12 Σεπτεμβρίου 2010

Για να πιστέψει το παιδί στον εαυτό του (1)

Από την Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία

Η υγιής αυτοεκτίμηση είναι η θωράκιση ενός παιδιού απέναντι στις προκλήσεις της ζω­ής. Τα παι­­διά που έχουν καλή ιδέα για τον εαυτό τους αντιμετωπίζουν καλύτερα τις διαμάχες και α­ντι­στέ­κο­­νται καλύτερα στις αρνητικές πιέσεις. Χαμογελούν πε­ρισ­σό­τε­ρο και είναι ικανά να χα­ρούν τη ζωή τους. Τα παιδιά αυτά είναι ρεαλιστές και αισιόδοξοι άνθρωποι.

Αντίθετα, στα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση οι προκλήσεις μπορούν να α­πο­τε­λέ­σουν πη­γή άγ­­χους και απογοήτευσης. Τα παιδιά που έχουν κακή ιδέα για τον εαυτό τους δυ­σκο­λεύ­ο­νται να βρουν λύσεις στα προβλήματα. Καθώς βα­σα­νί­ζο­νται από σκέ­ψεις αρνητικής αυ­το­κρι­τι­κής, ό­πως «Δεν αξίζω» ή «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα σω­στά», γίνονται παθητικά ή εμ­φα­νί­ζουν α­πό­συρ­ση ή κατάθλιψη. Όταν βρίσκονται μπρο­στά σε μια νέα πρόκληση, η άμεση α­ντί­δρα­ση εί­ναι: «Δεν μπο­ρώ».

Τι είναι η αυτοεκτίμηση

Αυτοεκτίμηση είναι το σύνολο των «πιστεύω» ή των εντυπώσεων που έχουμε για τον εαυτό μας. Ο τρόπος με τον οποίο καθορίζουμε τον εαυτό μας επηρεάζει τις στά­σεις και τις συ­μπε­ρι­φο­ρές μας και έχει άμεσο αντίκτυπο στη διαχείριση των συ­ναι­σθη­μά­των μας και στις σχέ­σεις μας.

Το μοντέλο αυτοεκτίμησης που θα αναπτύξει ένα παιδί αρχίζει να διαμορφώνεται πο­λύ νωρίς στη ζωή. Για παράδειγμα, όταν ένα νήπιο καταφέρει, μετά από δεκάδες α­νε­πι­τυ­χείς προ­σπά­θει­ες, να κάνει τούμπα ή να φέρει το κουτάλι στο στόμα του για να φάει, βιώνει ένα αίσθημα εκ­πλή­ρω­σης, το οποίο ενισχύει την αυτοεκτίμησή του και του διδάσκει τη στάση «Μπορώ να το κάνω».

Στη διάρκεια αυτής της διαδικασίας προσπάθειας-αποτυχίας, νέας προσπάθειας-ε­πι­τυ­χί­ας, το παιδί αποκτά αντίληψη των ικανοτήτων του, ενώ συγχρόνως δη­μι­ουρ­γεί μια εικόνα για τον ε­αυ­τό του βά­σει των αλληλεπιδράσεων με άλλους αν­θρώ­πους. Η εμπλοκή των γονέων σε αυ­τό το σημείο είναι θεμελιώδης και οι α­ντι­δρά­σεις τους μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να α­πο­κτή­σει υγιείς αντιλήψεις για τον ε­αυ­τό του.

Η αυτοεκτίμηση μπορεί επίσης να οριστεί ως ο συνδυασμός αισθημάτων ι­κα­νό­τη­τας και α­γά­πης. Έ­να παιδί που ενθουσιάζεται με ένα επίτευγμά του αλλά δε νιώθει ότι το αγαπούν μπο­ρεί τελικά να αισθανθεί χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αντίστοιχα, ένα παι­δί που νιώθει ό­τι το α­γα­πούν, αλλά δεν πι­στεύει ότι έχει ικανότητες, μπορεί ε­πί­σης να καταλήξει με χαμηλή αυ­το­ε­κτί­μη­ση. Η υγιής αυτοεκτί­μηση είναι α­πο­τέ­λε­σμα μιας σωστής ισορροπίας ανάμεσα στα δύο.

Σημεία υγιούς και μη υγιούς αυτοεκτίμησης

Η αυτοεκτίμηση εμφανίζει διακυμάνσεις καθώς ένα παιδί μεγαλώνει. Το αίσθημα αυ­το­ε­κτί­μη­σης αλ­λάζει συχνά και προσαρμόζεται, καθώς επηρεάζεται από τις νέες ε­μπει­ρί­ες και α­ντι­λή­ψεις του παι­διού. Οι γονείς θα πρέπει να παρατηρούν και να α­ντι­λαμ­βά­νο­νται τα σημεία υ­γι­ούς και μη υγιούς αυτοεκτίμησης.

● Ένα παιδί με χαμηλή αυτοεκτίμηση μπορεί να μη θέλει να δοκιμάσει νέα πράγ­μα­τα. Συ­χνά μπο­ρεί να μιλά αρνητικά για τον εαυτό του, λέγοντας για πα­ρά­δειγ­μα: «Εί­μαι χαζός», «Δε θα μάθω πο­τέ να το κάνω αυτό» ή «Ποιος ο λόγος; Κανένας δε νοιά­ζε­ται για μένα έτσι κι αλ­λιώς». Το παιδί μπορεί να μην είναι σε θέση να δι­α­χει­ρι­στεί την απογοήτευση, να τα παρατά εύ­κο­λα ή να περιμένει να αναλάβει κάποιος άλλος τον έλεγχο. Τα παιδιά με χαμηλή αυ­το­ε­κτί­μη­ση τείνουν να ασκούν έντο­νη κριτική στον εαυτό τους και να απογοητεύονται εύκολα από αυ­τόν. Βλέπουν τις προ­σω­ρι­νές α­ποτυχίες ως μόνιμες, δυσβάστακτες καταστάσεις. Το αί­σθη­μα της α­παι­σι­ο­δο­ξί­ας κυριαρχεί.

● Ένα παιδί με υγιή αυτοεκτίμηση χαίρεται τις επαφές με τους άλλους. Αισθάνεται ά­νε­τα στις κοι­νωνικές συναντήσεις και ευχαριστιέται τόσο τις ομαδικές δρα­στη­ρι­ό­τη­τες όσο και τις α­το­μι­κές α­σχολίες. Όταν εμφανίζονται προκλήσεις, είναι σε θέ­ση να προσπαθήσει να βρει λύ­σεις. Είναι ικανό να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του χω­ρίς να υποτιμά τους άλλους ή τον ε­αυ­τό του. Για παράδειγμα, αντί να πει «Είμαι χα­ζός», ένα παιδί με υγιή αυτοεκτίμηση θα πει: «Δεν το καταλαβαίνω αυτό». Ξέ­ρει τις δυνάμεις και τις αδυναμίες του και τις αποδέχεται. Το αί­σθη­μα της αισιοδοξίας κυ­ρι­αρ­χεί.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να βοηθήσουν

Πώς μπορεί ένας γονιός να βοηθήσει να ενισχυθεί η αυτοεκτίμηση του παιδιού του;

1. Προσέχετε τι λέτε. Τα παιδιά είναι πολύ ευαίσθητα στα λόγια των γονιών. Θυ­μη­θεί­τε να ε­παι­­νεί­τε το παιδί σας όχι μόνο για τις επιτυχίες αλλά και για την προ­σπά­θει­ά του –και να εί­στε ειλι­κρινείς. Αν, για παράδειγμα, δεν κατάφερε να μπει στην ο­μά­δα του μπάσκετ, α­πο­φύ­γε­τε να πείτε: «Προσπάθησε ξανά και θα τα καταφέρεις». Εί­ναι καλύτερα να πείτε: «Δεν πει­ρά­ζει, είμαι πολύ πε­ρήφανος για την προσπάθεια που έκανες». Ανταμείψτε την ο­λο­κλη­ρω­μέ­νη προσπάθεια αντί για το αποτέλεσμα.

2. Δώστε το καλό παράδειγμα. Αν είστε υπερβολικά σκληροί με τον εαυτό σας και α­παι­σι­ό­δο­ξοι όσον αφορά τις ικανότητες και τις αδυναμίες σας, το παιδί θα σας α­ντι­γρά­ψει. Καλ­λι­ερ­γή­στε την αυτοεκτίμησή σας και το παιδί θα έχει ένα σπουδαίο πρό­τυ­πο να ακολουθήσει.

3. Εντοπίστε και αλλάξτε τις λανθασμένες αντιλήψεις του παιδιού σας. Είναι ση­μα­ντι­κό να εντο­πίσουν οι γονείς τις λανθασμένες αντιλήψεις που έχει το παιδί για τον εαυτό του, οι ο­ποί­ες μπορεί να αφορούν την τελειότητα, την ελ­κυ­στι­κό­τη­τα, τις ικανότητες ή οτιδήποτε άλλο. Οι λανθασμένες αντιλήψεις μπορεί να ριζώσουν και να γίνουν πραγματικότητα για το παιδί. Για παράδειγμα, ένα παιδί που τα πάει κα­λά στο σχολείο, αλλά δυσκολεύεται με τα μα­θη­μα­τι­κά, μπορεί να πει: «Είμαι κα­κός μαθητής». Η αντίληψη αυτή δεν είναι απλά μια λανθασμένη γε­νί­κευ­ση, είναι μια θε­ώ­ρη­ση που μπορεί να καταστήσει το παιδί επιρρεπές στην αποτυχία. Εν­θαρ­ρύ­νε­τέ το να δει την κατάσταση στις πραγματικές της διαστάσεις. Μια χρήσιμη α­πά­ντη­ση θα ήταν: «Είσαι καλός μαθητής. Τα πας πολύ καλά στο σχολείο. Τα μαθηματικά εί­ναι α­πλά ένα μάθη­μα στο οποίο θα πρέπει να αφιερώσεις περισσότερο χρόνο. Θα σε βοηθήσω κι εγώ».

4. Να είστε αυθόρμητοι και τρυφεροί με το παιδί. Η αγάπη σας θα ενισχύσει πάρα πο­λύ την αυ­τοεκτίμησή του. Αγκαλιάστε το παιδί σας. Πείτε του ότι είστε πε­ρή­φα­νοι γι’ αυτό. Ε­πι­βρα­βεύ­ε­τέ το συχνά, και με ειλικρίνεια, χωρίς να το παρακάνετε. Τα παι­διά καταλαβαίνουν α­μέ­σως πότε κάτι λέ­γεται από την καρδιά.

5. Κάντε θετικά, δίκαια σχόλια. Αν πείτε στο παιδί «Αντιδράς πάντα σαν τρελός», αυ­τό θα αρ­χί­­σει να πιστεύει ότι δεν ξέρει να ελέγξει τα ξεσπάσματά του. Είναι κα­λύ­τε­ρα να του πείτε: «Θύ­μω­­σες πολύ με τον αδερφό σου, αλλά εκτιμώ το ότι δεν τον έβρισες και δεν τον χτύ­πη­σες». Με τον τρόπο αυτό αναγνωρίζετε τα αισθήματα του παιδιού, ενθαρρύνοντάς το συγ­χρό­νως να κάνει σωστή επιλογή στη συ­μπε­ρι­φο­ρά του την επόμενη φορά.

6. Δημιουργήστε ένα ασφαλές οικογενειακό περιβάλλον. Ένα παιδί που δεν αι­σθά­νε­ται α­σφα­λές ή που δέχεται κακοποίηση στο ίδιο του το σπίτι, μέσα από αρ­νη­τι­κές συ­μπε­ρι­φο­ρές και σχόλια, θα υποφέρει πάρα πολύ από αισθήματα χαμηλής αυ­το­ε­κτί­μη­σης. Ένα παιδί που ε­κτί­θε­ται σε συνεχείς τσακωμούς των γονιών του μπορεί να αναπτύξει κατάθλιψη και α­πό­συρ­ση. Θυμηθείτε ότι πρέπει πάντοτε να σέβεστε το παιδί σας.

7. Κάντε το σπίτι σας έναν παράδεισο ασφάλειας για την οικογένειά σας. Έχετε πά­ντα τον νου σας για σημάδια κακοποίησης από άλλους, για προβλήματα στο σχο­λεί­ο ή για προ­βλή­μα­τα με συ­νομηλίκους, καθώς και για άλλους παράγοντες που μπορεί να ε­πη­ρε­ά­σουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού σας. Αντιμετωπίστε όλα αυτά τα θέ­μα­τα με ευαισθησία αλλά και με αμεσότητα.

8. Βοηθήστε το παιδί σας να έχει εποικοδομητικές εμπειρίες. Οι δραστηριότητες που εν­θαρ­ρύ­­νουν τη συνεργασία και όχι τον ανταγωνισμό είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για την ενίσχυση της αυ­το­ε­­κτί­μη­σης. Για παράδειγμα, αν ένα μεγαλύτερο παιδί βοη­θά ένα μικρότερο να μάθει να διαβάζει, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι θαυ­μα­τουρ­γά και για τα δύο παιδιά.

Ζητήστε τη βοήθεια ειδικού

Αν υποψιάζεστε ότι το παιδί σας έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, ζητήστε βοήθεια από ει­δι­κό. Οι οι­κο­γε­­νει­α­κοί σύμβουλοι και οι παιδοψυχολόγοι μπορούν να εργαστούν με το παιδί για να α­να­κα­λύ­ψουν τι είναι αυτό που το εμποδίζει να έχει καλή ιδέα για τον εαυτό του. Η κατάλληλη θε­ρα­πεί­α μπορεί να το βοηθήσει να αλλάξει τον τρό­πο με τον οποίο βλέπει τον εαυτό του και τον κόσμο. Θα του επιτρέ­ψει να δει πιο ρεαλιστικά τον εαυτό του και να αποδεχτεί ποιο είναι στην πραγματικότητα.

Με λίγη βοήθεια κάθε παιδί μπορεί να αναπτύξει υγιή αυτοεκτίμηση και να έχει μια πιο ευ­τυ­χι­σμέ­νη και ολοκληρωμένη ζωή.

ΠΗΓΗ: www.e-child.gr

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: ψυχική υγεία

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου