1 Οκτωβρίου 2010

Εκπαιδεύοντας τους αυριανούς καταναλωτές

Παρ’ όλη τη φτώχεια που συνεχίζει να μαστίζει τον πλανήτη μας, γεγονός είναι ότι –ως σύ­νο­λο– τα παιδιά δεν ήταν ποτέ πιο πλούσια απ’ ό,τι είναι σήμερα. Ιδιαίτερα στις α­να­πτυγ­μέ­νες χώ­ρες το φαινόμενο των παιδιών-ενεργών καταναλωτών είναι μο­να­δι­κό στην Ιστορία. Είτε πρό­κει­ται για μι­κρές, καθημερινές αγορές που πραγ­μα­το­ποι­ούν μόνα τους, είτε για αγορές πιο ακριβών αγαθών που κάνουν οι γονείς για λο­γα­ρια­σμό τους, τα παιδιά συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον ορισμένων από τις με­γα­λύ­τε­ρες επιχειρήσεις στον κόσμο για δύο λόγους: πρώ­τον, διότι είναι ήδη ση­μα­ντι­κοί κατα­ναλωτές και δεύτερον, διότι αποτελούν την επόμενη γε­νιά ε­νή­λι­κων κα­τα­να­λω­τών.

Μία, λοιπόν, από τις βασικές υποχρεώσεις των γονιών είναι να διδάξουν τα παιδιά σχε­τι­κά με το χρήμα και τη διαχείρισή του.

1. Το χρήμα δεν έχει... ουρά

Κατ’ αρχάς είναι σημαντικό για τα παιδιά να κατανοήσουν ότι το χρήμα δεν πέφτει α­πό τον ου­ρα­νό, άρα δεν έχει... ουρά. Αντιθέτως, τα έσοδα της οικογένειας είναι συ­γκε­κρι­μέ­να και εί­ναι το απο­τέλεσμα κάποιας δραστηριότητας, συνήθως της ερ­γα­σί­ας, αλλά και των ε­πεν­δύ­σε­ων ή ακόμη και της είσπραξης κάποιων πάγιων ή έ­κτα­κτων εσόδων, όπως είναι π.χ. ένα ε­νοί­κι­ο ή η επιστροφή ενός ποσού από την ε­φο­ρί­α.

Δεν είναι κακό να κατανοήσουν τα παιδιά ότι το χρήμα προέρχεται και από άλλες πη­γές, ό­πως είναι οι τόκοι για παράδειγμα. Θα πρέπει όμως να τους εξηγήσει ο γο­νιός ότι για να ε­πι­τύ­χει κανείς την «απόδοση κεφαλαίων» θα πρέπει να φροντίσει γι’ αυτό και να κάνει «θυ­σί­ες». Αυτός είναι ένας κα­λός τρόπος να εξηγηθεί η α­πο­τα­μί­ευ­ση, που φυσικά, στην πιο απλή μορ­φή της, φέρει την όψη του κουμπαρά.

2. Επιλογές: αυτό ή εκείνο;

Ένα δεύτερο σημαντικό θέμα είναι να κατανοήσουν τα παιδιά ότι το χρήμα –ένα συ­γκε­κρι­μέ­νο πο­σό– μπορεί να διατεθεί για την αγορά ενός ή ενός άλλου προϊόντος. Με άλλα λόγια, ό­τι η χρήση, η διάθεση του χρήματος προϋποθέτει μια επιλογή.

Από πολύ νωρίς οι γονείς μπορούν να καταστήσουν σαφές στα παιδιά ότι αν δι­α­θέ­τουν ένα πο­σό και επιθυμούν να το ξοδέψουν για να αγοράσουν π.χ. σο­κο­λά­τες, δεν μπο­ρούν –με το ί­διο ποσό– να αγοράσουν και ένα παιχνίδι. Δεν είναι κακό να α­ντι­με­τω­πί­ζουν τα παιδιά τέ­τοιου είδους διλήμματα, καθώς έτσι μαθαίνουν να βάζουν προ­τε­ραι­ό­τη­τες, αλλά και να προ­γραμ­μα­τί­ζουν.

3. Πιστωτικές: κίνδυνος εντυπώσεων

Προσοχή χρειάζεται, ωστόσο, όταν φτάνετε στο ταμείο ενός καταστήματος, όπου α­ντί για χρή­μα­τα χρησιμοποιείτε πιστωτική κάρτα. Εδώ τα παιδιά μπορούν πολύ εύ­κο­λα να α­πο­κο­μί­σουν εντελώς λά­θος εντυπώσεις, πιστεύοντας ότι «δεν πλη­ρώ­νου­με για όλα» ή ότι υπάρχει και «μαγικό ραβδί» για να αποκτήσουμε ό,τι θέ­λου­με. Ε­ξη­γή­στε στα παιδιά, ακόμη κι αν είναι πο­λύ μικρά, τι είναι η πιστω­τική κάρτα. Είναι προ­τι­μό­τε­ρο οι εξηγήσεις σας να είναι απλοϊκές, έ­στω κι αν δεν είναι ακριβείς. Αρ­κεί να μεταφέρουν τη βασική ιδέα. Στην περίπτωση των πι­στω­τι­κών καρτών μην ξε­χνά­τε ότι η «βασική ιδέα» συμπεριλαμβάνει το κόστος του χρή­μα­τος, δη­λα­δή το κό­στος του δανεισμού. Έτσι, θα πρέπει να εξηγήσετε ότι «ναι μεν αγοράζουμε αυ­τή τη στιγμή κάτι, το οποίο έχουμε ανάγκη ή το επιθυμούμε, αλλά θα πρέπει να θυ­μό­μα­στε ό­τι τελικά θα το πληρώσουμε, και μάλιστα πιο ακριβά από την τιμή που γρά­φει το καρτελάκι του».

Μάλιστα, επειδή τα παιδιά ξεχνούν εύκολα ή δεν πιστεύουν κάτι αν δεν το δουν, εί­ναι καλή ι­δέ­α να τους δείξουμε τον λογαριασμό της πιστωτικής κάρτας όταν θα έρ­θει και θα συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νει π.χ. τη χρέωση ενός αντικειμένου που ίσως αγοράσαμε για εκείνα ή που ίσως τους έ­χει προκαλέσει το εν­διαφέρον, έτσι ώστε να είναι σί­γου­ρα ότι τους λέμε την αλήθεια. Αλλιώς κιν­δυ­νεύ­ου­με, κάθε φορά που το παιδί θέ­λει κάτι, να βρεθούμε αντιμέτωποι με ένα μικρό α­παι­τη­τι­κό πλάσμα, που θα μας υ­πο­δει­κνύ­ει μάλιστα να χρησιμοποιήσουμε την πιστωτική μας κάρτα.

4. Τα δικά τους λεφτά

Μια καλή συνήθεια, εάν τα παιδιά έχουν συγκεντρώσει ένα «δικό» τους ποσό και ε­πι­θυ­μούν να το ξοδέψουν, είναι να τα πάρουμε μια βόλτα στα μαγαζιά για να ε­ντο­πί­σουν πράγματα που ίσως θέ­λουν, κάνοντας όμως τη συμφωνία ότι «δε θα τα πά­ρου­με σήμερα, θα πάμε αύ­ρι­ο ή το Σάββατο». H διερευνητική βόλτα στην αγορά και η κα­τα­γρα­φή τιμών αποτελεί μια κα­λή τακτική, καθώς γυρί­ζοντας στο σπίτι μπο­ρού­με να συζητήσουμε με τα παιδιά ποιο απ’ ό­λα τα πράγματα που είδαν θέ­λουν τε­λι­κώς να αποκτήσουν, καθώς και να τους εξηγήσουμε ό­τι ίσως θέλουν να α­γο­ρά­σουν α­ντί για ένα περισσότερα παιχνίδια, βιβλία ή ρούχα, μα­θαί­νο­ντάς τους έτσι να κά­νουν «συνδυασμούς» αλλά και να προϋπολογίζουν τις δαπάνες τους.

Να είστε σίγουροι ότι θα καταγράψουν τη «συγκλονιστική» εμπειρία τού να βρουν το ίδιο α­ντι­κεί­με­νο σε διαφορετικές τιμές σε διαφορετικά καταστήματα κι έτσι μπο­ρούν να γίνουν πιο έ­ξυ­πνοι κατα­ναλωτές.

5. Παιχνίδια

Επιτραπέζια παιχνίδια, τα οποία κινούνται γύρω από τη βασική ιδέα της χρήσης ή της δι­α­χεί­ρι­σης του χρήματος, μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν το θέ­μα. Και τα μι­κρό­τε­ρα παιδιά, όμως, που δεν μπορούν ακόμη να παί­ξουν ε­πι­τρα­πέ­ζι­α, μπορούν να παί­ξουν παιχνίδια χρήματος μα­ζί σας, αγοράζοντας και πουλώντας α­πό ή στους γονείς α­ντι­κεί­με­να του σπιτιού.

Ένα παιχνίδι που τα παιδιά αγαπούν είναι η αγορά συστατικών μέσα από το ψυγείο ή το ντου­λά­πι του σπιτιού για να φτιάξετε μαζί ένα αγαπημένο τους φαγητό ή γλυκό. Αίφ­νης, αν η μα­μά πρόκει­ται να φτιάξει ένα κέικ, μπορεί να συγκεντρώσει στο τρα­πέ­ζι τα υλικά, να α­να­κοι­νώ­σει στο παιδί τις τιμές και κατόπιν να παίξει μαζί του έ­να παιχνίδι «υπολογισμού του κό­στους» του γλυκού. Ένα δεύτερο βήμα είναι να συ­γκρί­νει κανείς το κόστος του σπιτικού γλυ­κού μ’ εκείνο ενός ανάλογου κέικ που α­γο­ρά­ζει από τον φούρνο.

6. Τα ρέστα

Απαραίτητο για τα μικρότερα παιδιά είναι να μάθουν να παίρνουν ή να ζητούν ρέ­στα. Ακόμη ί­σως πιο απαραίτητο για τα μεγαλύτερα παιδιά είναι να μάθουν να ε­πι­στρέ­φουν ρέστα, στην πε­ρί­πτω­ση που οι γονείς τούς έδωσαν χρήματα για να κά­νουν μία συγκεκριμένη αγορά. Βε­βαί­ως, για να μάθει το παιδί ότι πρέπει να ε­πι­στρέ­φει ρέστα στον γονιό, θα πρέπει πρώτα να μά­θει να τα ζητάει από τον έμπορο. Πολ­λά παιδάκια ντρέπονται να τα ζητήσουν και για τον λό­γο αυτό είναι πολύ ση­μα­ντι­κό να τα βοηθήσετε να κατανοήσουν ότι τα ρέστα είναι κάτι που δι­και­ού­νται –ό­πως και πολλά άλλα πράγ­ματα στη ζωή– καθώς και ότι οι συναλλαγές πρέ­πει να γί­νο­νται βάσει κανόνων. Αν ο κανόνας λέει ότι πρέπει να περιμένουμε ρέστα, όταν μας ο­φεί­λο­νται, η «ντροπή» δεν είναι δική μας!

7. Πορτοφολάκι

Η αγορά ενός πορτοφολιού, ακόμη και για ένα πολύ μικρό παιδί, θα πρέπει να α­ντι­με­τω­πί­ζε­ται με τη δέουσα σοβαρότητα. Το πορτοφόλι θα λειτουργήσει για τα παι­διά και σαν παιχνίδι αλ­λά και πρακτικά και συμβολικά. Θα τους τονίσει το γεγονός ό­τι το χρήμα είναι πολύτιμο, ά­ρα το φροντί­ζουμε (το βάζουμε σε μια ειδική θήκη), το τακτοποιούμε και, αφού μάθουμε να το με­τρά­με, προ­σπαθούμε να θυμόμαστε πό­σα χρήματα έχουμε μαζί μας, για να α­πο­φα­σί­ζου­με κά­θε φορά ποιες α­γορές θα κά­νου­με.

8. Χαρτζιλίκι και... πολυτέλειες

Ένα σημαντικό «μάθημα» για το παιδί είναι να καταλάβει τη διαφορά του «χαρ­τζι­λι­κιού» (του κα­θη­με­ρι­νού «εισοδήματος») από το «έξτρα», που του δίνεται σαν δώρο α­πό κάποιον συγ­γε­νή ή ακόμη και από τον γονιό ως –σπάνια– επιβράβευση. Δεν εί­ναι κακό να αγοράζει το παι­δί κά­ποια πολυτελή αντικείμενα ή ακριβά παιχνίδια, αρ­κεί να έχει αντιληφθεί την έννοια της ε­πι­λο­γής και της προτίμη­σης, ότι το γε­γο­νός εί­ναι έκτακτο κ.ο.κ.

9. Δάνεια

Οι γονείς θα πρέπει επίσης να εξηγήσουν στα παιδιά την έννοια του δανεισμού, με την έν­νοι­α της παροχής προσωρινής βοήθειας προς τον συμμαθητή, τον φίλο, το α­δελ­φά­κι. Αυτό εί­ναι έ­να πολύ σημαντικό θέμα, καθώς το παιδί θα πρέπει να μάθει να κρίνει ανθρώπους και κα­τα­στά­σεις μέσα α­πό τέτοιες διαδικασίες και οι ε­μπει­ρί­ες της παιδικής ηλικίας μπορεί να είναι τραυ­μα­τι­κές.

10. Έλεγχος

Παρακολουθείτε με λεπτότητα το «πορτοφόλι» του παιδιού, για να είστε σίγουροι ό­τι δεν πέ­φτει θύμα των «κακών» του σχολείου ή ότι δε δαπανά χρήματα σε αγορές που δεν εγκρίνετε. Στο θέμα αυτό (των μη θεμιτών αγορών) οι γονείς, ύστερα από σχε­τι­κό διάλογο, δικαιούνται να ασκούν «βέ­το», καθώς οι απαγορεύσεις και οι πε­ρι­ο­ρι­σμοί είναι μέρος της ζωής.

ΠΗΓΗ: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (23.12.2001) / Δήμητρα Κατραμάδου


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: καταναλωτική αγωγή

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου