11 Ιανουαρίου 2011

Ένας καλοπροαίρετος βιασμός

(συντάκτρια της εφημερίδας «Λα Κρουά» και συγγραφέας, ειδικευμένη σε θέματα παιδαγωγικής)

Ποια είναι η φράση που ακούνε συχνότερα τα παιδιά; Το «γρήγορα!», που όπως φαί­νε­ται πή­ρε τα πρωτεία από το «φρόνιμα!». Η Μπεατρίς Κοπέρ-Ρουαγιέ, ψυ­χο­λό­γος και ψυ­χο­θε­ρα­πεύ­τρι­α, σημει­ώνει: «Τους ζητούμε να κάνουν γρήγορα όλη τη μέρα, α­πό την ώρα του πρω­ι­νού, αλλά και σιωπη­λά καθ’ όλη τη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας. Σε αυτήν την κοι­νω­νί­α, που τα μετράει όλα με βάση το αποτέλεσμα, η ε­ξοι­κο­νό­μη­ση χρόνου θεωρείται πως ε­ξα­σφα­λί­ζει το μέλλον των παιδιών».

Ποιο είναι όμως το αποτέλεσμα αυτού του αγώνα ενάντια στον χρόνο; «Οι γονείς, θύ­μα­τα και οι ί­διοι της τρομοκρατίας της αποτελεσματικότητας, εισάγουν και τα παι­διά τους στην κούρ­σα προς την αριστεία και τις επιδόσεις από την πρώιμη παι­δι­κή τους ηλικία. Επιθυμούν να δουν τα παιδιά να προπορεύονται σε όλα: στην κα­θα­ρι­ό­τη­τα, την ανάγνωση, τη φοίτηση στο σχο­λεί­ο, ακόμα και στη διατροφή», ε­πι­βε­βαι­ώ­νει η ιατρός-παιδοψυχίατρος Μαρί Φρανς Λε Ι­ζέ, που ανησυχεί από το γε­γο­­νός ότι το 53% των παιδιών 13-18 μηνών διατρέφονται όπως και οι ενήλικοι. Το φαι­νό­με­νο έχει επι­πτώσεις στην υγεία των παιδιών, που πριν τα 3 χρόνια χρει­ά­ζο­νται διατροφή προσαρμοσμένη στην ανωριμότητα της σωματικής τους κατασκευής και του πεπτικού τους συστήματος. Η υπερβολικά α­πότομη υιοθέτηση των δι­α­τρο­φι­κών συ­νη­θει­ών των ενηλίκων, προειδοποιούν οι παιδίατροι, μπορεί να προ­κα­λέ­σει στα παιδιά σο­βα­ρές διατροφικές ελλείψεις ή, αντίθετα, να συσσωρεύσει σε υ­περ­­βο­λι­κές ποσότητες ο­ρι­σμέ­νες θρεπτικές ουσίες.

Το ιδεώδες παιδί κάνει τα πράγματα «πρόωρα»

Ώστε, λοιπόν, ο ιδεότυπος του τέλειου παιδιού είναι εκείνο που εξαντλεί τις δυ­να­τό­τη­τές του, που είναι αυτονομημένο, που τα κάνει όλα «πρόωρα»; «Με τις φίλες μου, που έχουμε παιδιά της ίδιας ηλικίας, κάνουμε όλη την ώρα συγκρίσεις. Έχει κα­τα­ντή­σει κάπως αρρωστημένο! Μου δίνεται συ­χνά η εντύπωση πως συ­μπε­ρι­φε­ρό­μα­στε σαν προπονητές πρωταθλητών, που ε­κτι­μού­με ότι στη ζωή θα βγει κερ­δι­σμέ­νος όποιος κάτσει, περπατήσει, κάνει ποδήλατο πρώ­τος. Η παραμικρή κα­θυ­στέ­ρη­­ση με γεμίζει άγχος!», υπογραμμίζει η Ελίζ, μητέρα τριών παι­διών. Φυσικά, αυτού του είδους οι συγκρίσεις δεν έχουν τίποτα το νέο. Αυτό που είναι και­νο­φα­νές είναι το άγχος που προκαλούν.

Η βιομηχανία παιχνιδιού και οι διαφημιστές εντόπισαν αμέσως αυτές τις τάσεις. Η ψυ­χο­λό­γος Ζι­ζέλ Ζορζ καυτηριάζει πως «πολλοί γονείς, έμπλεοι καλών προ­θέ­σε­ων, φορτώνουν τα μω­ρά τους με σούπερ “παιδαγωγικά” παιχνίδια. Υπάρχουν εκ­δό­τες που δε διστάζουν να εκ­με­ταλ­λευ­τούν την α­γωνία των γονιών, προ­τεί­νο­ντας τε­τρά­δι­α ασκήσεων για τις διακοπές, α­κό­μη και για ηλικίες 2 ή 3 ετών, υποτίθεται για να τα προετοιμάσουν για το σχολείο, “όπως αρ­μό­ζει στον σημερινό απαιτητικό κό­σμο”». Λες και ξεχάσαμε πως σκοπός του νηπιαγωγείου εί­ναι να μάθει τα παιδιά να συμβιώνουν, να ανακαλύπτουν τον κόσμο, να αναπτυχθούν γλωσ­σι­κά, να εκ­φρά­ζο­νται· δεξιότητες, δηλαδή, που αποκτώνται κυρίως με το παιχνίδι, τη βόλ­τα, τη φυ­σι­κή επικοινωνία.

Το σχολείο έχει πληγεί ιδιαίτερα από τη γενικευμένη φρενίτιδα. Η Μπεατρίς Κο­πέρ-Ρουαγιέ πα­ρα­τη­ρεί πως αυξάνουν ακατάπαυστα οι γονείς που επιθυμούν «να κερ­δί­σουν χρονιές» στο σχολείο. «Η αλήθεια είναι πως πολυάριθμα παιδιά δίνουν την εντύπωση πως είναι “προ­χω­ρη­μέ­να σε σχέση με την ηλικία τους”. Αλλά η γνώ­ση δεν πρέπει να συγχέεται με την ε­πί­δει­ξη κάποιων δεξιοτήτων. Ένα παιδί 5 ετών μπο­ρεί να διαβάζει ή να χειρίζεται το ποντίκι του υ­πο­λο­γι­στή, χωρίς μολαταύτα αυ­τό να σημαίνει πως μπορεί να “πηδήξει” δύο τάξεις και να πά­ει κατευθείαν στη Γ΄ δη­μο­τι­κού! Η συ­ναισθηματική ανάπτυξη αυτών των παιδιών, π.χ., δε συμ­βα­δί­ζει κατ’ ανάγκην με όσα ξέρουν. Η σχολική ζωή δεν περιορίζεται στην ανάγνωση και τα μα­θή­μα­τα».

Η ευχαρίστηση του να είμαστε μαζί δεν είναι προτεραιότητα

Από το νηπιαγωγείο κιόλας ορισμένα παιδιά φορτώνονται με ένα σωρό ε­ξω­σχο­λι­κές δρα­στη­ρι­ό­τη­τες: δημιουργική απασχόληση, ζωγραφική, αθλοπαιδιές, μου­σι­κή... «Πρό­σφα­τα, σε ένα μά­θη­μα, έπαιζα με ένα μικρό δίχρονο αγόρι όταν η πανικόβλητη, βια­στι­κή μητέρα του μας δι­έ­κο­ψε, μη σε­βόμενη ούτε καν ότι το παιδί της δι­α­σκέ­δα­ζε, γιατί είχαν να πάνε στο... παιδικό γυ­μνα­στή­ρι­ο. Ξέ­χασε ακόμη και να του βά­λει τα παπούτσια του! Η συνεδρία μας βλέπετε τέ­λειω­νε στις 10 και πέντε λε­πτά αρ­γό­τε­ρα άρχιζε το γυμναστήριο. Αναρωτιέμαι πότε έβρισκε χρό­νο το παιδάκι να τα χωνέ­ψει όλα αυτά!», σημειώνει η Άννα Καβαζά, υπεύθυνη ενός κέ­ντρου δη­μι­ουρ­γι­κής απασχόλησης.

Η αλήθεια είναι πως οι απαιτήσεις για γνώσεις έχουν αυξηθεί. Οπότε, αν στις αρ­γί­ες το παιδί δεν έχει να κάνει τίποτα, οι γονείς του υφίστανται τη λαϊκή κα­τα­κραυ­γή. «Σε κάνουν να νιώ­θεις λιγάκι λες και παραμελείς το παιδί σου», αναγνωρίζει η Ε­λίζ.

Πάντως η αλήθεια είναι πως η συνύπαρξη των μεγάλων με τα παιδιά τους δε θε­ω­ρεί­ται προ­τε­ραι­ό­τη­τα: «Όλες αυτές οι δραστηριότητες απομακρύνουν τα παιδιά α­πό τους γονείς τους, για να τα ε­ντάξουν σε “τεχνητές” κοινωνικές ομάδες. Τα ε­ντάσ­σου­με σε κάστες για να κα­τα­να­λώ­σουν, με κίν­δυνο να απομακρυνθούν από την α­λη­θι­νή ζωή», υπογραμμίζει ο Λο­ράν Οτ, δι­ευ­θυ­ντής σχολείου και καθηγητής φι­λο­σο­φί­ας. «Όλα αυτά αντανακλούν την πίεση που υ­φί­στα­νται οι ενήλικες να είναι “κα­λοί” γονείς», αναλύει η κοινωνιολόγος Σιλβί Οκτόμπρ.

Πόσο παθολογική είναι, όμως, η πίεση να μεγαλώσουν τα παιδιά όσο το δυνατό γρη­­γο­­ρό­­τε­­ρα και να περάσουν «ολοταχώς» στην εφηβεία και μετά στην ενηλικίωση; «Α­πό την ψυ­χο­λο­γί­α ξέρουμε πως η ανάπτυξη περνάει από πολύ συγκεκριμένα στά­δι­α, τα οποία κά­θε παι­δί περ­νά­ει με τον ρυθμό του, περισσότερο ή λιγότερο εύ­κο­λα, ώ­στε στη συνέχεια, στηριζόμενο στα κεκτημένα, να προχω­ρήσει παρακάτω και να ω­ρι­μά­σει και σε άλλους τομείς. Κάθε ηλικία προ­σφέ­ρε­ται για συγκεκριμένο τύπο α­να­κα­λύ­ψε­ων κι εμπειριών. Είναι επομένως λάθος να προ­σπα­θού­με να πα­ρα­κά­μπτου­με στά­δια», εξηγεί η Μπεατρίς Κοπέρ-Ρουαγιέ. Πόσο μάλλον που «το πρόωρο (ή το πολύ απότομο) πέρα­σμα από το ένα στάδιο στο άλλο μπορεί να ε­ξα­σθε­νί­σει τη φυ­σι­κή φιλομάθεια του παιδιού, ακόμη και να το καθηλώσει στην ανωριμότητα», ε­πι­βε­βαι­ώ­νει η παιδοψυχίατρος Μαρί Φρανς Λε Ιζέ.

Να απολαύσουμε το παρόν

Από τι έχουν ανάγκη τα «μεγάλα παιδιά» του δημοτικού, που τα καμαρώνουμε για το πό­σο αυ­τό­νο­μα είναι; «Χρειάζεται παιχνίδι –και μετά κι άλλο παιχνίδι! Να όμως που, όπως φαί­νε­ται, τα παιδιά δεν ικανοποιούν αυτήν την ανάγκη τους. Αλάνθαστο ση­μά­δι: οι κα­τα­σκευ­α­στές παι­χνι­διών ομολο­γούν πως η πελατεία τους ε­ξα­φα­νί­ζε­ται μετά την ηλικία των 6 ή 7 ετών!», συ­νε­χί­ζει η παιδοψυχία­τρος, που υ­πο­γραμ­μί­ζει την αξία των παραδοσιακών παιχνιδιών στην ψυ­χο­σω­μα­τι­κή α­νά­πτυ­ξη του παι­διού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το εννιάχρονο κοριτσάκι που σε μια συνεδρία πα­ρα­πο­νιό­ταν πως «ο μπαμπάς λέει πως είμαι πολύ μεγάλη για να έχω Μπάρ­μπι στο δω­μά­τι­ό μου», πράγμα βέ­βαια που δεν την απέτρεπε από το να παίζει με τα χνου­δω­τά ζωάκια του μικρού της αδερφού.

Ας κρατούμε, λοιπόν, στον νου μας πως η επιθυμία να «κερδίσουμε χρόνο» μπορεί να ο­δη­γή­σει αρ­κετά παιδιά που μπαίνουν στην εφηβεία –ιδίως παιδιά που έχουν φορ­τω­θεί από πο­λύ νωρίς με ευθύ­νες που δεν άντεχαν– να παλινδρομήσουν στην παι­δι­κή ηλικία. Αν ο πή­χης το­πο­θε­τη­θεί υπερβο­λικά ψηλά, κινδυνεύουμε να κα­τα­σπα­τα­λή­σου­με το «κεφάλαιο» αυ­το­ε­κτί­μη­σης και αυτοπεποίθησης που έχουμε ε­πεν­δύ­σει στο παιδί μας, το οποίο είναι βα­σι­κό για τη μελλοντική του χειραφέτηση. «Η αυτοπεποίθηση οικοδομείται στην παιδική η­λι­κί­α δι­α­μέ­σου του καλοπροαίρετου βλέμ­μα­τος των γο­νιών του. Αυτό το βλέμμα είναι α­πο­φα­σι­στι­κής ση­μα­σί­ας για να α­ντε­πε­ξέλ­θει το παιδί επιτυχώς στην εφηβεία και να μην υποταγεί άνευ ό­ρων στο βλέμ­μα των συνομηλίκων του», καταλήγει η Μπε­ατρίς Κοπέρ-Ρουαγιέ. Αλλά, για να συμ­­βεί αυτό, είναι απαραίτητο να «κόψουμε ταχύτητα», να βρούμε χρόνο να στρέ­ψου­με το βλέμ­μα στο παιδί μας και να απολαμβάνουμε την κάθε στιγμή μαζί του.

ΠΗΓΗ: ppol.gr (21.06.2009)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου