1 Οκτωβρίου 2010

Εκπαιδεύοντας τους αυριανούς καταναλωτές

Παρ’ όλη τη φτώχεια που συνεχίζει να μαστίζει τον πλανήτη μας, γεγονός είναι ότι –ως σύ­νο­λο– τα παιδιά δεν ήταν ποτέ πιο πλούσια απ’ ό,τι είναι σήμερα. Ιδιαίτερα στις α­να­πτυγ­μέ­νες χώ­ρες το φαινόμενο των παιδιών-ενεργών καταναλωτών είναι μοναδικό στην Ιστορία. Είτε πρό­κει­ται για μι­κρές, καθημερινές αγορές που πραγματοποιούν μόνα τους, είτε για αγορές πιο ακριβών αγαθών που κάνουν οι γονείς για λογαριασμό τους, τα παιδιά συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον ορισμένων από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις στον κόσμο για δύο λόγους: πρώ­τον, διότι είναι ήδη σημαντικοί κατα­ναλωτές και δεύτερον, διότι αποτελούν την επόμενη γε­νιά ενήλικων καταναλωτών.

Μία, λοιπόν, από τις βασικές υποχρεώσεις των γονιών είναι να διδάξουν τα παιδιά σχετικά με το χρήμα και τη διαχείρισή του.

1. Το χρήμα δεν έχει... ουρά

Κατ’ αρχάς είναι σημαντικό για τα παιδιά να κατανοήσουν ότι το χρήμα δεν πέφτει από τον ου­ρα­νό, άρα δεν έχει... ουρά. Αντιθέτως, τα έσοδα της οικογένειας είναι συγκεκριμένα και εί­ναι το απο­τέλεσμα κάποιας δραστηριότητας, συνήθως της εργασίας, αλλά και των ε­πεν­δύ­σε­ων ή ακόμη και της είσπραξης κάποιων πάγιων ή έκτακτων εσόδων, όπως είναι π.χ. ένα ε­νοί­κι­ο ή η επιστροφή ενός ποσού από την εφορία.

Δεν είναι κακό να κατανοήσουν τα παιδιά ότι το χρήμα προέρχεται και από άλλες πηγές, ό­πως είναι οι τόκοι για παράδειγμα. Θα πρέπει όμως να τους εξηγήσει ο γονιός ότι για να ε­πι­τύ­χει κανείς την «απόδοση κεφαλαίων» θα πρέπει να φροντίσει γι’ αυτό και να κάνει «θυ­σί­ες». Αυτός είναι ένας κα­λός τρόπος να εξηγηθεί η αποταμίευση, που φυσικά, στην πιο απλή μορ­φή της, φέρει την όψη του κουμπαρά.

2. Επιλογές: αυτό ή εκείνο;

Ένα δεύτερο σημαντικό θέμα είναι να κατανοήσουν τα παιδιά ότι το χρήμα –ένα συ­γκε­κρι­μέ­νο πο­σό– μπορεί να διατεθεί για την αγορά ενός ή ενός άλλου προϊόντος. Με άλλα λόγια, ό­τι η χρήση, η διάθεση του χρήματος προϋποθέτει μια επιλογή.

Από πολύ νωρίς οι γονείς μπορούν να καταστήσουν σαφές στα παιδιά ότι αν διαθέτουν ένα πο­σό και επιθυμούν να το ξοδέψουν για να αγοράσουν π.χ. σοκολάτες, δεν μπορούν –με το ί­διο ποσό– να αγοράσουν και ένα παιχνίδι. Δεν είναι κακό να αντιμετωπίζουν τα παιδιά τέ­τοιου είδους διλήμματα, καθώς έτσι μαθαίνουν να βάζουν προτεραιότητες, αλλά και να προ­γραμ­μα­τί­ζουν.

3. Πιστωτικές: κίνδυνος εντυπώσεων

Προσοχή χρειάζεται, ωστόσο, όταν φτάνετε στο ταμείο ενός καταστήματος, όπου αντί για χρή­μα­τα χρησιμοποιείτε πιστωτική κάρτα. Εδώ τα παιδιά μπορούν πολύ εύκολα να α­πο­κο­μί­σουν εντελώς λά­θος εντυπώσεις, πιστεύοντας ότι «δεν πληρώνουμε για όλα» ή ότι υπάρχει και «μαγικό ραβδί» για να αποκτήσουμε ό,τι θέλουμε. Εξηγήστε στα παιδιά, ακόμη κι αν είναι πο­λύ μικρά, τι είναι η πιστω­τική κάρτα. Είναι προτιμότερο οι εξηγήσεις σας να είναι απλοϊκές, έ­στω κι αν δεν είναι ακριβείς. Αρκεί να μεταφέρουν τη βασική ιδέα. Στην περίπτωση των πι­στω­τι­κών καρτών μην ξεχνάτε ότι η «βασική ιδέα» συμπεριλαμβάνει το κόστος του χρή­μα­τος, δη­λα­δή το κόστος του δανεισμού. Έτσι, θα πρέπει να εξηγήσετε ότι «ναι μεν αγοράζουμε αυ­τή τη στιγμή κάτι, το οποίο έχουμε ανάγκη ή το επιθυμούμε, αλλά θα πρέπει να θυμόμαστε ό­τι τελικά θα το πληρώσουμε, και μάλιστα πιο ακριβά από την τιμή που γράφει το καρτελάκι του».

Μάλιστα, επειδή τα παιδιά ξεχνούν εύκολα ή δεν πιστεύουν κάτι αν δεν το δουν, είναι καλή ι­δέ­α να τους δείξουμε τον λογαριασμό της πιστωτικής κάρτας όταν θα έρθει και θα συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νει π.χ. τη χρέωση ενός αντικειμένου που ίσως αγοράσαμε για εκείνα ή που ίσως τους έ­χει προκαλέσει το εν­διαφέρον, έτσι ώστε να είναι σίγουρα ότι τους λέμε την αλήθεια. Αλλιώς κιν­δυ­νεύ­ου­με, κάθε φορά που το παιδί θέλει κάτι, να βρεθούμε αντιμέτωποι με ένα μικρό α­παι­τη­τι­κό πλάσμα, που θα μας υ­ποδεικνύει μάλιστα να χρησιμοποιήσουμε την πιστωτική μας κάρτα.

4. Τα δικά τους λεφτά

Μια καλή συνήθεια, εάν τα παιδιά έχουν συγκεντρώσει ένα «δικό» τους ποσό και επιθυμούν να το ξοδέψουν, είναι να τα πάρουμε μια βόλτα στα μαγαζιά για να εντοπίσουν πράγματα που ίσως θέ­λουν, κάνοντας όμως τη συμφωνία ότι «δε θα τα πάρουμε σήμερα, θα πάμε αύ­ρι­ο ή το Σάββατο». H διερευνητική βόλτα στην αγορά και η καταγραφή τιμών αποτελεί μια κα­λή τακτική, καθώς γυρί­ζοντας στο σπίτι μπορούμε να συζητήσουμε με τα παιδιά ποιο απ’ ό­λα τα πράγματα που είδαν θέ­λουν τελικώς να αποκτήσουν, καθώς και να τους εξηγήσουμε ό­τι ίσως θέλουν να αγοράσουν αντί για ένα περισσότερα παιχνίδια, βιβλία ή ρούχα, μα­θαί­νο­ντάς τους έτσι να κάνουν «συνδυασμούς» αλλά και να προϋπολογίζουν τις δαπάνες τους.

Να είστε σίγουροι ότι θα καταγράψουν τη «συγκλονιστική» εμπειρία τού να βρουν το ίδιο α­ντι­κεί­με­νο σε διαφορετικές τιμές σε διαφορετικά καταστήματα κι έτσι μπορούν να γίνουν πιο έ­ξυ­πνοι κατα­ναλωτές.

5. Παιχνίδια

Επιτραπέζια παιχνίδια, τα οποία κινούνται γύρω από τη βασική ιδέα της χρήσης ή της δι­α­χεί­ρι­σης του χρήματος, μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν το θέμα. Και τα μι­κρό­τε­ρα παιδιά, όμως, που δεν μπορούν ακόμη να παί­ξουν επιτραπέζια, μπορούν να παί­ξουν παιχνίδια χρήματος μα­ζί σας, αγοράζοντας και πουλώντας από ή στους γονείς α­ντι­κεί­με­να του σπιτιού.

Ένα παιχνίδι που τα παιδιά αγαπούν είναι η αγορά συστατικών μέσα από το ψυγείο ή το ντου­λά­πι του σπιτιού για να φτιάξετε μαζί ένα αγαπημένο τους φαγητό ή γλυκό. Αίφνης, αν η μα­μά πρόκει­ται να φτιάξει ένα κέικ, μπορεί να συγκεντρώσει στο τραπέζι τα υλικά, να α­να­κοι­νώ­σει στο παιδί τις τιμές και κατόπιν να παίξει μαζί του ένα παιχνίδι «υπολογισμού του κό­στους» του γλυκού. Ένα δεύτερο βήμα είναι να συγκρίνει κανείς το κόστος του σπιτικού γλυ­κού μ’ εκείνο ενός ανάλογου κέικ που αγοράζει από τον φούρνο.

6. Τα ρέστα

Απαραίτητο για τα μικρότερα παιδιά είναι να μάθουν να παίρνουν ή να ζητούν ρέστα. Ακόμη ί­σως πιο απαραίτητο για τα μεγαλύτερα παιδιά είναι να μάθουν να επιστρέφουν ρέστα, στην πε­ρί­πτω­ση που οι γονείς τούς έδωσαν χρήματα για να κάνουν μία συγκεκριμένη αγορά. Βε­βαί­ως, για να μάθει το παιδί ότι πρέπει να επιστρέφει ρέστα στον γονιό, θα πρέπει πρώτα να μά­θει να τα ζητάει από τον έμπορο. Πολλά παιδάκια ντρέπονται να τα ζητήσουν και για τον λό­γο αυτό είναι πολύ σημαντικό να τα βοηθήσετε να κατανοήσουν ότι τα ρέστα είναι κάτι που δι­και­ού­νται –όπως και πολλά άλλα πράγ­ματα στη ζωή– καθώς και ότι οι συναλλαγές πρέ­πει να γίνονται βάσει κανόνων. Αν ο κανόνας λέει ότι πρέπει να περιμένουμε ρέστα, όταν μας ο­φεί­λο­νται, η «ντροπή» δεν είναι δική μας!

7. Πορτοφολάκι

Η αγορά ενός πορτοφολιού, ακόμη και για ένα πολύ μικρό παιδί, θα πρέπει να α­ντι­με­τω­πί­ζε­ται με τη δέουσα σοβαρότητα. Το πορτοφόλι θα λειτουργήσει για τα παιδιά και σαν παιχνίδι αλ­λά και πρακτικά και συμβολικά. Θα τους τονίσει το γεγονός ότι το χρήμα είναι πολύτιμο, ά­ρα το φροντί­ζουμε (το βάζουμε σε μια ειδική θήκη), το τακτοποιούμε και, αφού μάθουμε να το με­τρά­με, προ­σπαθούμε να θυμόμαστε πόσα χρήματα έχουμε μαζί μας, για να α­πο­φα­σί­ζου­με κά­θε φορά ποιες α­γορές θα κάνουμε.

8. Χαρτζιλίκι και... πολυτέλειες

Ένα σημαντικό «μάθημα» για το παιδί είναι να καταλάβει τη διαφορά του «χαρτζιλικιού» (του κα­θη­με­ρι­νού «εισοδήματος») από το «έξτρα», που του δίνεται σαν δώρο από κάποιον συγ­γε­νή ή ακόμη και από τον γονιό ως –σπάνια– επιβράβευση. Δεν είναι κακό να αγοράζει το παι­δί κά­ποια πολυτελή αντικείμενα ή ακριβά παιχνίδια, αρκεί να έχει αντιληφθεί την έννοια της ε­πι­λο­γής και της προτίμη­σης, ότι το γεγονός είναι έκτακτο κ.ο.κ.

9. Δάνεια

Οι γονείς θα πρέπει επίσης να εξηγήσουν στα παιδιά την έννοια του δανεισμού, με την έν­νοι­α της παροχής προσωρινής βοήθειας προς τον συμμαθητή, τον φίλο, το αδελφάκι. Αυτό εί­ναι έ­να πολύ σημαντικό θέμα, καθώς το παιδί θα πρέπει να μάθει να κρίνει ανθρώπους και κα­τα­στά­σεις μέσα α­πό τέτοιες διαδικασίες και οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας μπορεί να είναι τραυ­μα­τι­κές.

10. Έλεγχος

Παρακολουθείτε με λεπτότητα το «πορτοφόλι» του παιδιού, για να είστε σίγουροι ότι δεν πέ­φτει θύμα των «κακών» του σχολείου ή ότι δε δαπανά χρήματα σε αγορές που δεν εγκρίνετε. Στο θέμα αυτό (των μη θεμιτών αγορών) οι γονείς, ύστερα από σχετικό διάλογο, δικαιούνται να ασκούν «βέ­το», καθώς οι απαγορεύσεις και οι περιορισμοί είναι μέρος της ζωής.

ΠΗΓΗ: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (23.12.2001) / Δήμητρα Κατραμάδου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου