11 Ιανουαρίου 2011

Ένας καλοπροαίρετος βιασμός

(συντάκτης της εφημερίδας «Λα Κρουά» και συγγραφέας, ειδικευμένη σε θέματα παιδαγωγικής)

Ποια είναι η φράση που ακούνε συχνότερα τα παιδιά; Το «γρήγορα!», που όπως φαίνεται πή­ρε τα πρωτεία από το «φρόνιμα!». Η Μπεατρίς Κοπέρ-Ρουαγιέ, ψυχολόγος και ψυ­χο­θε­ρα­πεύ­τρι­α, σημει­ώνει: «Τους ζητούμε να κάνουν γρήγορα όλη τη μέρα, από την ώρα του πρω­ι­νού, αλλά και σιωπη­λά καθ’ όλη τη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας. Σε αυτήν την κοι­νω­νί­α, που τα μετράει όλα με βάση το αποτέλεσμα, η εξοικονόμηση χρόνου θεωρείται πως ε­ξα­σφα­λί­ζει το μέλλον των παιδιών».

Ποιο είναι όμως το αποτέλεσμα αυτού του αγώνα ενάντια στον χρόνο; «Οι γονείς, θύματα και οι ί­διοι της τρομοκρατίας της αποτελεσματικότητας, εισάγουν και τα παιδιά τους στην κούρ­σα προς την αριστεία και τις επιδόσεις από την πρώιμη παιδική τους ηλικία. Επιθυμούν να δουν τα παιδιά να προπορεύονται σε όλα: στην καθαριότητα, την ανάγνωση, τη φοίτηση στο σχο­λεί­ο, ακόμα και στη διατροφή», επιβεβαιώνει η ιατρός-παιδοψυχίατρος Μαρί Φρανς Λε Ι­ζέ, που ανησυχεί από το γεγο­νός ότι το 53% των παιδιών 13-18 μηνών διατρέφονται όπως και οι ενήλικοι. Το φαινόμενο έχει επι­πτώσεις στην υγεία των παιδιών, που πριν τα 3 χρόνια χρει­ά­ζο­νται διατροφή προσαρμοσμένη στην ανωριμότητα της σωματικής τους κατασκευής και του πεπτικού τους συστήματος. Η υπερβολικά α­πότομη υιοθέτηση των διατροφικών συ­νη­θει­ών των ενηλίκων, προειδοποιούν οι παιδίατροι, μπορεί να προκαλέσει στα παιδιά σο­βα­ρές διατροφικές ελλείψεις ή, αντίθετα, να συσσωρεύσει σε υπερ­βολικές ποσότητες ο­ρι­σμέ­νες θρεπτικές ουσίες.

Το ιδεώδες παιδί κάνει τα πράγματα «πρόωρα»

Ώστε, λοιπόν, ο ιδεότυπος του τέλειου παιδιού είναι εκείνο που εξαντλεί τις δυνατότητές του, που είναι αυτονομημένο, που τα κάνει όλα «πρόωρα»; «Με τις φίλες μου, που έχουμε παιδιά της ίδιας ηλικίας, κάνουμε όλη την ώρα συγκρίσεις. Έχει καταντήσει κάπως αρρωστημένο! Μου δίνεται συ­χνά η εντύπωση πως συμπεριφερόμαστε σαν προπονητές πρωταθλητών, που ε­κτι­μού­με ότι στη ζωή θα βγει κερδισμένος όποιος κάτσει, περπατήσει, κάνει ποδήλατο πρώ­τος. Η παραμικρή καθυστέρη­ση με γεμίζει άγχος!», υπογραμμίζει η Ελίζ, μητέρα τριών παι­διών. Φυσικά, αυτού του είδους οι συγκρίσεις δεν έχουν τίποτα το νέο. Αυτό που είναι και­νο­φα­νές είναι το άγχος που προκαλούν.

Η βιομηχανία παιχνιδιού και οι διαφημιστές εντόπισαν αμέσως αυτές τις τάσεις. Η ψυχολόγος Ζι­ζέλ Ζορζ καυτηριάζει πως «πολλοί γονείς, έμπλεοι καλών προθέσεων, φορτώνουν τα μω­ρά τους με σούπερ “παιδαγωγικά” παιχνίδια. Υπάρχουν εκδότες που δε διστάζουν να εκ­με­ταλ­λευ­τούν την α­γωνία των γονιών, προτείνοντας τετράδια ασκήσεων για τις διακοπές, α­κό­μη και για ηλικίες 2 ή 3 ετών, υποτίθεται για να τα προετοιμάσουν για το σχολείο, “όπως αρ­μό­ζει στον σημερινό απαιτητικό κόσμο”». Λες και ξεχάσαμε πως σκοπός του νηπιαγωγείου εί­ναι να μάθει τα παιδιά να συμβιώνουν, να ανακαλύπτουν τον κόσμο, να αναπτυχθούν γλωσ­σι­κά, να εκφράζονται· δεξιότητες, δηλαδή, που αποκτώνται κυρίως με το παιχνίδι, τη βόλ­τα, τη φυσική επικοινωνία.

