3 Ιανουαρίου 2011

Εφηβεία: οδηγίες για μια δύσκολη ηλικία

Από την Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία

Η εφηβεία είναι μια δύσκολη ηλικία, γεμάτη αλλαγές. Στο παρόν άρθρο πα­ρου­σι­ά­ζο­νται ο­ρι­σμέ­να από τα ιδιαίτερα ζητήματα που απασχολούν τους ε­φή­βους, αλλά και τους γονείς τους, κα­τά την περίοδο αυτή.

Εφηβεία και αλλαγές

 1  Η έναρξη της εφηβείας σηματοδοτείται από αλλαγές στο σώμα και την εμφάνιση των παι­διών (εμ­φάνιση στήθους και περιόδου για τα κορίτσια, τριχοφυΐα, αύξηση του ύψους, βά­θε­μα της φωνής για τα αγόρια κτλ.), οι οποίες τα προβληματίζουν πο­λύ. Αρχίζουν να συγκρίνουν τον εαυτό τους με τους συνομηλίκους και να ε­ντο­πί­ζουν ομοιότητες και διαφορές. Βάσει αυ­τής της σύγκρισης αυτο­προσδιορίζονται.
Μιλήστε τους για τις αλλαγές που θα πρέπει να περιμένουν πριν από την έναρξη της ε­φη­βεί­ας (πριν τα 8-9 χρόνια για τα κορίτσια και τα 10-12 για τα αγόρια) και προ­ε­τοι­μά­στε τα.
Εξηγήστε τους ότι δε μεγαλώνουν όλα τα παιδιά με τους ίδιους ρυθμούς και ότι εί­ναι φυ­σι­ο­λο­γι­κό να διαφέρουν μεταξύ τους.
Προετοιμάστε το κορίτσι για την έναρξη της περιόδου και το αγόρι για το ζήτημα των ο­νει­ρώ­ξε­ων, ώστε να μην τρομοκρατηθούν και θεωρήσουν ότι α­ντι­με­τω­πί­ζουν κάποιο πρόβλημα υ­γεί­ας.

 2  Αλλαγές παρατηρούνται και στη συμπεριφορά. Κυκλοθυμία, έντονα συ­ναι­σθή­μα­τα, α­να­σφά­λει­α για την εμφάνισή τους και ισχυρή ευαισθητοποίηση για τα γύρω τους ζητήματα, κα­θώς και για τα πα­γκόσμια γεγονότα, ταράζουν τους εφήβους και α­να­στα­τώ­νουν την ψυ­χο­λο­γί­α τους. Για πρώτη φο­ρά αρχίζουν να αμφισβητούν τους γο­νείς τους και να επιζητούν πε­ρισ­σό­τε­ρο την επαφή με τους συ­νομηλίκους.
Δείξτε τους ότι καταλαβαίνετε τις ανησυχίες τους, σεβαστείτε τις σκέψεις και τις ιδέες τους και δε­χτείτε την αυξημένη πλέον ανάγκη τους για προσωπικό χώρο.
Αντιληφθείτε ότι έχουν μπει στον δύσκολο δρόμο της ενηλικίωσης και θυ­μη­θεί­τε πόσο δύ­σκο­λα ή­ταν τα πράγματα και για εσάς όταν βρισκόσασταν στην η­λι­κί­α τους.

Ο ψυχικός κόσμος των εφήβων

 3  Η εφηβεία είναι μια ψυχολογικά ταραγμένη περίοδος. Καθώς τα παιδιά οδεύουν προς την ε­νη­λι­κί­ω­­ση και πασχίζουν να αποκτήσουν και να εδραιώσουν την α­νε­ξαρ­τη­σί­α τους, περνούν μέ­σα από διά­φορες φάσεις που επηρεάζουν τον ψυ­χι­σμό τους. Με­γα­λώ­νο­ντας, αυξάνεται και η πίεση που δέχο­νται από τους γονείς, τους φίλους, την κοινωνία κι αυτό αποτελεί για μερικά τε­ρά­στι­α δυσκολία.
Δείξτε την αγάπη και τη συμπαράστασή σας.
Κοινωνήστε τους τις αξίες σας και θέστε τους όρια και απαιτήσεις, επιτρέποντάς τους όμως να δια­τηρήσουν την ελευθερία τους.
Καλλιεργήστε τον διάλογο και δημιουργήστε μαζί τους μια σχέση όπου θα κυ­ρι­αρ­χούν η ει­λι­κρί­νει­­α, η εμπιστοσύνη και ο σεβασμός.
Αναθέστε τους καθήκοντα και παραχωρήστε τους ελευθερίες και προνόμια όσο θα με­γα­λώ­νουν.
Δώστε ιδιαίτερη σημασία σε προειδοποιητικά σημάδια, όπως είναι τα έντονα προ­βλή­μα­τα συ­γκέ­­ντρω­σης, η απότομη πρόσληψη ή απώλεια βάρους, η μελαγχολία, η έλλειψη εν­δι­α­φέ­ρο­ντος για ο­τιδήποτε, οι αϋπνίες, η χαμηλή αυτοεκτίμηση ή η πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά, που εν­δέ­χε­ται να μαρ­τυρούν την ύπαρξη κάποιου βα­θύ­τε­ρου προβλήματος. Σε μια τέτοια πε­ρί­πτω­ση ρωτήστε το παιδί σας τι το α­πα­σχο­λεί και μη διστάσετε να ζητήσετε τη βοήθεια κά­ποιου ειδικού.

 4  Το ζήτημα της αυτοκτονίας βασανίζει πολλούς εφήβους και τους γονείς τους. Τις πε­ρισ­σό­τε­ρες φο­ρές η απόφαση του εφήβου να δώσει τέλος στη ζωή του ο­φεί­λε­ται σε κάποια ψυχική δι­α­τα­ρα­χή, ό­πως μανιοκατάθλιψη ή κατάθλιψη, που μπο­ρεί να αντιμετωπιστεί με ιατρική βοή­θει­α εάν γίνει γρή­γορα αντιληπτή. Υπάρχουν ση­μά­δια που δείχνουν ότι ένας έφηβος ί­σως αποπειραθεί να αυτοκτονή­σει, όπως έ­ντο­νες αλλαγές στην εμφάνιση (ατημέλητα ρού­χα), τις συνήθειες ή τη συ­μπε­ρι­φο­ρά του, βίαιες αντιδράσεις, κατάχρηση ουσιών, αίσθηση μα­ται­ό­τη­τας και α­δυ­να­μί­ας να αντιμετωπίσει τη ζωή, παράπονα για σωματικές ενοχλήσεις ή ορ­γή όταν δέχεται ε­πι­δο­κι­μα­στι­κά σχόλια. Ένας έ­φηβος που μιλάει διαρκώς για τον θάνατο, ε­πι­δει­κνύ­ει έντονα αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, εκ­φράζεται για τον εαυτό του χα­ρα­κτη­ρί­ζο­ντάς τον κακό, ένοχο ή άχρηστο, κλείνει τις εκκρεμότητές του (π.χ. χα­ρί­ζο­ντας τα πράγματά του) ή χρησιμοποιεί εκφράσεις όπως «θα φύγω», «τίποτα δεν έ­χει πια σημασία», «δεν μπο­ρεί να γίνει τίποτα» και άλλα συναφή, ίσως έχει ήδη α­πο­φα­σί­σει να αυτοκτονήσει.
Έχετε πάντα τον νου σας για τέτοιου είδους ενδείξεις και μη διστάσετε να μι­λή­σε­τε με το παι­δί σχετικά με τις ανησυχίες σας ή να το παραπέμψετε σε κά­ποιον ει­δι­κό.
Μην αγνοείτε τα προειδοποιητικά σημάδια και μη θεωρείτε τη συμπεριφορά του παι­διά­στι­κη. Στο 80% των περιπτώσεων αυτοκτονίας υπήρχε κάποιου είδους προ­ει­δο­ποί­η­ση που όμως δε λή­φθη­κε σο­βαρά υπόψη.

Προβλήματα υγείας στην εφηβεία

 5  Κατά την έναρξη, το μέσον και το τέλος της εφηβείας θα πρέπει να διενεργείται πλή­ρης ι­α­τρι­κός έ­λεγχος των εφήβων, για να διαπιστωθεί η υγιής και φυσιολογική α­νά­πτυ­ξή τους και να αποκλει­σθούν τυχόν προβλήματα. Θα πρέπει να ολοκληρωθεί η σειρά των αναγκαίων εμ­βο­λι­α­σμών και να τους δοθούν συμβουλές που αφορούν την υγεία, την υγιεινή και την α­σφά­λει­ά τους. Ζητήματα που αφορούν την υγιή σε­ξου­α­λι­κή δραστηριότητα, τη χρήση και κα­τά­χρη­ση αλκοόλ και άλλων ουσιών, το κά­πνι­σμα, την ασφαλή οδήγηση και τις μαθησιακές δυ­σκο­λί­ες εμπίπτουν στο πεδίο αρ­μο­δι­ο­τή­­των του γιατρού σας και θα πρέπει να συζητηθούν με το παιδί διεξοδικά.

 6  Ένα από τα συνηθισμένα προβλήματα της εφηβείας είναι οι διατροφικές δι­α­τα­ρα­χές, ό­πως η ανορε­ξία ή η βουλιμία. Τέτοια φαινόμενα χαρακτηρίζονται από κα­κή σχέ­ση με το φα­γη­τό, αλλά και δια­ταραγμένη εικόνα των εφήβων για τον εαυτό και την εμφάνισή τους. Τα προ­βλή­μα­τα που σχετίζο­νται με τη διατροφή οφείλονται σε ψυ­χο­λο­γι­κούς αλλά και κοι­νω­νι­κούς παράγοντες, με κυριότερο τα πρότυπα της ση­με­ρι­νής κοινωνίας που θέλουν τους αν­θρώ­πους πολύ αδύνατους.
Θα πρέπει να δείχνετε προσοχή σε ενδείξεις όπως είναι η μεγάλη και απότομη α­πώ­λει­α βά­ρους, η έντονη ενασχόληση με το φαγητό και η επιθυμία για συνεχή δί­αι­τα, η ακανόνιστη πε­ρί­ο­δος στα κο­ρίτσια, τα θαμπά μαλλιά και νύχια, η χρήση κα­θαρ­τι­κών και διουρητικών ή, α­κό­μη, και η ιδιαίτερα παρορμητική συμπεριφορά με έ­ντο­να ξεσπάσματα.
Συζητήστε με τα παιδιά σχετικά με την εικόνα που έχουν τα ίδια για τον εαυτό τους και προ­σπα­θή­­στε να τους περάσετε μια υγιή αντίληψη για την εμφάνιση και το βά­ρος τους. Εσείς α­πο­τε­λεί­τε το πρότυπό τους, γι’ αυτό και θα πρέπει εσείς πρώ­τοι απ’ όλους να επιδεικνύετε μια σω­στή συμπεριφο­ρά απέναντι στα θέματα αυ­τά.
Δώστε έμφαση στην υγεία και όχι στην εμφάνιση. Μάθετε στα παιδιά ότι είναι α­πο­δε­κτό και σω­στό να τρώνε όταν πεινάνε και εισάγετε την άσκηση στο κα­θη­με­ρι­νό πρόγραμμα της οι­κο­γέ­νει­ας.

 7  Η ακμή αποτελεί ένα πρόβλημα που βασανίζει πολλούς εφήβους, κορίτσια και α­γό­ρια. Ο­φεί­λε­ται σε βακτήρια και επηρεάζεται από το άγχος, τις ορμονικές αλ­λα­γές και τον κύκλο της πε­ρι­ό­δου, ενώ ενδέχεται να οφείλεται και σε κληρονομικούς πα­ρά­γο­ντες. Ευτυχώς, υ­πάρ­χουν πολλές μέθοδοι α­ντιμετώπισής της.
Εάν το παιδί σας έχει ακμή, συμβουλευτείτε έναν δερματολόγο.

 8  Η εμφάνιση της περιόδου στα κορίτσια σηματοδοτεί την έναρξη μιας σειράς συ­μπτω­μά­των που εν­δέχεται να ποικίλουν σε σοβαρότητα, αλλά μπορεί να τους προ­κα­λέ­σουν ε­νο­χλή­σεις: κράμπες και πόνοι στην κοιλιά, ιδιαίτερα έντονη ροή, α­κα­νό­νι­στος κύκλος, δυ­σμη­νόρ­ροι­α κ.ά.
Σε περίπτωση που η κόρη σας υποφέρει από ιδιαίτερα έντονα συμπτώματα ή που α­ντι­με­τω­πί­ζει προβλήματα με την κοινωνική της ζωή εξαιτίας αυτών, συμ­βου­λευ­τεί­τε τον γυ­ναι­κο­λό­γο σας, ο οποί­ος θα αποκλείσει τυχόν παθολογικά αίτια και θα της χορηγήσει την κατάλληλη ορ­μο­νι­κή θεραπεία.

Σχολείο και ελεύθερος χρόνος

 9  Η άθληση είναι σημαντική και τα οφέλη της γνωστά σε όλους. Ωστόσο, στην ε­φη­βεί­α εν­δέ­χε­ται να παρατηρηθεί το φαινόμενο της υπερβολικής άθλησης. Ειδικά οι έφηβοι που α­σχο­λού­νται με τον πρωταθλητισμό μπορεί να ξεπεράσουν τα όρια της υγιούς άθλησης, κάτι που μπο­ρεί να τους κάνει να χάσουν τη χαρά της γυ­μνα­στι­κής, αλλά και να τους δη­μι­ουρ­γή­σει προ­βλή­μα­τα υγείας, καθώς καταπονούν το σώ­μα τους σε μεγάλο βαθμό, ενώ συχνά συ­νο­δεύ­ουν την υπερβολική άθληση με μεί­ω­ση της πρόσληψης θερμίδων.
Προσπαθήστε να περάσετε στα παιδιά ένα υγιές πρότυπο διατροφής, άσκησης και τρό­που ζω­ής.
Μην ασκείτε κριτική στο βάρος και την εμφάνιση των άλλων και μην ανάγετε ε­σείς οι ίδιοι τις α­να­­σφά­λει­ες που έχετε για την εμφάνισή σας σε μείζον θέμα.
Σε περίπτωση που αντιληφθείτε ότι το παιδί σας παίρνει αναβολικά για να βελ­τι­ώ­σει τις α­θλη­τι­κές του επιδόσεις, εξηγήστε του τις καταστροφικές συ­νέ­πει­ες στην υγεία του και μιλήστε με τον γιατρό σας σχετικά με πιθανούς τρόπους βοή­θει­άς του.

 10  Βοηθήστε τα παιδιά στις ακαδημαϊκές τους υποχρεώσεις. Προσφέρετέ τους τον κα­τάλ­λη­λο χώρο, για να κάνουν τις σχολικές τους εργασίες χωρίς ενοχλήσεις και πε­ρι­σπα­σμούς (τη­λε­ό­ρα­ση, τηλέ­φωνο, υπολογιστής). Εάν χρειάζεται να χρη­σι­μο­ποι­ούν τον υπολογιστή για τις σχο­λι­κές τους υπο­χρεώσεις, ελέγξτε τους ι­στό­το­πους που επισκέπτονται και προ­μη­θευ­τεί­τε έ­να κατάλληλο λογισμικό ε­πι­τή­ρη­σης και απαγόρευσης διέλευσης σε ανεπιθύμητες σελίδες.
Τονίστε τη σημασία του σχολείου και των εργασιών του και επιμείνετε στην τή­ρη­ση του προ­γράμ­­μα­τος που έχετε ορίσει. Διδάξτε τους πώς να οργανώνουν τον χρό­νο τους.
Έχετε επαφή με το σχολείο και προσπαθήστε να είστε ενήμεροι για τις επιδόσεις τους. Το­νί­στε ότι σημασία για εσάς έχουν τα ίδια και όχι οι καλοί βαθμοί, αλλά ότι αυ­τοί μπορούν να α­πο­τε­λέ­σουν ε­φόδιο για το μέλλον τους.

Σχέση με το άλλο φύλο

 11  Η εφηβεία είναι η περίοδος κατά την οποία τα παιδιά αρχίζουν να δείχνουν εν­δι­α­φέ­ρον για το αντί­θετο φύλο και να βγαίνουν ραντεβού. Ως γονείς δεν είναι κάτι που μπορείτε να το α­πο­τρέ­ψε­τε. Μπορείτε, όμως, να ορίσετε σαφείς κανόνες σχε­τι­κά με τα ωράρια και τις συ­νή­θει­ες του παιδιού σας.
Εξηγήστε του ότι δε χρειάζεται να κάνει ό,τι και οι φίλοι του αν δεν το επιθυμεί και διδάξτε του τον σεβασμό προς τον εαυτό του αλλά και προς τον εκάστοτε μελ­λο­ντι­κό σύντροφό του.

 12  Μέσα από την επαφή του με το άλλο φύλο το έφηβο παιδί σας θα αρχίσει να δεί­χνει ε­πί­σης ενδια­φέρον για το σεξ.
Εξηγήστε του ότι το σεξ δεν είναι κάτι κακό, αλλά και ότι δε θα πρέπει να το κά­νει εάν δε νιώ­θει έτοιμο γι’ αυτό.
Εξηγήστε του ότι δεν πρέπει να πέσει θύμα συναισθηματικού εκβιασμού («αν με α­γα­πού­σες, θα το έκανες») και ότι κανείς δεν μπορεί να το εξαναγκάσει.
Μιλήστε μαζί του για τους κινδύνους που συνδέονται με το σεξ, όπως μια α­νε­πι­θύ­μη­τη ε­γκυ­μο­σύ­νη ή οι σεξουαλικά μεταδιδόμενες ασθένειες, και αναφέρετέ του τους τρόπους α­ντι­σύλ­λη­ψης και τη ση­μασία τους.

Έφηβοι και καταχρήσεις

 13  Στην εφηβεία ξεκινούν πολλές «κακές συνήθειες» όπως το κάπνισμα, η κα­τα­νά­λω­ση αλ­κο­όλ και η χρήση ναρκωτικών ουσιών.
Μιλήστε στα παιδιά για τις βλαβερές συνέπειες που έχουν οι συνήθειες αυτές για την υγεία και την εμφάνισή τους και συζητήστε μαζί τους σχετικά με τους λό­γους που οδηγούν σε αυτές.
Μάθετέ τα να λένε όχι και να μην παρασύρονται από άλλους.
Εξηγήστε τους για ποιο λόγο δεν πρέπει να οδηγούν όταν έχουν πιει ή να δέ­χο­νται να μπουν σε αυτοκίνητα με οδηγούς που έχουν πιει ή έχουν κάνει χρήση ου­σι­ών.
Τονώστε την αυτοπεποίθησή τους, ώστε να μη στρέφονται σε ουσίες για να κα­λύ­ψουν τις α­να­σφά­­λει­ές τους.
Όπως πάντα, να θυμάστε ότι εσείς αποτελείτε το πρότυπό τους, ότι είναι ση­μα­ντι­κό να ξέ­ρουν ότι ακολουθείτε έναν υγιή τρόπο ζωής και ότι, όπως κι εσείς, μπο­ρούν κι αυτά να είναι χα­ρού­με­να χω­ρίς να χρειάζονται ουσίες που θα τους φτιά­ξουν τη διάθεση.

ΠΗΓΗ: www.e-child.gr