12 Σεπτεμβρίου 2010

Για να πιστέψει το παιδί στον εαυτό του (1)

Από την Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία

Η υγιής αυτοεκτίμηση είναι η θωράκιση ενός παιδιού απέναντι στις προκλήσεις της ζωής. Τα παι­­διά που έχουν καλή ιδέα για τον εαυτό τους αντιμετωπίζουν καλύτερα τις διαμάχες και α­ντι­στέ­κο­­νται καλύτερα στις αρνητικές πιέσεις. Χαμογελούν περισσότερο και είναι ικανά να χα­ρούν τη ζωή τους. Τα παιδιά αυτά είναι ρεαλιστές και αισιόδοξοι άνθρωποι.

Αντίθετα, στα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση οι προκλήσεις μπορούν να αποτελέσουν πη­γή άγ­­χους και απογοήτευσης. Τα παιδιά που έχουν κακή ιδέα για τον εαυτό τους δυ­σκο­λεύ­ο­νται να βρουν λύσεις στα προβλήματα. Καθώς βασανίζονται από σκέψεις αρνητικής αυ­το­κρι­τι­κής, ό­πως «Δεν αξίζω» ή «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα σωστά», γίνονται παθητικά ή εμ­φα­νί­ζουν α­πό­συρ­ση ή κατάθλιψη. Όταν βρίσκονται μπροστά σε μια νέα πρόκληση, η άμεση α­ντί­δρα­ση εί­ναι: «Δεν μπο­ρώ».

Τι είναι η αυτοεκτίμηση

Αυτοεκτίμηση είναι το σύνολο των «πιστεύω» ή των εντυπώσεων που έχουμε για τον εαυτό μας. Ο τρόπος με τον οποίο καθορίζουμε τον εαυτό μας επηρεάζει τις στάσεις και τις συ­μπε­ρι­φο­ρές μας και έχει άμεσο αντίκτυπο στη διαχείριση των συναισθημάτων μας και στις σχέ­σεις μας.

Το μοντέλο αυτοεκτίμησης που θα αναπτύξει ένα παιδί αρχίζει να διαμορφώνεται πολύ νωρίς στη ζωή. Για παράδειγμα, όταν ένα νήπιο καταφέρει, μετά από δεκάδες ανεπιτυχείς προ­σπά­θει­ες, να κάνει τούμπα ή να φέρει το κουτάλι στο στόμα του για να φάει, βιώνει ένα αίσθημα εκ­πλή­ρω­σης, το οποίο ενισχύει την αυτοεκτίμησή του και του διδάσκει τη στάση «Μπορώ να το κάνω».

Στη διάρκεια αυτής της διαδικασίας προσπάθειας-αποτυχίας, νέας προσπάθειας-επιτυχίας, το παιδί αποκτά αντίληψη των ικανοτήτων του, ενώ συγχρόνως δημιουργεί μια εικόνα για τον ε­αυ­τό του βά­σει των αλληλεπιδράσεων με άλλους ανθρώπους. Η εμπλοκή των γονέων σε αυ­τό το σημείο είναι θεμελιώδης και οι αντιδράσεις τους μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να α­πο­κτή­σει υγιείς αντιλήψεις για τον εαυτό του.

Η αυτοεκτίμηση μπορεί επίσης να οριστεί ως ο συνδυασμός αισθημάτων ικανότητας και α­γά­πης. Έ­να παιδί που ενθουσιάζεται με ένα επίτευγμά του αλλά δε νιώθει ότι το αγαπούν μπο­ρεί τελικά να αισθανθεί χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αντίστοιχα, ένα παιδί που νιώθει ότι το α­γα­πούν, αλλά δεν πι­στεύει ότι έχει ικανότητες, μπορεί επίσης να καταλήξει με χαμηλή αυ­το­ε­κτί­μη­ση. Η υγιής αυτοεκτί­μηση είναι αποτέλεσμα μιας σωστής ισορροπίας ανάμεσα στα δύο.

Σημεία υγιούς και μη υγιούς αυτοεκτίμησης

Η αυτοεκτίμηση εμφανίζει διακυμάνσεις καθώς ένα παιδί μεγαλώνει. Το αίσθημα αυ­το­ε­κτί­μη­σης αλ­λάζει συχνά και προσαρμόζεται, καθώς επηρεάζεται από τις νέες εμπειρίες και α­ντι­λή­ψεις του παι­διού. Οι γονείς θα πρέπει να παρατηρούν και να αντιλαμβάνονται τα σημεία υ­γι­ούς και μη υγιούς αυτοεκτίμησης.

● Ένα παιδί με χαμηλή αυτοεκτίμηση μπορεί να μη θέλει να δοκιμάσει νέα πράγματα. Συ­χνά μπο­ρεί να μιλά αρνητικά για τον εαυτό του, λέγοντας για παράδειγμα: «Είμαι χαζός», «Δε θα μάθω πο­τέ να το κάνω αυτό» ή «Ποιος ο λόγος; Κανένας δε νοιάζεται για μένα έτσι κι αλ­λιώς». Το παιδί μπορεί να μην είναι σε θέση να διαχειριστεί την απογοήτευση, να τα παρατά εύ­κο­λα ή να περιμένει να αναλάβει κάποιος άλλος τον έλεγχο. Τα παιδιά με χαμηλή αυ­το­ε­κτί­μη­ση τείνουν να ασκούν έντο­νη κριτική στον εαυτό τους και να απογοητεύονται εύκολα από αυ­τόν. Βλέπουν τις προσωρινές α­ποτυχίες ως μόνιμες, δυσβάστακτες καταστάσεις. Το αί­σθη­μα της απαισιοδοξίας κυριαρχεί.

● Ένα παιδί με υγιή αυτοεκτίμηση χαίρεται τις επαφές με τους άλλους. Αισθάνεται άνετα στις κοι­νωνικές συναντήσεις και ευχαριστιέται τόσο τις ομαδικές δραστηριότητες όσο και τις α­το­μι­κές α­σχολίες. Όταν εμφανίζονται προκλήσεις, είναι σε θέση να προσπαθήσει να βρει λύ­σεις. Είναι ικανό να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του χωρίς να υποτιμά τους άλλους ή τον ε­αυ­τό του. Για παράδειγμα, αντί να πει «Είμαι χαζός», ένα παιδί με υγιή αυτοεκτίμηση θα πει: «Δεν το καταλαβαίνω αυτό». Ξέ­ρει τις δυνάμεις και τις αδυναμίες του και τις αποδέχεται. Το αί­σθη­μα της αισιοδοξίας κυριαρχεί.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να βοηθήσουν

Πώς μπορεί ένας γονιός να βοηθήσει να ενισχυθεί η αυτοεκτίμηση του παιδιού του;

1. Προσέχετε τι λέτε. Τα παιδιά είναι πολύ ευαίσθητα στα λόγια των γονιών. Θυμηθείτε να ε­παι­­νεί­τε το παιδί σας όχι μόνο για τις επιτυχίες αλλά και για την προσπάθειά του –και να εί­στε ειλι­κρινείς. Αν, για παράδειγμα, δεν κατάφερε να μπει στην ομάδα του μπάσκετ, α­πο­φύ­γε­τε να πείτε: «Προσπάθησε ξανά και θα τα καταφέρεις». Είναι καλύτερα να πείτε: «Δεν πει­ρά­ζει, είμαι πολύ πε­ρήφανος για την προσπάθεια που έκανες». Ανταμείψτε την ο­λο­κλη­ρω­μέ­νη προσπάθεια αντί για το αποτέλεσμα.

2. Δώστε το καλό παράδειγμα. Αν είστε υπερβολικά σκληροί με τον εαυτό σας και α­παι­σι­ό­δο­ξοι όσον αφορά τις ικανότητες και τις αδυναμίες σας, το παιδί θα σας αντιγράψει. Καλ­λι­ερ­γή­στε την αυτοεκτίμησή σας και το παιδί θα έχει ένα σπουδαίο πρότυπο να ακολουθήσει.

3. Εντοπίστε και αλλάξτε τις λανθασμένες αντιλήψεις του παιδιού σας. Είναι σημαντικό να εντο­πίσουν οι γονείς τις λανθασμένες αντιλήψεις που έχει το παιδί για τον εαυτό του, οι ο­ποί­ες μπορεί να αφορούν την τελειότητα, την ελκυστικότητα, τις ικανότητες ή οτιδήποτε άλλο. Οι λανθασμένες αντιλήψεις μπορεί να ριζώσουν και να γίνουν πραγματικότητα για το παιδί. Για παράδειγμα, ένα παιδί που τα πάει καλά στο σχολείο, αλλά δυσκολεύεται με τα μα­θη­μα­τι­κά, μπορεί να πει: «Είμαι κακός μαθητής». Η αντίληψη αυτή δεν είναι απλά μια λανθασμένη γε­νί­κευ­ση, είναι μια θεώρηση που μπορεί να καταστήσει το παιδί επιρρεπές στην αποτυχία. Εν­θαρ­ρύ­νε­τέ το να δει την κατάσταση στις πραγματικές της διαστάσεις. Μια χρήσιμη α­πά­ντη­ση θα ήταν: «Είσαι καλός μαθητής. Τα πας πολύ καλά στο σχολείο. Τα μαθηματικά είναι α­πλά ένα μάθη­μα στο οποίο θα πρέπει να αφιερώσεις περισσότερο χρόνο. Θα σε βοηθήσω κι εγώ».

4. Να είστε αυθόρμητοι και τρυφεροί με το παιδί. Η αγάπη σας θα ενισχύσει πάρα πολύ την αυ­τοεκτίμησή του. Αγκαλιάστε το παιδί σας. Πείτε του ότι είστε περήφανοι γι’ αυτό. Ε­πι­βρα­βεύ­ε­τέ το συχνά, και με ειλικρίνεια, χωρίς να το παρακάνετε. Τα παιδιά καταλαβαίνουν α­μέ­σως πότε κάτι λέ­γεται από την καρδιά.

5. Κάντε θετικά, δίκαια σχόλια. Αν πείτε στο παιδί «Αντιδράς πάντα σαν τρελός», αυτό θα αρ­χί­­σει να πιστεύει ότι δεν ξέρει να ελέγξει τα ξεσπάσματά του. Είναι καλύτερα να του πείτε: «Θύ­μω­­σες πολύ με τον αδερφό σου, αλλά εκτιμώ το ότι δεν τον έβρισες και δεν τον χτύ­πη­σες». Με τον τρόπο αυτό αναγνωρίζετε τα αισθήματα του παιδιού, ενθαρρύνοντάς το συγ­χρό­νως να κάνει σωστή επιλογή στη συμπεριφορά του την επόμενη φορά.

6. Δημιουργήστε ένα ασφαλές οικογενειακό περιβάλλον. Ένα παιδί που δεν αισθάνεται α­σφα­λές ή που δέχεται κακοποίηση στο ίδιο του το σπίτι, μέσα από αρνητικές συμπεριφορές και σχόλια, θα υποφέρει πάρα πολύ από αισθήματα χαμηλής αυτοεκτίμησης. Ένα παιδί που ε­κτί­θε­ται σε συνεχείς τσακωμούς των γονιών του μπορεί να αναπτύξει κατάθλιψη και α­πό­συρ­ση. Θυμηθείτε ότι πρέπει πάντοτε να σέβεστε το παιδί σας.

7. Κάντε το σπίτι σας έναν παράδεισο ασφάλειας για την οικογένειά σας. Έχετε πάντα τον νου σας για σημάδια κακοποίησης από άλλους, για προβλήματα στο σχολείο ή για προ­βλή­μα­τα με συ­νομηλίκους, καθώς και για άλλους παράγοντες που μπορεί να ε­πη­ρε­ά­σουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού σας. Αντιμετωπίστε όλα αυτά τα θέματα με ευαισθησία αλλά και με αμεσότητα.

8. Βοηθήστε το παιδί σας να έχει εποικοδομητικές εμπειρίες. Οι δραστηριότητες που εν­θαρ­ρύ­­νουν τη συνεργασία και όχι τον ανταγωνισμό είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για την ενίσχυση της αυ­το­ε­­κτί­μη­σης. Για παράδειγμα, αν ένα μεγαλύτερο παιδί βοηθά ένα μικρότερο να μάθει να διαβάζει, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι θαυματουργά και για τα δύο παιδιά.

Ζητήστε τη βοήθεια ειδικού

Αν υποψιάζεστε ότι το παιδί σας έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, ζητήστε βοήθεια από ειδικό. Οι οι­κο­γε­­νει­α­κοί σύμβουλοι και οι παιδοψυχολόγοι μπορούν να εργαστούν με το παιδί για να α­να­κα­λύ­ψουν τι είναι αυτό που το εμποδίζει να έχει καλή ιδέα για τον εαυτό του. Η κατάλληλη θε­ρα­πεί­α μπορεί να το βοηθήσει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τον εαυτό του και τον κόσμο. Θα του επιτρέ­ψει να δει πιο ρεαλιστικά τον εαυτό του και να αποδεχτεί ποιο είναι στην πραγματικότητα.

Με λίγη βοήθεια κάθε παιδί μπορεί να αναπτύξει υγιή αυτοεκτίμηση και να έχει μια πιο ευ­τυ­χι­σμέ­νη και ολοκληρωμένη ζωή.

ΠΗΓΗ: www.e-child.gr

► ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ: Για να πιστέψει το παιδί στον εαυτό του (2)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου