12 Οκτωβρίου 2010

Οι «καλοί» μαθητές

(συμβουλευτική ψυχολόγος)

Το σχολείο είναι ένας από τους πιο σημαντικούς σταθμούς στη ζωή κάθε αν­θρώ­που. Ακόμη και για τον πιο «αδιάφορο» μαθητή είναι επώδυνο να μην τα κα­τα­φέρ­νει, να έχει αποτυχίες, να μην μπορεί να προσαρμοστεί στο σχολικό περιβάλλον.

Υπάρχει, όμως, η «συνταγή της επιτυχίας» που κάνει τον καλό μαθητή; Είναι εύ­χρη­στη και χω­ρίς παρενέργειες;


O πιο καλός ο μαθητής...

Τι σημαίνει «καλός» μαθητής; Πολύ απλό, θα έλεγαν οι περισσότεροι: Είναι αυτός που είναι ε­πι­με­λής, συνεπής στις σχολικές του υποχρεώσεις, δεν έχει ο ίδιος και δε δημιουργεί προ­βλή­μα­τα στο σχολείο, στους δασκάλους και στους συμμαθητές του και, γενικά, παίρνει κα­λούς βαθμούς και δε δυσκολεύεται ιδιαίτερα στις ε­ξε­τά­σεις. Όλα αυτά είναι σωστά και κα­τα­νοη­τά, δεν παύουν όμως να αποδίδουν μια αρ­κε­τά στατική εικόνα, αγνοώντας έτσι τους δύ­ο βα­σι­κό­τε­ρους παράγοντες που δι­α­­μορ­φώ­νουν, ο καθένας με τον τρόπο του, την έννοια αυ­τή: Τα παιδιά, τους ίδιους δη­λα­δή τους μα­θητές, και τους γονείς.

Πρέπει να θυμόμαστε ότι μιλάμε για παιδιά και, συγκεκριμένα, για παιδιά ηλικίας α­πό 6 έως 18 ε­τών. Αυτά τα δώδεκα χρόνια της σχολικής σταδιοδρομίας είναι χρό­νια διαρκούς και πολύ ραγ­δαί­ας ανάπτυξης, χρόνια συνεχόμενων αλλαγών στην προ­σω­πι­κό­τη­τα, τον συ­ναι­σθη­μα­τι­κό κόσμο, το γνω­στικό επίπεδο, τις αντιδράσεις, τη συμπεριφορά του κάθε παιδιού. Όλες αυ­τές οι αλλαγές, οι έντο­νες και συνήθως α­να­πά­ντε­χες μεταπτώσεις στον τρόπο που κάθε παι­δί βιώνει τον κόσμο γύρω του και μέσα του, δεν είναι απλώς μικρά, δευτερεύοντα προ­βλη­μα­τά­κια που πρέπει να ξε­πε­ρα­στούν το γρηγορότερο για να συνεχίσει το παιδί να είναι λει­τουρ­γι­κό και α­πο­τε­λε­σμα­τι­κό στις μαθητικές του υποχρεώσεις, αλλά είναι το «εδώ και τώ­ρα», η κα­­θη­­με­­ρι­­νή, ζωντανή και συχνά πολύ δύσκολη πραγματικότητά του.

Οι «επενδύσεις» των γονιών

Από την άλλη μεριά έχουμε τους γονείς. Είναι αυτοί που έχουν τις προσδοκίες, τα ό­νει­ρα που –ό­σο στεγνό και άχαρο κι αν ακούγεται– έχουν «επενδύσει» με πολ­λούς τρόπους στο παι­δί τους και περι­μένουν και μέσα από τις επιδόσεις του στο σχο­λεί­ο (αν όχι κυρίως μέσα α­πό αυ­τές), να «ανταμει­φθούν», να δουν τις προ­σπά­θει­ές τους να καρποφορούν.

Για τους γονείς το «καλός μαθητής» είναι συχνά πολύ προσωπική υπόθεση. Κατ’ αρ­χάς, εί­ναι η αγνή χαρά και ικανοποίηση να βλέπουν το παιδί τους να τα κα­τα­φέρ­νει και να μη δυ­σκο­λεύ­ε­ται. Είναι ό­μως και πολλά άλλα:
● Είναι η προσωπική τους επιβεβαίωση ότι τα έχουν καταφέρει καλά ως γονείς.
● Είναι μια –πολλές φορές αβάσιμη– ανακούφιση ότι το παιδί τους εξασφαλίζει έ­να (σύμ­φω­να με τα κριτήριά τους) καλό μέλλον.
● Είναι, ακόμη, «ξόρκι» για τις δικές τους κακοτυχίες ή αποτυχίες («Εσύ θα κα­τα­φέ­ρεις αυτό που δεν κατάφερα εγώ»), «τρόπαιο» σε ανταγωνιστικά παιχνίδια με άλ­λους, «τροφή» για τη μα­ται­ο­δο­ξί­α τους.

Καλοί βαθμοί και κατάθλιψη

O καλός μαθητής, λοιπόν, είναι αυτός που ξεπερνά ακάθεκτος όλες τις δυσκολίες και τις με­τα­πτώ­σεις της ηλικίας του και συνεχίζει να «φέρνει καλούς βαθμούς», εκ­πλη­ρώ­νο­ντας έτσι τις προσδοκί­ες των γονιών του. Υπάρχουν παιδιά που το κα­τα­φέρ­νουν. Γιατί έτσι είναι φτιαγ­μέ­να, γιατί στάθη­καν σε μερικά πράγματα τυ­χε­ρά, για­τί είχαν πάντα την κατάλληλη στήριξη. Υ­πάρ­χουν όμως και άλλα που δεν τα κα­τα­φέρ­νουν, που το να είναι πάντα καλοί μαθητές κά­ποια μέρα το πληρώνουν αρ­κε­τά ακριβά.

Λέει η μητέρα του Γιώργου, που είναι 14 ετών: «Το ότι ήταν καλός μαθητής ήταν για μας α­πό­δει­ξη ότι όλα πάνε καλά. Είχαμε μπερδέψει το παιδί Γιώργο με τον μα­θη­τή. Το ότι δεν πή­γαι­νε σινεμά ή βόλτα με τους φίλους του, ότι είχε απομονωθεί, δε μας απασχολούσε ι­δι­αί­τε­ρα, για­τί λέγαμε ότι αν είχε προβλήματα, θα έπεφταν και οι σχολικές του επιδόσεις. Πόσο έ­ξω μπο­ρεί να πέφτει κανείς ως γονιός... Ό­ταν άρ­χι­σαν οι εφιάλτες και ο παιδοψυχολόγος μάς μί­λη­σε για κατάθλιψη, τότε δυ­στυ­­χώς το καταλάβαμε».

Αναθεωρήσεις

Ίσως λοιπόν είναι απαραίτητο να αναθεωρήσουμε κάπως τις αντιλήψεις περί κα­λών μα­θη­τών και να τις προσαρμόσουμε στο κάθε παιδί ξεχωριστά.

● Καλός μαθητής είναι αυτός που τα καταφέρνει στο σχολείο και στα μαθήματα, αλ­λά όχι σε βά­ρος της προσωπικής του ευτυχίας. Όταν δηλαδή υπάρχει ισορροπία α­νά­με­σα στις σχο­λι­κές επιδόσεις και στην ευχαρίστηση, το παιχνίδι, την παρέα με συ­νο­μη­λί­κους, την τε­μπε­λιά και το χασομέρι –απαραίτητο συστατικό της ε­φη­βι­κής, ιδιαίτερα, ηλικίας. Είναι όχι μόνο ά­χρη­στο αλλά και πολύ ε­πικίνδυνο να εί­ναι κά­ποιος πρώτος μαθητής και μια μέρα να α­να­γκα­στεί να «εγκαταλείψει» επειδή «κάη­κε».

● Καλός μαθητής είναι κι αυτός που οι επιδόσεις του δεν είναι πάντα οι ίδιες, αλλά μπο­ρεί να πέ­φτουν όταν κάτι σοβαρό τον απασχολεί, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ήρ­θε η συντέλεια του κό­σμου, ούτε για τους γονείς του και, κατά συνέπεια, ούτε για τον ίδιο.

● Καλός μαθητής είναι κι αυτός που είναι καλός σε ορισμένα μαθήματα και σε άλλα λι­γό­τε­ρο.

● Καλός μαθητής είναι επίσης κι εκείνος που παίρνει μέτριους βαθμούς και είναι ευ­­χα­­ρι­­στη­­μέ­­νος, έ­χει ενδιαφέροντα που τα αγαπάει και προσπαθεί γι’ αυτά, έστω κι εξωσχολικά.

Ίσως πρέπει να γίνουμε λίγο πιο γενναιόδωροι με τον τίτλο του καλού μαθητή και να τον δι­ευ­ρύ­νου­με.

Καλός είναι μόνο ο πρώτος;

Καλός μαθητής είναι μόνο ο πρώτος μαθητής ή αυτός που είναι ανάμεσα στους πρώ­τους; Δυ­στυ­χώς, οι γονείς, σπρωγμένοι εν μέρει από τις προσωπικές τους φι­λο­δο­ξί­ες και εν μέρει α­πό το σχολικό σύστημα, τείνουν να παίρνουν ως βασικότερο κρι­τή­ρι­ο αξιολόγησης τις μελ­λο­ντι­κές πιθανότητες που έχει (όπως τις έχουν ε­κτι­μή­σει βέβαια οι ίδιοι χρόνια πριν) να πάει κα­λά στις εκάστοτε Πανελ­λήνιες και να μπει σε μια «καλή σχολή».

Ίσως, όμως, είναι προτιμότερο, για το καλό των παιδιών κυρίως, να αξιολογούμε τις σχολικές τους επιδόσεις την κάθε στιγμή (χωρίς να αλληθωρίζουμε προς το μέλ­λον), σύμφωνα με τις προ­σπά­θει­ες που καταβάλλουν, τις δυσκολίες που α­ντι­με­τω­πί­ζουν και τις υπόλοιπες «ε­πι­δό­σεις» σε άλλους το­μείς της ζωής τους.

Η καλύτερη «συνταγή»

Μιλώντας λοιπόν γι’ αυτόν τον πιο «διευρυμένο» καλό μαθητή, μπορούμε να δούμε τι μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να τα πηγαίνει καλά στο σχολείο:

1. Ενθάρρυνση για αυτονομία. Το σχολείο είναι δουλειά του παιδιού. Μια σχολική στα­­δι­­ο­­δρο­­μί­­α που αρχίζει με τη λογική «Έχουμε να κάνουμε μαθήματα» και με συ­νε­χείς πα­ραι­νέ­σεις των γονιών στο παιδί για να μελετήσει, μπαίνει σε κακές βά­σεις. Η αυτονομία μαθαίνεται σι­γά σι­γά, πριν και μετά την αρχή του σχολείου, ό­ταν οι γονείς εμπιστεύονται τα παιδιά τους και τα ενθαρρύνουν να κάνουν πράγματα μό­να τους, να συμμετέχουν ανάλογα με την ηλικία τους σε δουλειές του σπιτιού, να έ­χουν φίλους και να διαχειρίζονται τις σχέσεις τους.

2. Η αναγνώριση και η εκτίμηση αυτού που προσπαθεί ένα παιδί είναι κάτι το οποίο χρει­­ά­­ζε­­ται με­γάλη γενναιοδωρία εκ μέρους των γονιών και, ίσως, κάτι παραπάνω. Έ­να καθήκον των γονιών είναι να αναγνωρίσουν μέσα τους και να μετριάσουν, όσο γί­νε­ται, την τε­λει­ο­μα­νί­α και την υπέρμετρη φι­λοδοξία τους σε σχέση με τα παιδιά τους, γιατί δεν υπάρχει το τέλειο παι­δί, όπως δεν υπάρχουν οι τέλειοι γονείς. Σχε­τι­κά με τα μαθήματα του σχολείου, αυτό ση­μαί­νει ότι πρέπει να εμπιστευτούμε το παι­δί ότι θα βρει τον δικό του ρυθμό και τρόπο, ενώ ας έ­χου­με υπόψη ότι όσο πε­ρισ­σό­τε­ρη πίεση α­σκούμε τόσο λιγότερες είναι οι πιθανότητες να συμ­βεί αυτό.

3. Βοήθεια στην οργάνωση της δουλειάς. Αυτό φυσικά δεν είναι εύκολο, γιατί η α­νη­συ­χί­α των γο­νιών βάζει σε δοκιμασία την υπομονή τους. Επειδή, όμως, οι φω­νές και ο θυμός τε­λι­κά δεν έχουν κανένα θετικό αποτέλεσμα, έχει πιο ουσιαστική ση­μα­σί­α το να βοηθήσουν το παι­δί να βρει τρόπους να είναι πιο συστηματικό. Να βρει πού του αρέσει να διαβάζει, ποια ώ­ρα, να μην το αφήνουν πε­ρισσότερο από ένα ο­ρι­σμέ­νο χρονικό διάστημα ανάλογο της η­λι­κί­ας του (π.χ. όχι παραπάνω από μισή με μί­α ώρα στην πρώτη τάξη, μία με μιάμιση στη δευ­τέ­ρα και στην τρίτη κ.ο.κ.), να κοι­τά­ει πρώτα τι έχει και μετά να αρχίζει, να κάνει μικρά εν­δι­ά­με­σα διαλείμματα, να εναλλάσσει γραπτές με προφορικές ασκήσεις για να μένει συ­γκε­ντρω­μέ­νο. Όλα αυ­τά έχουν μεγάλη σημασία: πολλά παιδιά πελαγώνουν επειδή δεν μπορούν να ορ­γα­νώ­σουν τη μελέτη τους και όχι τόσο γιατί δυσκολεύονται με το περιεχόμενο.

4. Στήριξη από τους γονείς. Προσοχή όμως: Όχι για να τους υπενθυμίζουν συνέχεια ό­τι έ­χουν κι άλλα μαθήματα, ότι δεν τα πήγαν αρκετά καλά στην τελευταία ορ­θο­γρα­φί­α ή στο τεστ και για να τα κρατάνε καθισμένα τέσσερις ώρες στην κα­ρέ­κλα μέ­χρι να τελειώσουν τη μελέτη τους. Χρειάζο­νται τους γονείς για βοήθεια σε ό,τι δεν καταλαβαίνουν και δυσκολεύονται. Για να έχουν κάποιον που θα τα ακούσει, ό­ταν έστω και μικροπροβλήματα με τη συμμαθήτρια, τη δασκάλα, τον γυμνα­στή, τον κα­λύ­τε­ρο φίλο, τον καθηγητή της Χημείας τούς προκαλούν α­νη­συ­χί­α, ένταση, λύπη.

5. Διάκριση του μαθητή από το παιδί. Οι γονείς δεν πρέπει να συγχέουν τον μαθητή με το παι­δί και να δίνουν στο παιδί τους να καταλαβαίνει ότι μια αποτυχία στο σχο­λεί­ο δε σημαίνει γι’ αυτούς ότι απογοητεύονται ή ότι κλονίζεται η αγάπη τους γι’ αυ­τό. Αυτό μπορεί πολλοί γο­νείς να το θεωρούν αυτονόητο («Αλίμονο, εγώ το παιδί μου το αγαπάω ό,τι κι αν κάνει, ό,τι μα­θη­τής κι αν είναι»), πο­λύ συχνά, όμως, του δί­νουν άλλα μηνύματα. Με την πρόθεση να του δείξουν ότι «πρέπει να το πά­ρει στα σο­βα­ρά», το τιμωρούν, το μαλώνουν ή δείχνουν μό­νο τη δυσαρέσκεια και την α­πο­γοή­τευ­σή τους, χωρίς να προσπαθήσουν καν να το κα­τα­λά­βουν και να το βοη­θή­σουν.

Για να ξεπεράσουν όμως τις δυσκολίες τους, τα παιδιά χρειάζονται ανθρώπους που εν­­δι­α­­φέ­­ρο­­νται ν’ ακούσουν και να καταλάβουν. Με τον τρόπο αυτό μαθαίνουν να ζη­τούν βοήθεια ό­ταν τη χρειάζο­νται και να μην εγκαταλείπουν όταν κάτι δεν πάει κα­λά. Χρειάζονται γονείς που κα­τα­λα­βαί­νουν ότι πραγματικά καλός μαθητής είναι μό­νο αυτός που είναι καλά και στην υ­πό­λοι­πη ζωή του.

ΠΗΓΗ: www.vita.gr ● ΕΙΚΟΝΑ: www.vladtime.ru


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: σχολικά μαθήματα

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου