2 Αυγούστου 2011

Μια κρυφή αλλά αποτελεσματική βία

(σύμβουλος ψυχικής υγείας, www.understanding-self.gr)

Είμαστε εξοικειωμένοι με τους όρους «σωματική βία» και «σεξουαλική βία» και οι πε­ρισ­σό­τε­ροι από εμάς ανατριχιάζουμε στην ιδέα ότι κάποιος γνωστός ή άγνωστος θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σει τη δύναμή του για να επιβληθεί σε ένα παιδί.

Ελάχιστα γνωρίζουμε για την ψυχολογική βία και τις μορφές της. Συχνά, λόγω έλ­λει­ψης ε­νη­μέ­ρω­σης, τη χρησιμοποιούμε κι εμείς οι ίδιοι με σκοπό να «νου­θε­τή­σου­με» το παιδί. Η ψυ­χο­λο­γι­κή βία, όμως, έχει περισσότερα αρνητικά μα­κρο­πρό­θε­σμα α­πο­τε­λέ­σμα­τα απ’ ό,τι η φυ­σι­κή βία ή η σεξου­αλική κακοποίηση. Ακούγεται χι­λιο­ει­πω­μέ­νο το κλισέ «καλύτερα η πρό­λη­ψη πα­ρά η θεραπεία», πα­ραμένει όμως α­δι­αμ­φι­σβή­τη­τα η μόνη επιλογή μας αν θέλουμε να με­γα­λώ­σου­με υγιή παιδιά και κατ’ ε­πέ­κτα­ση υγιείς ενήλικες.

Από την πλευρά του παιδιού

Ας προσπαθήσουμε για λίγο να μπούμε στον ρόλο ενός παιδιού. Είναι μικρό σε μέ­γε­θος (στα μά­τια του φαντάζουμε ως γίγαντες), εξαρτάται από εμάς για να ι­κα­νο­ποι­ή­σει τις ανάγκες του (τρο­φή, καθαριότητα, σωματική επαφή, επικοινωνία) και είναι τε­λεί­ως εκτεθειμένο στις όποιες δι­α­θέ­σεις ε­μείς έχουμε για την εξασφάλιση ή όχι αυ­τών των αναγκών του. Στα μάτια του εί­μα­στε θεοί. Οι συ­μπεριφορές που έχουμε ως προς αυτό διαμορφώνουν τον χαρακτήρα του, την ψυ­χι­κή του υγεία, τη συ­νεί­δη­σή του, το μέλλον του.

Τι είναι η ψυχολογική βία

Η ψυχολογική βία είναι ένα σύνολο συμπεριφορών από έναν άνθρωπο σε έναν άλλο. Στη δι­κή μας περίπτωση, αφορά το σύνολο των συμπεριφορών ενός γονιού προς το παι­δί του.

Βεβαίως, ψυχολογική βία μπορεί να εκδηλωθεί και από οποιονδήποτε άλλο α­να­μει­γνύ­ε­ται στην ανά­πτυξη του παιδιού:
● Γιαγιάδες και παππούδες.
● Δάσκαλοι και προπονητές.
● Μεγαλύτερα αδέλφια.
● «Νταήδες» στο σχολείο ή σε άλλους χώρους όπου κινείται το παιδί.
● Άτομο το οποίο πληρώνεται για να το φροντίζει.

Παραδείγματα ψυχολογικής βίας

● Ο πρώτος ψυχολογικός βιασμός ενός παιδιού είναι το μπούκωμα με το φαγητό. Θυ­μη­θεί­τε ό­τι σας βλέπει σαν γίγαντα, ο οποίος προσπαθεί με ένα κουτάλι να το ταΐ­σει. Εσείς στη θέση του τι επιλο­γές θα είχατε;
● Η άρνηση της αγκαλιάς ως μέσο τιμωρίας.
● Αρνητική σύγκριση με άλλα παιδιά: «Είδες ο Γιαννάκης τι καλό παιδί που είναι; Ε­νώ εσύ...»
● Χλευασμός για τις αδυναμίες και τα συναισθήματά του: «Ολόκληρος άντρας και φο­βά­σαι έ­ναν σκύλο!» (φράση που απευθύνεται σε οκτάχρονο παιδί)
● Οι φωνές και οι στριγκλιές.
● Περιφρόνηση: «Κάνε μας τη χάρη που έχεις και άποψη...»
● Γελοιοποίηση (είτε σε δημόσιο είτε σε ιδιωτικό χώρο).
● Προσβλητικοί υπαινιγμοί για το φύλο του ή τις συμπεριφορές του: «Έτσι είναι οι γυ­ναί­κες, α­πό μικρές φαίνονται» ή «Τι είσαι, κοριτσάκι και παίζεις με κούκλες;»
● Διπλά μηνύματα: «Να πας να παίξεις, παιδί μου. Τι πειράζει που εγώ θα μείνω μό­νος στο σπί­τι...»
● Παρουσία σε καβγάδες μεταξύ των γονέων. Προσοχή όμως: άλλο σύγκρουση και άλ­λο κα­βγάς με βία!
● Η επιβολή εξουσίας χωρίς εξηγήσεις: «Θα το κάνεις γιατί το λέω εγώ!»

Άλλες μορφές ψυχολογικής βίας είναι η άρνηση της επικοινωνίας, η απομόνωση, οι τι­μω­ρί­ες που περιλαμβάνουν κλείσιμο του παιδιού σε σκοτεινό χώρο, η άρνηση της τρο­φής, η πα­ρα­μέ­λη­ση των αναγκών του, η άρνηση επικοινωνίας με τον ένα γονιό σε πε­ρί­πτω­ση δι­α­ζυ­γί­ου ή και η παρεμπόδιση της επικοινωνίας μαζί του (όταν δεν υ­πάρ­χει σοβαρός λόγος, ο ο­ποί­ος να αποδεικνύεται μέσω δικα­στηρίου).

Αποτελέσματα της ψυχολογικής κακοποίησης

Η ψυχολογική παιδική κακοποίηση μπορεί να έχει άμεσα αποτελέσματα τόσο στην παι­δι­κή ό­σο και στην εφηβική και ενήλικη ζωή. Μερικά από αυτά είναι:
● Κατάθλιψη, άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση.
● Αυτοτραυματισμός, απόπειρα αυτοκτονίας.
● Χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών.
● Διατροφικές διαταραχές (βουλιμία, ανορεξία).
● Προβλήματα στο σχολείο.
● Προβλήματα στον ύπνο.

Διευκρινίσεις-παραδοχές

Τονίζουμε εδώ ότι σημασία έχει να κατανοήσουν οι γονείς τι είναι και τι δεν είναι ψυ­χο­λο­γι­κή κα­κο­ποί­η­ση. Καλό είναι να θυμόμαστε ότι η ψυχολογική κακοποίηση α­φο­ρά ένα σύνολο ε­πα­να­λαμ­βα­νό­με­νων συμπεριφορών και όχι μεμονωμένα πε­ρι­στα­τι­κά. Ένας γονιός ο οποίος κά­ποια στιγμή στον θυμό του θα μιλήσει τα­πει­νω­τι­κά στο παιδί έχει τη δυνατότητα να ε­πα­νορ­θώ­σει για τη συμπεριφο­ρά του, ζητώντας συ­γνώ­μη. Δε μας απασχολεί τι κάνει ένας γο­νιός στο 10% του χρόνου του με το παι­δί, αλλά τι κάνει στο 90%.

Ίσως πρέπει να παραδεχτούμε ότι χρειαζόμαστε βοήθεια ως γονείς για να μάθουμε:
● Πώς να μη χτυπάμε το παιδί μας όταν είμαστε θυμωμένοι.
● Πώς να καθησυχάζουμε ένα μωρό όταν κλαίει.
● Πώς να προστατεύσουμε το παιδί μας αν διαπιστώσουμε ότι είναι θύμα ψυ­χο­λο­γι­κής ή άλ­λης κα­κο­ποί­η­σης.
● Πώς να το προετοιμάζουμε να προστατεύει τον εαυτό του από τέτοιου είδους ε­πι­θέ­σεις.
● Πώς να του θέτουμε συνέπειες και όχι τιμωρίες.
● Πώς να μην το υποτιμούμε, εξευτελίζουμε ή περιφρονούμε.

Τα παιδιά δεν έρχονται στη ζωή με κάποιο εγχειρίδιο για τα πολλά «πώς» που α­πα­σχο­λούν το μυα­λό μας καθώς τα μεγαλώνουμε. Η ενημέρωση, η αναζήτηση βοή­θει­ας και υ­πο­στή­ρι­ξης, η ύπαρξη ε­πιλογών είναι τα όπλα μας. Όπλα που, αν χρη­σι­μο­ποι­η­θούν, έχουν ως α­πο­τέ­λε­σμα ειρηνικές μάχες ανάμεσα σε εμάς και τα παιδιά. Μά­χες που τα διδάσκουν με το πα­ρά­δειγ­μα ότι βρίσκουν από εμάς αποδοχή, συγ­χώ­ρε­ση, αγάπη και όρια. Αυτά, άλλωστε, είναι α­πα­ραί­τη­τα συστατικά για την υγιή με­τά­βα­σή τους στην ενήλικη ζωή.

ΠΗΓΗ: www.infokids.gr (03/2010)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου