29 Αυγούστου 2011

Ορθολογική αντιμετώπιση των
εξωσχολικών δραστηριοτήτων

(συγγραφέας, εκπαιδευτικός, σχολική σύμβουλος)

Είναι γεγονός ότι με την είσοδο των παιδιών στο σχολείο, πολλές φορές μάλιστα και πριν α­πό αυ­τή, οι γονείς προγραμματίζουν έναν μεγάλο αριθμό εξωσχολικών δραστηριοτήτων: μα­θή­μα­τα ξένων γλωσσών, μπαλέτο και παραδοσιακούς χορούς, εκμάθηση μουσικών ορ­γά­νων, ζωγραφική, αθλητι­κές δραστηριότητες κτλ. Οι προθέσεις τους είναι αναμφισβήτητα οι κα­λύ­τε­ρες. Θέλουν να εξασφα­λίσουν στα παιδιά τους όσο το δυνατόν περισσότερα εφόδια για τη ζωή. Εδώ, ωστόσο, πρέπει να βάλουμε το ερώτημα «ποια ζωή». Δεν είναι ένα μεγάλο μέ­ρος της ζωής η διάρκεια της εκπαίδευσης, για την οποία πολλά άτομα καταναλώνουν πε­ρισ­σό­τε­ρα από 15 χρόνια;

Οι γονείς, προφανώς ανικανοποίητοι από τη δική τους πορεία, προσδοκούν για τα παιδιά τους κάτι ανώτερο. Και το περιμένουν αυτό μέσα από την εκπαίδευση, σχολική και ε­ξω­σχο­λι­κή. Για τους πε­ρισσότερους η εκπαίδευση είναι το μέσο κοινωνικής ανόδου, το μέσο για ε­παγ­γελ­μα­τι­κή αποκατά­σταση. Το αποτέλεσμα είναι να συναντούμε παιδάκια στον δρόμο το με­ση­μέ­ρι ή και αργά το βράδυ, χειμώνα ή καλοκαίρι (υπάρχουν και τα θερινά μαθήματα), με την τσάντα στον ώμο και ύφος κου­ρασμένο –αν όχι απελπισμένο. Από την άλλη μεριά, οι γο­νείς σχεδιάζουν καριέρες, κάνουν συγκρί­σεις των παιδιών τους με τα παιδιά της γει­τό­νισ­σας, που έμαθαν τρεις ξένες γλώσσες, και αγωνιούν έξω από τα εξεταστικά κέντρα πιστοποίησης γλωσ­σο­μά­θει­ας, λες και αν πάρουν τα παιδιά τους το Lower, θα λύσουν τα προβλήματα στη ζω­ή τους. Μέσα δε στο σπίτι επικρατεί ένας πανικός, ιδίως όταν τα παιδιά είναι σε περίοδο ε­ξε­τά­σε­ων, ο οποίος απορρυθμίζει όχι μόνο την οικογένεια αλλά και το επαγγελματικό πε­ρι­βάλ­λον των γονιών, τα συγγενικά σπίτια (παππούδες, γιαγιάδες) κτλ.

Ο πραγματικός στόχος

Ο σκοπός της παιδείας, σύμφωνα με το άρθρο 16 του συντάγματος, είναι σαφής. Στην κα­τά­λη­ξη του άρθρου αυτού βλέπουμε, μεταξύ άλλων, ότι στόχος της παιδείας είναι η δη­μι­ουρ­γί­α υ­πεύ­θυ­νων και ελεύθερων ατόμων. Είναι ευθύνη όλων των εμπλεκόμενων φορέων (σχο­λεί­ου, εκπαιδευτικών, γονιών) να προσπαθήσουν για την πραγμάτωση αυτού του στόχου χωρίς πα­ρεκ­κλί­σεις και δογμα­τισμούς.

Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει τον γονιό που προσπαθεί να δώσει ένα καλύτερο μέλ­λον στο παιδί του. Αρκεί αυτός να συνυπολογίζει κάποια πράγματα. Και πρώτα απ’ όλα να έχει σκε­φτεί τι ακριβώς επιθυμεί για το παιδί του. Αν θελήσουμε να δούμε τα πράγματα ό­πως ακριβώς εί­ναι, μέσα στο διαρκώς μεταβαλλόμενο κοινωνικό πλαίσιο, σίγουρα εκείνο που θέλουμε είναι να εξα­σφαλίσουμε για το παιδί τις συνθήκες που θα του επιτρέψουν να α­να­πτύ­ξει την προσωπικότητά του με ισχυρή αυτοαντίληψη, συναισθηματική σταθερότητα, κρι­τι­κή και δημιουργική ικανότητα, θετική διάθεση για συνεργασία και αυτενέργεια. Αυτά όλα ό­μως προϋποθέτουν, πέρα από την εξασφάλιση της εκπαίδευσης, περιβάλλον και συνθήκες κα­τάλ­λη­λες για την ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού.

Οι δυνατότητες των παιδιών

Πολλές φορές οι γονείς, μέσα στην επιθυμία τους για μεγαλύτερη πρόοδο του παιδιού, πα­ρα­βλέ­πουν τις πραγματικές ανάγκες και δυνατότητές του. Κανένα παιδί δεν είναι δυνατόν να α­πο­δώ­σει σε πάρα πολλούς τομείς, ώστε να χρειάζεται ειδική καλλιέργεια και στη μουσική και στις ξένες γλώσ­σες και στον αθλητισμό και στην πληροφορική –και μάλιστα από μικρή η­λι­κί­α, ηλικία που πολλές φορές είναι τελείως ακατάλληλη για ορισμένες δραστηριότητες. Για πα­ρά­δειγ­μα, είναι λάθος να προσπαθούμε να μάθουμε τα παιδιά μια ξένη γλώσσα κατά την πε­ρί­ο­δο της πρώτης σχολικής ηλικί­ας, γιατί ακόμη δεν έχουν αποκτήσει άποψη για τη δομή της μη­τρι­κής τους γλώσσας, ώστε να οι­κοδομήσουν πάνω σε αυτήν την ξένη. Η κατάλληλη η­λι­κί­α για να αρχίσουν να μαθαίνουν μια ξένη γλώσσα είναι στην τρίτη δημοτικού. Νωρίτερα α­πλώς κουράζονται.

Ένα άλλο γεγονός είναι ότι κάθε παιδί παρουσιάζει ένα παλιρροιακό κύμα ανώτατης και κα­τώ­τα­της απόδοσης κατά τη διάρκεια της ημέρας. Το μάξιμουμ αυτής της απόδοσης είναι στις 8 το πρωί και κατεβαίνει, ώσπου κατά τις 8 το βράδυ φτάνει πλέον στα όριά του. Η κα­τα­στρα­τή­γη­ση αυτών των βιολογικών χρονικών σταδίων μπορεί να αποβεί πολλές φορές ά­κρως ε­πι­κίν­δυ­νη. Πολλοί γονείς, προσβλέποντας σε μεγαλύτερη βαθμολογική απόδοση, ωθούν ή ε­πι­τρέ­πουν στα παιδιά να ξενυ­χτούν διαβάζοντας, πράγμα που μπορεί να έχει επώδυνες συ­νέ­πει­ες τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική υγεία τους. Στο σημείο αυτό πρέπει να δε­χτού­με και την ευθύνη πολλών εκπαιδευτικών, οι οποίοι έχουν παρεξηγήσει τον ρόλο της κατ’ οί­κον εργασίας και φορτώνουν τα παιδιά με άπειρες φωτοτυπίες, ασκήσεις και εργασίες, των ο­ποί­ων ο απαιτούμενος χρόνος, ακόμη και ο βαθμός δυ­σκολίας, είναι δυσανάλογος με τον δι­α­θέ­σι­μο χρόνο και τις δυνατότητες του παιδιού.

Ο ρόλος των γονιών

Η ερώτηση που βάζουν οι γονείς είναι: Δεν πρέπει λοιπόν να διαβάζουν πολύ, ούτε να α­σχο­λού­νται με πολλές εξωσχολικές δραστηριότητες; Κάθε παιδί είναι μια προσωπικότητα αυ­τό­νο­μη, με ξεχωρι­στούς ρυθμούς μάθησης, ιδιαίτερες κλίσεις και ταλέντα. Δεν είναι ούτε προ­έ­κτα­ση του γονιού, ώ­στε να απαιτεί από αυτό να πραγματοποιήσει τα σχέδια που ο ίδιος δεν πραγ­μα­το­ποί­η­σε, ούτε α­ντίγραφο του κάθε συμμαθητή και φίλου του, ώστε να επιτρέπονται συ­γκρί­σεις.

Ο ρόλος του γονιού είναι να διαγνώσει εγκαίρως τις δυνατότητες και τις κλίσεις του παιδιού και να στέκεται δίπλα του με καθοδηγητικό ρόλο, δίνοντάς του τη δυνατότητα να αναπτύξει πρω­το­βου­λί­ες και να καλλιεργήσει τα ενδιαφέροντά του. Ο ρόλος του γονιού είναι να δη­μι­ουρ­γή­σει κατάλληλο περιβάλλον στο παιδί του, ώστε να νιώθει ασφάλεια και να αναπτύσσει αυ­το­πε­ποί­θη­ση. Αυτό επι­τυγχάνεται όταν ο γονιός δεχθεί τις δυνατότητες του παιδιού και δεν το αναγκάζει να ασχοληθεί με πράγματα έξω από την αντοχή του και πέρα από αυτά που το ί­διο θέλει. Και κυρίως όταν είναι δί­πλα του από μικρή ηλικία, όχι μόνο για να το επιβραβεύει στις επιτυχίες του αλλά και για να το πα­ρηγορεί στις αποτυχίες. Μόνο έτσι το παιδί θα μπο­ρέ­σει να αντιμετωπίσει τις δύσκολες καταστά­σεις.

Η επιβράβευση από μικρή ηλικία για όποια μικρότερη ή μεγαλύτερη επιτυχία φέρνει θε­α­μα­τι­κά α­ποτελέσματα. Το να απογοητεύεις ένα παιδί για κάτι που δεν κατάφερε να πετύχει είναι ό,τι χειρό­τερο μπορείς να του κάνεις. Η τιμωρία, η πίεση και η αυστηρή αντιμετώπιση σε όλες τις περιπτώ­σεις, αλλά κυρίως όταν τίθεται θέμα δυνατότητας του παιδιού, μόνο θετικά α­πο­τε­λέ­σμα­τα δεν μπο­ρεί να έχει. Αντίθετα, μέσα από συζήτηση το παιδί θα μπορέσει να κα­τα­λά­βει τι έπρεπε να κάνει και δεν έκανε ή θα μπορέσει να δεχτεί ότι υπάρχουν πράγματα τα ο­ποί­α δεν μπορούν να τα ολο­κληρώσουν όλοι με τον ίδιο βαθμό επιτυχίας και ότι κάθε άν­θρω­πος έχει τους δικούς του τομείς στους οποίους μπορεί να τα καταφέρει και να διακριθεί. Αυτό βέ­βαι­α, για να περάσει στο παιδί, πρέπει πρώτα απ’ όλα να το εμπεδώσουν οι ίδιοι οι γονείς. Έ­τσι, εκείνο θα μπορέσει να αντιμετω­πίσει αργότερα μεγάλα προβλήματα, όπως ενδεχόμενη α­πο­τυ­χί­α στις πανελλήνιες εξετάσεις. Στην περίπτωση που οι γονείς στάθηκαν συ­μπα­ρα­στά­τες σε όλη τη διάρκεια της σχολικής του ζωής, θα βρουν τον κατάλληλο τρόπο να το βοη­θή­σουν και τότε, χωρίς να το κάνουν να νιώσει ότι έχει προ­δώσει τις προσδοκίες τους.

Ο ελεύθερος χρόνος είναι δάσκαλος

Κάθε παιδί πρέπει, απαλλαγμένο από υπερβολικές ευθύνες, να ζήσει ό,τι του προσφέρει η κά­θε πε­ρίοδος που διανύει. Πρέπει να ζήσει την παιδική και την εφηβική ηλικία με τα γνω­ρί­σμα­τα που χα­ρακτηρίζουν την καθεμιά, όπως παιχνίδι, αίσθημα ασφάλειας μέσα στην οι­κο­γέ­νει­α, δυνατότητα ε­πικοινωνίας με το περιβάλλον, ώστε μέσα σ’ αυτό να μάθει ό,τι χρει­ά­ζε­ται. Έρευνα της Ουνέσκο έ­δειξε ότι η αυτομόρφωση παίζει σημαντικότερο και ου­σι­α­στι­κό­τε­ρο ρό­λο από τη σχολική μόρφωση. Σύμφωνα με αυτή, το 80% των γνώσεων που παίρνει ένα παι­δί προέρχεται από το περιβάλλον και μόνο το 20% από το σχολείο. Αλλά και από αυτό το 20%, το 15% του είναι άχρηστο και αποβάλλε­ται, ενώ μόνο το 5% είναι αυτό που θα κρα­τή­σει για να χρησιμοποιήσει στη ζωή του. Αυτό δείχνει πόσο προσεκτικοί πρέπει να είναι οι γο­νείς κυρίως στην προσχολική ηλικία, όπου το παιδί μαθαίνει συνεχώς, αλλά και πόσο α­νά­γκη έ­χει τον ελεύθερο χρόνο για να καλλιεργηθεί μέσα από το παιχνίδι και τις επικοινωνιακές σχέ­σεις που αναπτύσσονται στην παρέα του, το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον του. Πολ­λοί παιδαγωγοί και ψυχολόγοι (όπως ο Piajet, o Vygotsky, η Driver) συνηγο­ρούν στο γε­γο­νός ότι η γνώση οικοδομείται με προσωπικό τρόπο, σύμφωνα με τα νοητικά στάδια του παι­διού και μέσα στο πλαίσιο κοινωνικών και πολιτισμικών αλληλεπιδράσεων.

Στόχος όλων μας δεν είναι να παράγουμε πολυεπιστήμονες, ούτε αποθήκες γνώσεων, αλλά ά­το­μα ικανά να αντεπεξέρχονται σε δυσκολίες, άτομα που έχουν το δικαίωμα να ζήσουν την παι­δι­κή τους ηλικία μέσα σε περιβάλλον χαράς και γαλήνης, απαλλαγμένα από άγχος, ώστε αυ­τή η παιδική ηλι­κία να γίνει το καταφύγιο για τις δύσκολες στιγμές της αυριανής τους ζωής και όχι ο τόπος στον ο­ποίο δε θα θέλουν ποτέ να γυρίσουν.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου