29 Αυγούστου 2011

Ορθολογική αντιμετώπιση των
εξωσχολικών δραστηριοτήτων

(συγγραφέας, εκπαιδευτικός, σχολική σύμβουλος)

Είναι γεγονός ότι με την είσοδο των παιδιών στο σχολείο, πολλές φορές μάλιστα και πριν α­πό αυ­τή, οι γονείς προγραμματίζουν έναν μεγάλο αριθμό εξωσχολικών δρα­στη­ρι­ο­τή­των: μα­θή­μα­τα ξένων γλωσσών, μπαλέτο και παραδοσιακούς χορούς, εκ­μά­θη­ση μουσικών ορ­γά­νων, ζωγραφική, αθλητι­κές δραστηριότητες κτλ. Οι προ­θέ­σεις τους είναι αναμφισβήτητα οι κα­λύ­τε­ρες. Θέλουν να εξασφα­λίσουν στα παι­διά τους όσο το δυνατόν περισσότερα εφόδια για τη ζωή. Εδώ, ωστόσο, πρέπει να βά­λου­με το ερώτημα «ποια ζωή». Δεν είναι ένα μεγάλο μέ­ρος της ζωής η διάρκεια της εκπαίδευσης, για την οποία πολλά άτομα καταναλώνουν πε­ρισ­σό­τε­ρα από 15 χρό­νια;

Οι γονείς, προφανώς ανικανοποίητοι από τη δική τους πορεία, προσδοκούν για τα παι­διά τους κάτι ανώτερο. Και το περιμένουν αυτό μέσα από την εκπαίδευση, σχο­λι­κή και ε­ξω­σχο­λι­κή. Για τους πε­ρισσότερους η εκπαίδευση είναι το μέσο κοι­νω­νι­κής α­νό­δου, το μέσο για ε­παγ­γελ­μα­τι­κή αποκατά­σταση. Το αποτέλεσμα είναι να συ­να­ντού­με παιδάκια στον δρόμο το με­ση­μέ­ρι ή και αργά το βράδυ, χειμώνα ή κα­λο­καί­ρι (υ­πάρ­χουν και τα θερινά μαθήματα), με την τσάντα στον ώμο και ύφος κου­­ρα­σμέ­νο –αν όχι απελπισμένο. Από την άλλη μεριά, οι γο­νείς σχεδιάζουν καριέρες, κά­νουν συ­γκρί­­σεις των παιδιών τους με τα παιδιά της γει­τό­νισ­σας, που έμαθαν τρεις ξένες γλώσ­σες, και αγωνιούν έξω από τα εξεταστικά κέντρα πιστοποίησης γλωσ­σο­μά­θει­ας, λες και αν πάρουν τα παιδιά τους το Lower, θα λύσουν τα προ­βλή­μα­τα στη ζω­ή τους. Μέσα δε στο σπίτι επικρατεί ένας πανικός, ιδίως όταν τα παι­διά είναι σε πε­ρί­ο­δο ε­ξε­τά­σε­ων, ο οποίος απορρυθμίζει όχι μόνο την οικογένεια αλ­λά και το ε­παγ­γελ­μα­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον των γονιών, τα συγγενικά σπίτια (παπ­πού­δες, γιαγιάδες) κτλ.

Ο πραγματικός στόχος

Ο σκοπός της παιδείας, σύμφωνα με το άρθρο 16 του συντάγματος, είναι σαφής. Στην κα­τά­λη­ξη του άρθρου αυτού βλέπουμε, μεταξύ άλλων, ότι στόχος της παι­δεί­ας εί­ναι η δη­μι­ουρ­γί­α υ­πεύ­θυ­νων και ελεύθερων ατόμων. Είναι ευθύνη όλων των ε­μπλε­κό­με­νων φορέων (σχο­λεί­ου, εκπαιδευτικών, γονιών) να προσπαθήσουν για την πραγ­μά­τω­ση αυτού του στόχου χωρίς πα­ρεκ­κλί­σεις και δογμα­τισμούς.

Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει τον γονιό που προσπαθεί να δώσει ένα κα­λύ­τε­ρο μέλ­λον στο παιδί του. Αρκεί αυτός να συνυπολογίζει κάποια πράγματα. Και πρώτα απ’ όλα να έχει σκε­φτεί τι ακριβώς επιθυμεί για το παιδί του. Αν θε­λή­σου­με να δούμε τα πράγματα ό­πως ακριβώς εί­ναι, μέσα στο διαρκώς με­τα­βαλ­λό­με­νο κοινωνικό πλαίσιο, σίγουρα εκείνο που θέλουμε είναι να εξα­σφαλίσουμε για το παι­δί τις συνθήκες που θα του επιτρέψουν να α­να­πτύ­ξει την προσωπικότητά του με ι­σχυ­ρή αυτοαντίληψη, συναισθηματική σταθερότητα, κρι­τι­κή και δημιουργική ι­κα­νό­τη­τα, θετική διάθεση για συνεργασία και αυτενέργεια. Αυτά όλα ό­μως προϋ­πο­θέ­τουν, πέρα από την εξασφάλιση της εκπαίδευσης, περιβάλλον και συνθήκες κα­τάλ­λη­λες για την ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού.

Οι δυνατότητες των παιδιών

Πολλές φορές οι γονείς, μέσα στην επιθυμία τους για μεγαλύτερη πρόοδο του παι­διού, πα­ρα­βλέ­πουν τις πραγματικές ανάγκες και δυνατότητές του. Κανένα παιδί δεν εί­ναι δυνατόν να α­πο­δώ­σει σε πάρα πολλούς τομείς, ώστε να χρειάζεται ειδική καλ­λι­έρ­γει­α και στη μουσική και στις ξένες γλώσ­σες και στον αθλητισμό και στην πλη­ρο­φο­ρι­κή –και μάλιστα από μικρή η­λι­κί­α, ηλικία που πολλές φορές είναι τε­λεί­ως α­κα­τάλ­λη­λη για ορισμένες δραστηριότητες. Για πα­ρά­δειγ­μα, είναι λάθος να προ­σπα­θού­με να μάθουμε τα παιδιά μια ξένη γλώσσα κατά την πε­ρί­ο­δο της πρώτης σχο­λι­κής ηλικί­ας, γιατί ακόμη δεν έχουν αποκτήσει άποψη για τη δομή της μη­τρι­κής τους γλώσ­σας, ώστε να οι­κοδομήσουν πάνω σε αυτήν την ξένη. Η κατάλληλη η­λι­κί­α για να αρχίσουν να μαθαίνουν μια ξένη γλώσσα είναι στην τρίτη δημοτικού. Νω­ρί­τε­ρα α­πλώς κουράζονται.

Ένα άλλο γεγονός είναι ότι κάθε παιδί παρουσιάζει ένα παλιρροιακό κύμα ανώτατης και κα­τώ­τα­της α­πό­δο­σης κατά τη διάρκεια της ημέρας. Το μάξιμουμ αυτής της α­πό­δο­σης είναι στις 8 το πρωί και κατεβαίνει, ώσπου κατά τις 8 το βράδυ φτάνει πλέ­ον στα όριά του. Η κα­τα­στρα­τή­γη­ση αυτών των βιολογικών χρονικών σταδίων μπορεί να αποβεί πολλές φορές ά­κρως ε­πι­κίν­δυ­νη. Πολλοί γονείς, προσβλέποντας σε με­γα­λύ­τε­ρη βαθμολογική απόδοση, ωθούν ή ε­πι­τρέ­πουν στα παιδιά να ξενυ­χτούν δια­βά­ζο­ντας, πράγμα που μπορεί να έχει επώδυνες συ­νέ­πει­ες τόσο στην ψυ­χι­κή όσο και στη σωματική υγεία τους. Στο σημείο αυτό πρέπει να δε­χτού­με και την ευ­θύ­νη πολ­λών εκπαιδευτικών, οι οποίοι έχουν παρεξηγήσει τον ρόλο της κατ’ οί­κον ερ­γα­σί­ας και φορτώνουν τα παιδιά με άπειρες φωτοτυπίες, ασκήσεις και ερ­γα­σί­ες, των ο­ποί­ων ο απαιτούμενος χρόνος, ακόμη και ο βαθμός δυ­σκολίας, είναι δυ­σα­νά­λο­γος με τον δι­α­θέ­σι­μο χρόνο και τις δυνατότητες του παιδιού.

Ο ρόλος των γονιών

Η ερώτηση που βάζουν οι γονείς είναι: Δεν πρέπει λοιπόν να διαβάζουν πολύ, ούτε να α­σχο­λού­νται με πολλές εξωσχολικές δραστηριότητες; Κάθε παιδί είναι μια προ­σω­πι­κό­τη­τα αυ­τό­νο­μη, με ξεχωρι­στούς ρυθμούς μάθησης, ιδιαίτερες κλίσεις και τα­λέ­ντα. Δεν είναι ούτε προ­έ­κτα­ση του γονιού, ώ­στε να απαιτεί από αυτό να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει τα σχέδια που ο ίδιος δεν πραγ­μα­το­ποί­η­σε, ούτε α­ντίγραφο του κάθε συμ­μα­θη­τή και φίλου του, ώστε να επιτρέπονται συ­γκρί­σεις.

Ο ρόλος του γονιού είναι να διαγνώσει εγκαίρως τις δυνατότητες και τις κλίσεις του παιδιού και να στέκεται δίπλα του με καθοδηγητικό ρόλο, δίνοντάς του τη δυ­να­τό­τη­τα να αναπτύξει πρω­το­βου­λί­ες και να καλλιεργήσει τα ενδιαφέροντά του. Ο ρό­λος του γονιού είναι να δη­μι­ουρ­γή­σει κατάλληλο περιβάλλον στο παιδί του, ώ­στε να νιώ­θει ασφάλεια και να αναπτύσσει αυ­το­πε­ποί­θη­ση. Αυτό επι­τυγχάνεται ό­ταν ο γο­νιός δεχθεί τις δυνατότητες του παιδιού και δεν το αναγκάζει να α­σχο­λη­θεί με πράγ­μα­τα έξω από την αντοχή του και πέρα από αυτά που το ί­διο θέλει. Και κυ­ρί­ως ό­ταν είναι δί­πλα του από μικρή ηλικία, όχι μόνο για να το επιβραβεύει στις ε­πι­τυ­χί­ες του αλλά και για να το πα­ρηγορεί στις αποτυχίες. Μόνο έτσι το παιδί θα μπο­ρέ­σει να αντιμετωπίσει τις δύσκολες καταστά­σεις.

Η επιβράβευση από μικρή ηλικία για όποια μικρότερη ή μεγαλύτερη επιτυχία φέρ­νει θε­α­­μα­­τι­­κά α­ποτελέσματα. Το να απογοητεύεις ένα παιδί για κάτι που δεν κα­τά­φε­ρε να πετύχει είναι ό,τι χειρό­τερο μπορείς να του κάνεις. Η τιμωρία, η πί­ε­ση και η αυ­στη­ρή αντιμετώπιση σε όλες τις περιπτώ­σεις, αλλά κυρίως όταν τί­θε­ται θέμα δυ­να­τό­τη­τας του παιδιού, μόνο θετικά α­πο­τε­λέ­σμα­τα δεν μπο­ρεί να έχει. Α­ντί­θε­τα, μέ­σα α­πό συζήτηση το παιδί θα μπορέσει να κα­τα­λά­βει τι έπρεπε να κάνει και δεν έ­κα­νε ή θα μπορέσει να δεχτεί ότι υπάρχουν πράγματα τα ο­ποί­α δεν μπο­ρούν να τα ο­λο­­κλη­ρώ­σουν όλοι με τον ίδιο βαθμό επιτυχίας και ότι κάθε άν­θρω­πος έχει τους δι­κούς του τομείς στους οποίους μπορεί να τα καταφέρει και να διακριθεί. Αυτό βέ­βαι­α, για να περάσει στο παιδί, πρέπει πρώτα απ’ όλα να το εμπεδώσουν οι ίδιοι οι γο­νείς. Έ­τσι, εκείνο θα μπορέσει να αντιμετω­πίσει αργότερα μεγάλα προ­βλή­μα­τα, ό­πως ενδεχόμενη α­πο­τυ­χί­α στις πανελλήνιες εξετάσεις. Στην περίπτωση που οι γο­νείς στάθηκαν συ­μπα­ρα­στά­τες σε όλη τη διάρκεια της σχολικής του ζωής, θα βρουν τον κατάλληλο τρόπο να το βοη­θή­σουν και τότε, χωρίς να το κάνουν να νιώ­σει ότι έ­χει προ­δώσει τις προσδοκίες τους.

Ο ελεύθερος χρόνος είναι δάσκαλος

Κάθε παιδί πρέπει, απαλλαγμένο από υπερβολικές ευθύνες, να ζήσει ό,τι του προ­σφέ­ρει η κά­θε πε­ρίοδος που διανύει. Πρέπει να ζήσει την παιδική και την εφηβική η­λι­κί­α με τα γνω­ρί­σμα­τα που χα­ρακτηρίζουν την καθεμιά, όπως παιχνίδι, αίσθημα α­σφά­λει­ας μέσα στην οι­κο­γέ­νει­α, δυνατότητα ε­πικοινωνίας με το περιβάλλον, ώστε μέ­σα σ’ αυτό να μάθει ό,τι χρει­ά­ζε­ται. Έρευνα της Ουνέσκο έ­δειξε ότι η αυ­το­μόρ­φω­ση παίζει σημαντικότερο και ου­σι­α­στι­κό­τε­ρο ρό­λο από τη σχολική μόρ­φω­ση. Σύμ­φω­να με αυτή, το 80% των γνώσεων που παίρνει ένα παι­δί προέρχεται από το πε­ρι­βάλ­λον και μόνο το 20% από το σχολείο. Αλλά και από αυτό το 20%, το 15% του είναι ά­χρη­στο και αποβάλλε­ται, ενώ μόνο το 5% είναι αυτό που θα κρα­τή­σει για να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει στη ζωή του. Αυτό δείχνει πόσο προσεκτικοί πρέπει να είναι οι γο­­νείς κυ­ρί­ως στην προσχολική ηλικία, όπου το παιδί μαθαίνει συνεχώς, αλλά και πό­σο α­νά­γκη έ­χει τον ελεύθερο χρόνο για να καλλιεργηθεί μέσα από το παιχνίδι και τις ε­πι­κοι­νω­νι­α­κές σχέ­σεις που αναπτύσσονται στην παρέα του, το οικογενειακό και κοι­νω­νι­κό περιβάλλον του. Πολ­λοί παιδαγωγοί και ψυχολόγοι (όπως ο Piajet, o Vy­go­tsky, η Driver) συνηγο­ρούν στο γε­γο­νός ότι η γνώση οικοδομείται με προ­σω­πι­κό τρό­πο, σύμφωνα με τα νοητικά στάδια του παι­διού και μέσα στο πλαίσιο κοι­νω­νι­κών και πο­λι­τι­σμι­κών αλληλεπιδράσεων.

Στόχος όλων μας δεν είναι να παράγουμε πολυεπιστήμονες, ούτε αποθήκες γνώ­σε­ων, αλλά ά­το­μα ικανά να αντεπεξέρχονται σε δυσκολίες, άτομα που έχουν το δι­καί­ω­μα να ζήσουν την παι­δι­κή τους ηλικία μέσα σε περιβάλλον χαράς και γαλήνης, α­παλ­λαγ­μέ­να από άγχος, ώστε αυ­τή η παιδική ηλι­κία να γίνει το καταφύγιο για τις δύ­σκο­λες στιγμές της αυριανής τους ζωής και όχι ο τόπος στον ο­ποίο δε θα θέ­λουν ποτέ να γυρίσουν.

ΠΗΓΗ: psichogios.gr




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

ΔΙΑΒΑΣΤΗΚΑΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑ: