31 Αυγούστου 2011

Κατ’ οίκον εργασίες (1)

Εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας, 2003

Σας θέτουμε υπόψη απόσπασμα της υπ’ αριθμ. 3/2003 πράξης του Τμήματος Πρω­το­βάθ­μι­ας Εκ­παί­­δευ­σης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, το οποίο αναφέρεται στις κατ’ οί­κον εργασίες, προ­κει­μέ­νου να ληφθεί υπόψη από τους εκπαιδευτικούς των δη­μο­τι­κών σχολείων:

Ο χρόνος παραμονής των μαθητών στο σχολείο, σε σύγκριση με τον χρόνο πα­ρα­μο­νής των μα­θη­τών των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, είναι αρκετά πε­ρι­ο­ρι­σμέ­νος. Γι’ αυ­τό θα πα­ρου­σι­ά­ζε­ται η ανάγκη μερικές εργασίες, που κανονικά θα έπρεπε να γί­νο­νται στο σχολείο, να δί­νο­νται στους μαθητές να τις εκτελέσουν στο σπίτι. Πρό­κει­ται για τις γνωστές κατ’ οίκον ερ­γα­σί­ες, το πολυσυζητημένο και πο­λυ­πα­ρε­ξη­γη­μέ­νο εκ­παι­δευ­τι­κό θέμα, που εξακολουθεί να εί­ναι ε­πί­και­ρο και πρέπει να α­ντι­με­τω­­πί­ζε­ται με ιδιαίτερη παιδαγωγική ευαισθησία και με βά­ση τις αρ­χές της δι­δα­κτι­κής δε­ο­ντο­λο­γί­ας και το δικαίωμα του γονιού να βοηθήσει και του μα­θη­τή να βοη­θη­θεί.

Ιδιαίτερα θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι πολλοί μαθητές πα­ρα­κο­λου­θούν και το πρό­­γραμ­μα του ολοήμερου σχολείου, το οποίο επεκτείνεται και υ­πό­σχε­ται πολλά για την εκ­παί­δευ­ση και την κοινωνία. Αυτός ο πολλά υποσχόμενος θε­σμός του ολοήμερου σχολείου κιν­δυ­νεύ­ει να υπονο­μευθεί από την κατάχρηση των κατ’ οίκον εργασιών. Και αυτό θα συμ­βεί αν, από κακή εκτίμηση της επιδίωξης για προ­ε­τοι­μα­σί­α των μαθητών για την επόμενη μέ­ρα, που είναι μια από τις βασικές ε­πι­δι­ώ­ξεις του ολοήμερου σχολείου αλλά όχι η μοναδική, δο­θεί ι­δι­αί­τε­ρη έμφαση στις κατ’ οίκον εργασίες και παραμεληθεί το υπόλοιπο πρόγραμμα. Ε­πο­μέ­νως, η δι­α­φύ­λα­ξη της φιλοσοφίας και των επιδιώξεων του ολοήμερου σχολείου, όπως αυ­τή προσ­δι­ο­ρί­ζε­ται στις επίσημες εγκυκλίους του ΥΠΕΠΘ, είναι ένας ακόμη λόγος που συ­­νη­­γο­­ρεί στον εξορθολογισμό των κατ’ οίκον εργασιών, ώ­στε να ολοκληρώνονται μέ­σα στο χρο­νι­κό διάστημα που διατίθεται γι’ αυτές και όχι να λειτουργούν εις βά­ρος των άλλων α­ντι­κει­μέ­νων και δραστηριοτήτων του ολοήμερου σχολείου, ούτε και να μέ­νουν για το σπίτι.

Στον εξορθολογισμό των κατ’ οίκον εργασιών συμβάλλει αποφασιστικά η ποιότητα και η σω­στή προετοιμασία τους. Οι εργασίες που ίσως είναι απαραίτητο να α­να­τί­θε­νται ως κατ’ οί­κον ερ­γα­­σί­ες πρέπει να έχουν τα εξής γνωρίσματα:
● Να μην είναι απλές αντιγραφές (από εγκυκλοπαίδειες κτλ.) και απομνημονεύσεις.
● Να είναι δυνατόν να εκτελεστούν από τα παιδιά χωρίς βοήθεια των γονιών. Γι’ αυ­τό κρί­νε­ται σκόπιμο να εξατομικεύονται όσο είναι δυνατόν.
● Να τις έχει προετοιμάσει ο δάσκαλος, σταθμίζοντας και τη δυσκολία και τη δι­άρ­κει­ά τους, με βάση τον μέσο μαθητή.
● Να μην περιέχουν δυσκολίες άλλες εκτός από ό,τι συγκεκριμένο προβλέπεται κά­θε φο­ρά να ε­λεγχθεί.
● Να δίνονται έπειτα από συζήτηση με τους μαθητές, ώστε να διευκρινίζονται οι δυ­σκο­λί­ες τους και να εξασφαλίζεται η συγκατάθεσή τους.
● Να μη δίνονται ως τιμωρίες.
● Να είναι δυνατή η παρακολούθηση και η διόρθωσή τους από τον δάσκαλο και να μη δί­νο­νται ό­ταν δεν πρόκειται να ελεγχθούν.
● Να είναι απαραίτητες για την απόκτηση μιας δεξιότητας.
● Να συμβάλλουν στην προετοιμασία της επόμενης ενότητας, χωρίς αυτό να γί­νε­ται κα­τά σύ­στη­μα και υποχρεωτικά.
● Στην περίπτωση εργασιών και ασκήσεων που περιέχονται στα βιβλία να μην α­παι­τεί­ται α­ντι­­γρα­φή των εκφωνήσεών τους στο τετράδιο.
● Να μην απαιτείται γραπτή εκτέλεση εργασιών που μπορούν να γίνουν με ευ­κο­λό­τε­ρο και οι­κο­­νο­μι­κό­τε­ρο τρόπο (όπως είναι π.χ. η επισήμανση στοιχείων πά­νω στο κεί­με­νο με ση­μά­δια και η προφορική τους ανακοίνωση).
● Να μη δίνονται εργασίες τεχνικής φύσεως (χάρτες, κατασκευές κτλ.), αν προ­η­γου­μέ­νως ο δά­­σκα­λος δεν έχει δείξει στους μαθητές πώς γίνονται και δεν τους έ­χει α­σκή­σει μέσα στην τά­ξη.
● Να μη δίνονται για τις ημέρες αργίας του σχολείου περισσότερες εργασίες από ό­σες τις άλ­­λες μέρες.
● Η εκτέλεσή τους για όλα τα μαθήματα να μην απαιτεί περισσότερα από περίπου 30΄ για τις Α΄ και Β΄ τάξεις, 40΄ για τις Γ΄ και Δ΄ τάξεις και 60΄ για τις Ε΄ και ΣΤ΄ τά­ξεις.

Ειδικότερα, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και τα εξής:

● Καταρχήν, όλες οι εργασίες πρέπει να κινούνται στις αρχές και τη φιλοσοφία του Δι­α­­θε­­μα­­τι­­κού Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών (ΔΕΠΠΣ) και του Α­να­λυ­τι­κού Προ­γράμ­μα­τος Σπου­δών (ΑΠΣ) και τις Συμπληρωματικές Οδηγίες του Π.Ι. για ό­λα τα μαθήματα.
● Για το γλωσσικό μάθημα, εκτός από αυτά που αναφέρονται στο βιβλίο δασκάλου, οι μα­θη­τές των μικρότερων τάξεων (Α΄ και Β΄), για περισσότερη άσκηση στη γραφή, α­ντι­γρά­φουν σε χω­ρι­στό τε­τράδιο το κείμενο της άσκησης «Γράφω και μαθαίνω» των βιβλίων «Η γλώσσα μου».
● Οι μαθητές των μεγαλύτερων τάξεων σε τετράδιο εργασιών για το γλωσσικό μά­θη­μα μπο­ρούν, για παράδειγμα, να συμπληρώνουν ασκήσεις που συμβάλλουν στον ε­μπλου­τι­σμό του λε­ξι­λο­γί­ου τους και συγκεκριμένα ασκήσεις που τα βοηθούν να «συλ­λαμ­βά­νουν» τη σημασία των λέξεων με ό­λους τους δυνατούς τρόπους (σύν­δε­ση των λέξεων με τα πράγματα, συμ­φρα­ζό­με­να, κυριολεκτική και μεταφορική χρή­ση, πα­ρα­γω­γή και σύνθεση, περιφράσεις, ι­δι­ω­τι­σμούς και ιδιωματισμούς, συ­­σχέ­τι­ση συ­νω­νύ­μων και αντιθέτων, σχήματα λόγου κτλ.). Γι’ αυ­τές τις δραστηριότητες χρή­σι­μο εί­­ναι οι μαθητές να συμβουλεύονται κατάλληλα λεξικά: ορ­θο­γρα­φι­κά, ση­μα­σι­ο­λο­γι­κά, συνωνύμων κ.ά.
● Στο ίδιο τετράδιο συνθέτουν περιληπτικά κείμενα από το μάθημα της γλώσσας ή και από άλ­λα μαθήματα, με την προϋπόθεση ότι έχουν διδαχθεί στην τάξη τους συ­στη­μα­τι­κά να ε­πι­ση­μαί­νουν τα ουσιώδη μέσα σε μια πρόταση ή μια παράγραφο, πα­ρα­λεί­πο­ντας τα μη ου­σι­ώ­δη, καθώς επίσης και να πυκνώνουν μια πρόταση, μια πα­ρά­γρα­φο, ένα κείμενο. Εάν δεν έ­χουν ασκηθεί οι μαθητές σε πα­ρόμοιες δρα­στη­ρι­ό­τη­τες, δε θα μπορέσουν να συν­θέ­σουν μια ι­κα­νο­ποι­η­τι­κή περίληψη, γι’ αυτό και δεν πρέ­πει να τους το απαιτούμε.
● Σε καμία περίπτωση δεν αναθέτουμε ως κατ’ οίκον εργασίες ασκήσεις πα­ρα­γω­γής λό­­γου («Σκέφτομαι και γράφω»), ασκήσεις τεχνολόγησης και χρονικών α­ντι­κα­τα­στά­σε­ων.
● Αυτά που τονίστηκαν πιο πάνω για το γλωσσικό μάθημα ισχύουν και για τα άλλα μα­­θή­­μα­­τα. Πρέ­πει δηλαδή, αν κριθεί απαραίτητο να δοθούν για το σπίτι εργασίες, αυ­τές να κι­νού­νται στις αρχές και τη φιλοσοφία του ΔΕΠΠΣ και του ΑΠΣ και των Συ­μπλη­ρω­μα­τι­κών Ο­δη­γι­ών του Π.Ι. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι για το μάθημα της Ι­στο­ρί­ας τα παιδιά με­λε­τούν μια δυο φο­ρές τη συγκεκριμένη ε­νότητα, εντοπίζουν τα κυ­ρι­ό­τε­ρα σημεία και τις νέες έννοιες που πι­θα­νόν διδάχθηκαν, ώστε να είναι σε θέ­ση να αποδίδουν το περιεχόμενο της ενότητας, χω­ρίς να υποχρεώνονται να α­πο­στη­θί­σουν ούτε το βασικό κείμενο ούτε τα συνοδευτικά κείμενα. Εν­δε­χο­μέ­νως να χρει­α­στεί να συμπληρώσουν στο τετράδιο εργασιών, που προβλέπεται να τους μοι­ρα­στεί από τον ΟΕΔΒ, ένα ανακεφαλαιωτικό κεί­μενο, αν αυτό βέβαια δεν έγινε στο σχο­­λεί­­ο.

Εννοείται ότι σε καμία περίπτωση δεν αναθέτουμε στους μαθητές να αντιγράφουν πρό­σθε­τες πλη­­ρο­φο­ρί­ες από βιβλία και εγκυκλοπαίδειες, χωρίς αυτό να σημαίνει ό­τι δεν μπορούν να α­να­τρέ­χουν σε πηγές για να ερευνήσουν κάποια θέματα και να τα α­πο­δώ­σουν γραπτά με δη­μι­ουρ­γι­κό συνθετικό τρόπο (σύντομο δοκίμιο).

Τέλος, θα πρέπει να υπογραμμισθεί ότι στον εξορθολογισμό των κατ’ οίκον ερ­γα­σι­ών συμ­βάλ­­λουν η συστηματική ενημέρωση των γονέων, η συνεργασία όλων των εκ­παι­δευ­τι­κών της σχο­λι­κής μονάδας, η συνεργασία με τον σχολικό σύμβουλο, ο σω­στός προγραμματισμός, η κα­τάλ­λη­λη προε­τοιμασία και η αυστηρή τήρηση του ω­ρα­ρί­ου.

ΠΗΓΗ: Εγκύκλιος Φ.12/428/85241/Γ1/18-8-2003

Η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΤΟΥ 2003



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου