι η τιμωρία αφορά μια συ­γκε­κρι­μέ­νη πράξη», ε­ξη­γεί η οικογενειακή σύμβουλος.

Ένα ακόμη από τα μυστικά, προκειμένου η τιμωρία να επιφέρει τα επιθυμητά α­πο­τε­λέ­σμα­τα, εί­ναι οι γονείς να κάνουν τα παιδιά να νιώθουν τύψεις όποτε η συ­μπε­ρι­φο­ρά τους δεν είναι η α­να­με­νό­με­νη. Για να λειτουργήσει βέβαια θετικά αυτό το τρικ, πρέ­πει οπωσδήποτε –όπως υ­πο­στη­ρί­ζει η κ. Σαρηγιαννίδου– «οι γονείς να προ­κα­λούν “ενοχές” στα μικρά παιδιά με την έν­νοι­α της συνέπειας και όχι της ε­νο­χο­ποί­η­σης».

Όπως σημειώνει, «τα παιδιά δε θέλουν να στενοχωρούν τους γονείς τους γιατί τους α­γα­πούν υ­περ­βο­λι­κά. Ακριβώς γι’ αυτό, όταν κάνουν κάποιο λάθος, καλό είναι οι γο­νείς να τους δεί­χνουν πως η πράξη αυτή τους στενοχωρεί είτε με σιωπηρή στάση (που εκφράζει λύπη) είτε με τη φράση “αυτό που έκανες με στενοχώρησε πο­λύ”. Θα εί­ναι πολύ πιο αποτελεσματικό, για­τί ακόμη κι αν δε συμ­μορφωθούν ε­κεί­νη τη στιγ­μή, σίγουρα θα καθίσουν μετά να το σκε­φτούν».


ΠΗΓΗ: ΤΑ ΝΕΑ (01.09.2009) / Καρολίνα Παπακώστα


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: πειθαρχία

20 Αυγούστου 2011

Συμβουλές σεξουαλικής αγωγής

(ειδικός ψυχικής υγείας, σεξολόγος, υπεύθυνη της Εταιρείας Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας)

1. Από ποια ηλικία το παιδί έχει ιδιωτικές στιγμές στην τουαλέτα;

Από την ηλικία των 5 ετών περίπου καλό είναι να κατανοήσει ότι η τουαλέτα α­πο­τε­λεί προ­σω­πι­κό χώρο, τον οποίο δεν πρέπει να μοιράζεται με κανένα. Πρέπει να μά­θει να κάνει μπά­νιο και να φρο­ντίζει την προσωπική του υγιεινή μόνο του. Φυ­σι­κά ό,τι ισχύει για τους ε­νη­λί­κους ισχύει και για το παιδί: πάντα χτυπάμε για να μπού­με ό­ταν η πόρτα είναι κλειστή. Μια δι­α­κρι­τι­κή αρχική επίβλεψη για να είμαστε ή­συ­χοι, η αποθήκευση αιχμηρών και επικίνδυνων α­ντι­κει­μέ­νων σε χώρους μη προ­σβά­σι­μους από το παιδί και μια απλή ερώτηση του τύπου «ό­λα εντάξει;», που ε­φό­σον α­πα­ντη­θεί καταφατικά δε χρειάζεται να επαναλαμβάνεται συ­νε­χώς, αρκούν και για να εί­μα­στε εμείς ήσυχοι και το παιδί να μην αισθάνεται ότι το κα­τα­σκο­πεύ­ου­με ή το θε­ω­ρού­με ανίκανο να διεκπεραιώσει α­πλά ζητήματα.

2. Δυο αδέρφια διαφορετικού φύλου μπορούν να μοιράζονται το ίδιο δωμάτιο;

Τα παιδιά διαφορετικού φύλου καλό είναι να έχουν από την αρχή ξεχωριστά δω­μά­τι­α. Αυτό θα συνδράμει στην αυτονομία και στην ανεξαρτησία τους, ενώ θα α­πο­τρέ­ψει τυ­χόν προ­βλή­μα­τα με τον ερ­χο­μό του δεύτερου παιδιού (το πρώτο δε θα αι­σθαν­θεί ό­τι δέχεται εισβολέα στον προσωπικό του χώρο). Πάντως, τα αδέρφια μέ­χρι την η­λι­κί­α των 3-4 ετών μπορούν να μοι­ρά­ζο­νται τον ίδιο χώρο.

3. Πώς αντιδρούμε όταν το παιδί αυτοϊκανοποιείται;

Η αυτοϊκανοποίηση στα παιδιά είναι μια απόλυτα φυσιολογική και αναμενόμενη σε­ξου­α­λι­κή έκ­φρα­ση και συνήθως περιλαμβάνει ενασχόληση με τα γεννητικά όρ­γα­να και τις ερωτογόνες πε­ρι­ο­χές του σώματός τους (π.χ. θηλές). Όταν βρεθούμε μπρο­στά σε μια σκηνή ενεργής σε­ξου­α­λι­κής έκφρασης του παιδιού, δεν πρέπει να α­ντι­δρά­σου­με, να δείξουμε έκπληξη, α­πο­ρί­α, επιδοκιμασία ή αποδοκι­μασία. Η επίπληξη, η τιμωρία, η παρατήρηση, ο χλευασμός και η δι­α­κω­μώ­δη­ση είναι απαγορευτι­κές συ­μπε­ρι­φο­ρές για τους γονείς. Εάν το παιδί δεν πε­ρι­ο­ρί­ζει την ενασχόληση με τα γεν­νη­τι­κά του όργανα στο δωμάτιό του, πρέπει να μεριμνήσουμε ώ­στε να κα­τα­νοή­σει πως πρόκειται για μια προ­σωπική υπόθεση και δεν μπορεί να α­σχο­λεί­ται με τις εν λό­γω περιοχές του σώματός του σε κοινή ή δημόσια θέα –χωρίς βέβαια να το ε­μπο­τί­σου­με με συναισθήματα ντροπής και ενοχής σαν να πράττει κάτι κακό.

4. Μπορούμε να εμφανιζόμαστε γυμνοί μπροστά στο παιδί;

Καλύτερα όχι, για να αποφύγουμε την πιθανότητα να επηρεαστεί αρνητικά η ψυ­χο­σε­ξου­α­λι­κή του ανάπτυξη, κυρίως όταν αναφερόμαστε στη σχέση μητέρας-γιου και πα­τέ­ρα-κόρης. Εάν α­πλά τύχει, δεν υπάρχει λόγος πανικού και το παιδί δεν πρέπει να α­ντι­λη­φθεί ότι ντρα­πή­κα­με ή νιώσαμε αμήχα­να. Οι φυσιολογικές αντιδράσεις (σαν να μην έχει συμβεί τί­πο­τα) είναι πά­ντα οι πιο επιτυχείς. Αν δεχτούμε ε­ρω­τή­σεις, τις α­πα­ντού­με δίχως περιστροφές, με ει­λι­κρί­νει­α, χωρίς να αφήσουμε α­πο­ρί­ες να εκ­κρε­μούν και χωρίς να νιώθουμε ντροπή που το παιδί ρω­τά για το σώμα μας· είναι κά­τι φυσιο­λογικό.

Το παιδί που δεν είναι πια βρέφος δεν πρέπει να εκτίθεται στη θέα του γυμνού σώ­μα­τος του γο­νιού του, διότι μπορεί να νιώσει άβολα συγκρίνοντας τα γεννητικά του όρ­γα­να με τα δικά μας. Βέβαια η αυστηρή κάλυψη του σώματος και η α­πα­γο­ρευ­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά σε σχέση με το γυμνό σώμα του γονιού, επίσης μπορεί να έχουν αρ­νη­τι­κά αποτελέσματα.

5. Πώς αντιδρούμε όταν το παιδί ζητάει να δει τα γεννητικά μας όργανα;

Όταν το παιδί κάνει ερωτήσεις που αφορούν το φύλο μας, ανεξάρτητα αν έχει το ί­διο φύλο με ε­μάς ή όχι, πρέπει να ανατρέχουμε σε πληροφορίες που μπορούμε να του δώσουμε, κυρίως ο­πτι­κές, από έντυπα έγκυρα και επιστημονικά, και αντίστοιχα με την ηλικία του. Καλό είναι να λαμ­βά­νει ενημέ­ρωση για το τι σημαίνει γυναικείο και ανδρικό φύλο, χωρίς όμως να ε­πι­δει­κνύ­ου­με το δικό μας. Δεν επιπλήττουμε πο­τέ το παιδί που εκφράζει μια φυσική περιέργεια, δεν το απορρίπτουμε και απλώς φρο­ντί­ζου­με να καλύψουμε τις απορίες του με ανώδυνο, τρυ­φε­ρό και συνάμα δι­δα­κτι­κό τρόπο.

6. Τι απαντάμε όταν το παιδί ρωτάει «τι κάνετε στο κρεβάτι»;

Η απάντηση που δίνουμε είναι ξεκάθαρη και ειλικρινής, χωρίς αμηχανία (κι αν έρ­θου­με σε δύ­σκο­λη θέση, δεν πρέπει να το δείξουμε). Ίσως είναι και μια καλή ευ­και­ρί­α, αναλόγως με τις ε­ρω­τή­σεις του παιδιού, να του εξηγήσουμε τι σημαίνει σε­ξου­α­λι­κή επαφή. Ας μην ξεχνάμε ότι το παιδί μπορεί ήδη να ξέρει, ενώ είναι σημαντικό για εκείνο να κατανοήσει ότι οι γονείς του εί­ναι ζευγάρι και ότι στο κρεβάτι κάνουν και έρωτα, διότι είναι αγαπημένοι. Έτσι θα γνωρίζει κιό­λας πως οι γονείς του έ­χουν κα­λή σχέση και θα αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια μέσα στην οικογένεια.

7. Πώς πρέπει να αντιδράσουμε όταν το παιδί εισβάλλει στην κρεβατοκάμαρα την ώ­­ρα που κάνουμε σεξ;

Οριοθετώντας τον χώρο μας, λιγοστεύουν οι πιθανότητες της εισβολής. Αν όμως συμ­βεί, δεν πρέ­πει να δώσουμε έκταση στο γεγονός ή να διώξουμε το παιδί από το δω­μά­τι­ο. Σαφώς υ­πάρ­χει πάντα πε­ρίπτωση –αναλόγως με την ηλικία του, τα ήδη υ­πάρ­χο­ντα βιώματά του και την αντιμετώπισή μας– να αντιδράσει αρνητικά στο γε­γο­νός. Ειδικά κατά τη διάρκεια του φαλ­λι­κού σταδίου (3-5 ετών) με το οι­δι­πό­δει­ο σύ­μπλεγ­μα (το παιδί επιθυμεί τον γονιό του άλ­λου φύλου και ανταγωνίζεται/ζη­λεύ­ει τον γονιό του ίδιου φύλου), μπορεί η αντίδρασή του να εί­ναι υπερβολική και να χρει­ά­ζε­ται περισ­σότερη προσοχή η συμπεριφορά μας.

8. Πώς θα προστατεύσουμε το παιδί από ντροπές και ενοχές σχετικά με το σεξ;

Συχνά, λόγω δικής μας άγνοιας, έλλειψης σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, α­να­στο­λών και τα­μπού, μεταφέρουμε στα παιδιά την ενοχή και την ντροπή για το φύλο, τη σε­ξου­α­λι­κό­τη­τα και τη σεξουα­λική του συμπεριφορά. Το μεγάλο «όχι» στη συ­μπε­ρι­φο­ρά μας πρέπει να είναι το «ό­χι» προς τον ε­αυτό μας. Όχι λοιπόν στη μεταφορά της άγνοιας, της ενοχής, της ντροπής και των «ηθικών» ανα­στολών, που δεν α­πο­τε­λούν συστατικά της πραγματικής ηθικής αλλά κοι­νω­νι­κά ταμπού.

9. Πώς θα βοηθήσουμε το παιδί να αναγνωρίσει τη σεξουαλική του ταυτότητα;

Από την ηλικία των 3 ετών περίπου, που το παιδί αρχίζει να εξοικειώνεται, να α­να­γνω­ρί­ζει πε­ρισ­σό­τε­ρο και να εξερευνά πιο διεξοδικά το σώμα του, πρέπει να του μι­λά­με για το σώμα και για το φύλο του, περιγράφοντας με απλό και κατανοητό τρό­πο τις ανατομικές διαφορές που έχει με το άλλο φύλο. Είναι σημαντικό να του λέ­με πως είναι αγόρι ή κορίτσι και να του ε­ξη­γού­με τι σημαίνει ανατομικά και πρα­κτι­κά να ανήκει στο αρσενικό ή το θηλυκό φύλο.

ΠΗΓΗ: ΤΑ ΝΕΑ (11.09.2008) / Γιάννης Δεβετζόγλου


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: σεξουαλική αγωγή

Για να προτιμούν τις υγιεινές τροφές

Οι περισσότεροι γονείς γνωρίζουν καλά ότι η καθημερινή διατροφή των παιδιών α­πο­τε­λεί συ­χνά α­ληθινή πρόκληση. Η ιδιοτροπία στο φαγητό, όμως, αποτελεί φυ­σι­ο­λο­γι­κό τμήμα της α­νά­πτυ­ξης.

Τα μικρά παιδιά είναι εκ φύσεως νεοφοβικά, έχουν δηλαδή έναν έμφυτο φόβο για ο­τι­δή­πο­τε δεν έ­χουν δοκιμάσει. Ακόμη και οι πιο αποφασισμένοι γονείς μπορεί να έρ­θουν αντιμέτωποι με το ακλό­νητο πείσμα του παιδιού να μείνει νηστικό παρά να δο­κι­μά­σει μια νέα γεύση. Το ε­πα­κό­λου­θο είναι να καταθέτουν συχνά τα όπλα, προ­τι­μώ­ντας να του δώσουν ένα μπολ σο­κο­λα­τέ­νια δημητριακά, τα οποία μπορεί να μην εί­ναι ό,τι καλύτερο, αλλά σίγουρα είναι προ­τι­μό­τε­ρα από το τίποτα.

«Πολλοί γονείς νομίζουν πως πρέπει να κάνουν το παιδί τους να φάει κάτι, ο­τι­δή­πο­τε», λέει η κυ­ρί­α Γουόρομπι, διευθύντρια του προγράμματος Προσχολικών Δι­α­τρο­φι­κών Επιστημών στο Πανεπιστή­μιο Ράτγκερς του Νιου Τζέρσι. «Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, όμως, πρέπει απλώς να σερβίρουν στο παιδί τους ποικιλία υγιεινών τρο­φί­μων –και ό,τι φάει».

Ας δούμε έξι από τα συνηθέστερα λάθη που κάνουν οι γονείς όταν ταΐζουν τα παιδιά. Η α­πο­φυ­γή τους μπορεί να τα βοηθήσει, όσο ιδιότροπα κι αν είναι, να τρώνε ποι­κι­λί­α τρο­φί­μων.

1. Διώχνουν τα παιδιά από την κουζίνα. Με τα μάτια της κουζίνας αναμμένα, το νε­ρό να βρά­ζει και τα αιχμηρά μαχαίρια στο χέρι, είναι κατανοητό να μη θέλουν οι γο­νείς τα παιδιά στην κουζίνα όταν μαγειρεύουν. Μελέτες όμως έχουν δείξει ότι η συμ­με­το­χή των παιδιών στην προετοιμασία του γεύματος αποτελεί ένα σημαντικό πρώ­το βήμα για να μάθουν να δο­κι­μά­ζουν νέες γεύσεις. Ερευνη­τές από το Πα­νε­πι­στή­μι­ο Κολούμπια, λ.χ., σε μελέτη με 600 παι­διά διαπίστωσαν ότι εκείνα που συμ­με­τέ­χουν στο μαγείρεμα τουλάχιστον δο­κι­μά­ζουν το φα­γη­τό. «Σε λίγα παιδιά α­ρέ­σουν τα ραδί­κια, αλλά διαπιστώσαμε ότι εάν τα παιδιά κόβουν τα ρα­δί­κια και τα προ­σθέ­τουν σε σαλάτα, τελικά τα λατρεύουν», είπε χαρακτηριστικά η δρ Ι­ζα­μπέλ Κοντέντο, κα­θη­γή­τρι­α Διατροφικής Αγωγής στο Τeachers College του Πα­νε­πι­στη­μί­ου.

2. Κάνουν δίαιτα μπροστά στα παιδιά. Τα παιδιά μιμούνται τις διατροφικές προ­τι­μή­σεις των γο­νιών τους και είναι πιθανότερο να δοκιμάσουν τρόφιμα που βλέπουν να τρώ­νε ο μπα­μπάς ή η μαμά. Μελέτη του Ράτγκερς έδειξε πως τα παιδιά προ­σχο­λι­κής ηλικίας τείνουν να λα­τρεύ­ουν ή να απορ­ρίπτουν τα ίδια φρούτα και λαχανικά με τους γονείς τους. Άλλες με­λέ­τες έ­δει­ξαν ότι τα κορίτσια έ­χουν περισσότερες πι­θα­νό­τη­τες να είναι ιδιότροπα με το φαγητό, εάν στη μαμά τους δεν αρέσουν τα λα­χα­νι­κά. Δεδομένης αυτής της ισχυρής επιρροής, οι γονείς που προσπαθούν να α­δυ­να­τί­σουν πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί με τη δίαιτα μπροστά στο παιδί, δι­ό­τι μπορεί να επηρεάσουν τις αντιλήψεις του για το φαγητό και την υγιεινή δι­α­τρο­φή. Ε­πί­σης μπο­ρεί να το διδάξουν ότι «δίαιτα σημαίνει να μαγειρεύεις, αλλά να μην τρως».

3. Τα πιέζουν να φάνε μια μπουκιά. Το να απαιτεί κανείς από το παιδί να τρώει του­λά­χι­στον μια μπουκιά από κάθε πιάτο είναι πιθανό να αποδειχθεί μπούμερανγκ. Με­λέ­τες έ­χουν δεί­ξει ότι τα παι­διά αντιδρούν με αρνητικό τρόπο, ακόμη και αν η πί­ε­ση συ­νο­δεύ­ε­ται από ε­πι­βρά­βευ­ση. Σε μελέτη, λ.χ., του Πολιτειακού Πα­νε­πι­στη­μί­ου της Πεν­σιλ­βά­νι­α, οι ερευνητές ζή­τη­σαν από τα παιδιά να φάνε λαχανικά και να πιουν γά­λα, προσφέροντάς τους αυ­το­κόλ­λη­τα και χρόνο μπροστά στην τηλεόραση ε­άν το έ­κα­ναν. Αργότερα τα παιδιά εξέφρασαν απέχθεια για τα τρόφιμα. Προ­τι­μό­τε­ρο είναι να βά­ζετε το φαγητό στο τραπέζι και να ενθαρρύνετε το παι­δί να το δο­κι­μά­σει. Μην πα­ρα­πο­νε­θεί­τε, ό­μως, εάν αρνηθεί και μην το επιβραβεύσετε εάν το φά­ει. Ρωτήστε μό­νο εάν θα ήθελε λίγο ακόμα ή σερβίρετε δεύτερη μερίδα στον ε­αυ­τό σας, τη­ρώ­ντας ουδέτερη στάση.

4. Κρατούν τις λιχουδιές σε μέρος όπου δε φθάνει το παιδί. Οι γονείς ανησυχούν ό­τι τα παι­διά τους θα τσιμπολογούν λιχουδιές και έτσι συχνά τις βάζουν στα πιο ψη­λά ντουλάπια. Πο­λυ­ά­ριθ­μες μελέτες όμως έχουν αποδείξει πως όταν ο γονιός πε­ρι­ο­ρί­ζει ένα τρόφιμο, το παι­δί απλώς το θέλει ακόμη περισσότερο και αν δεν μπο­ρέ­σει να το φάει στο σπίτι, είναι πο­λύ πιθανό να το υπερκατα­ναλώσει εκτός σπιτιού μό­λις του δοθεί η δυνατότητα. Το μάθημα για τους γονείς; Μη βάζετε κα­θόλου στο σπί­τι τρόφιμα που πιστεύετε πως δεν πρέπει να φά­ει το παιδί. Αντ’ αυ­τών, α­γο­ρά­ζε­τε υγιεινά σνακ και αφήνετε ελεύθερη την πρόσβαση των παι­διών σε αυ­τά.

5. Σερβίρουν σκέτα λαχανικά. Οι γονείς που προσέχουν τις θερμίδες σερβίρουν στα παι­διά σκέ­τα λα­χα­νι­κά στον ατμό –λογικό είναι τα παιδιά να δυσκολεύονται να τα φά­νε. Οι δι­α­τρο­φο­λό­γοι συνι­στούν στους γονείς να μη διστάζουν να βάλουν στα λα­χα­νι­κά λίγο βούτυρο, ένα ντρέ­σινγκ, μια σος τυριού ή ακόμη και λίγη καφέ ζά­χα­ρη. Ε­πι­πλέ­ον, λίγο λίπος στα λαχανικά, κα­τά προτίμηση ελαιό­λαδο, συμβάλλει στην α­πε­λευ­θέ­ρω­ση των λιποδιαλυτών θρεπτικών συ­στα­τι­κών τους. Όσο για τις λίγες έξ­τρα θερμίδες, σχεδόν επιβάλλονται όταν στόχος είναι η ε­νί­σχυ­ση της θρεπτικής α­ξί­ας ενός πιάτου και η εισαγωγή των παιδιών στον θαυμαστό κό­σμο των σα­λα­τι­κών.

6. Υποκύπτουν εύκολα στην προτίμηση του παιδιού. Η κυρία Γουόρομπι λέει πως συ­χνά α­κού­ει από γονείς την πρόταση «το παιδί μου δεν το τρώει αυτό». Αν και κάτι τέ­τοιο μπορεί να συμβαίνει μια δεδομένη στιγμή, οι διατροφικές προτιμήσεις αλ­λά­ζουν. Συνεπώς, οι γονείς πρέ­πει να επιμένουν να ετοιμάζουν υγιεινά φαγητά και να τα σερβίρουν, ακόμη κι αν πρέπει να αντιμετωπίσουν την άρ­νηση των παι­διών. Να θυ­μά­στε ότι «ένα μικρό παιδί μπορεί να χρει­α­στεί έως 15 απόπειρες έως ό­του πει­στεί να δοκιμάσει μια νέα γεύση», λέει η δρ Σούζαν Μπ. Ρόμπερτς, διατροφολόγος στο Πα­νεπιστήμιο Ταφτς.

ΠΗΓΗ: ΤΑ ΝΕΑ (25.09.2008)


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: διατροφή