Το σχολείο έχει πληγεί ιδιαίτερα από τη γενικευμένη φρενίτιδα. Η Μπεατρίς Κοπέρ-Ρουαγιέ πα­ρα­τη­ρεί πως αυξάνουν ακατάπαυστα οι γονείς που επιθυμούν «να κερδίσουν χρονιές» στο σχολείο. «Η αλήθεια είναι πως πολυάριθμα παιδιά δίνουν την εντύπωση πως είναι “προ­χω­ρη­μέ­να σε σχέση με την ηλικία τους”. Αλλά η γνώση δεν πρέπει να συγχέεται με την ε­πί­δει­ξη κάποιων δεξιοτήτων. Ένα παιδί 5 ετών μπορεί να διαβάζει ή να χειρίζεται το ποντίκι του υ­πο­λο­γι­στή, χωρίς μολαταύτα αυτό να σημαίνει πως μπορεί να “πηδήξει” δύο τάξεις και να πά­ει κατευθείαν στη Γ΄ δημοτικού! Η συ­ναισθηματική ανάπτυξη αυτών των παιδιών, π.χ., δε συμ­βα­δί­ζει κατ’ ανάγκην με όσα ξέρουν. Η σχολική ζωή δεν περιορίζεται στην ανάγνωση και τα μαθήματα».

Η ευχαρίστηση του να είμαστε μαζί δεν είναι προτεραιότητα

Από το νηπιαγωγείο κιόλας ορισμένα παιδιά φορτώνονται με ένα σωρό εξωσχολικές δρα­στη­ρι­ό­τη­τες: δημιουργική απασχόληση, ζωγραφική, αθλοπαιδιές, μουσική... «Πρόσφατα, σε ένα μά­θη­μα, έπαιζα με ένα μικρό δίχρονο αγόρι όταν η πανικόβλητη, βιαστική μητέρα του μας δι­έ­κο­ψε, μη σε­βόμενη ούτε καν ότι το παιδί της διασκέδαζε, γιατί είχαν να πάνε στο... παιδικό γυ­μνα­στή­ρι­ο. Ξέ­χασε ακόμη και να του βάλει τα παπούτσια του! Η συνεδρία μας βλέπετε τέ­λειω­νε στις 10 και πέντε λεπτά αργότερα άρχιζε το γυμναστήριο. Αναρωτιέμαι πότε έβρισκε χρό­νο το παιδάκι να τα χωνέ­ψει όλα αυτά!», σημειώνει η Άννα Καβαζά, υπεύθυνη ενός κέ­ντρου δημιουργικής απασχόλησης.

Η αλήθεια είναι πως οι απαιτήσεις για γνώσεις έχουν αυξηθεί. Οπότε, αν στις αργίες το παιδί δεν έχει να κάνει τίποτα, οι γονείς του υφίστανται τη λαϊκή κατακραυγή. «Σε κάνουν να νιώ­θεις λιγάκι λες και παραμελείς το παιδί σου», αναγνωρίζει η Ελίζ.

Πάντως η αλήθεια είναι πως η συνύπαρξη των μεγάλων με τα παιδιά τους δε θεωρείται προ­τε­ραι­ό­τη­τα: «Όλες αυτές οι δραστηριότητες απομακρύνουν τα παιδιά από τους γονείς τους, για να τα ε­ντάξουν σε “τεχνητές” κοινωνικές ομάδες. Τα εντάσσουμε σε κάστες για να κα­τα­να­λώ­σουν, με κίν­δυνο να απομακρυνθούν από την αληθινή ζωή», υπογραμμίζει ο Λο­ράν Οτ, δι­ευ­θυ­ντής σχολείου και καθηγητής φιλοσοφίας. «Όλα αυτά αντανακλούν την πίεση που υ­φί­στα­νται οι ενήλικες να είναι “καλοί” γονείς», αναλύει η κοινωνιολόγος Σιλβί Οκτόμπρ.

Πόσο παθολογική είναι, όμως, η πίεση να μεγαλώσουν τα παιδιά όσο το δυνατό γρη­γο­ρό­τε­ρα και να περάσουν «ολοταχώς» στην εφηβεία και μετά στην ενηλικίωση; «Από την ψυ­χο­λο­γί­α ξέρουμε πως η ανάπτυξη περνάει από πολύ συγκεκριμένα στάδια, τα οποία κά­θε παι­δί περ­νά­ει με τον ρυθμό του, περισσότερο ή λιγότερο εύκολα, ώστε στη συνέχεια, στηριζόμενο στα κεκτημένα, να προχω­ρήσει παρακάτω και να ωριμάσει και σε άλλους τομείς. Κάθε ηλικία προ­σφέ­ρε­ται για συγκεκριμένο τύπο ανακαλύψεων κι εμπειριών. Είναι επομένως λάθος να προ­σπα­θού­με να παρακάμπτουμε στά­δια», εξηγεί η Μπεατρίς Κοπέρ-Ρουαγιέ. Πόσο μάλλον που «το πρόωρο (ή το πολύ απότομο) πέρα­σμα από το ένα στάδιο στο άλλο μπορεί να ε­ξα­σθε­νί­σει τη φυσική φιλομάθεια του παιδιού, ακόμη και να το καθηλώσει στην ανωριμότητα», ε­πι­βε­βαι­ώ­νει η παιδοψυχίατρος Μαρί Φρανς Λε Ιζέ.

Να απολαύσουμε το παρόν

Από τι έχουν ανάγκη τα «μεγάλα παιδιά» του δημοτικού, που τα καμαρώνουμε για το πόσο αυ­τό­νο­μα είναι; «Χρειάζεται παιχνίδι –και μετά κι άλλο παιχνίδι! Να όμως που, όπως φαί­νε­ται, τα παιδιά δεν ικανοποιούν αυτήν την ανάγκη τους. Αλάνθαστο σημάδι: οι κα­τα­σκευ­α­στές παι­χνι­διών ομολο­γούν πως η πελατεία τους εξαφανίζεται μετά την ηλικία των 6 ή 7 ετών!», συ­νε­χί­ζει η παιδοψυχία­τρος, που υπογραμμίζει την αξία των παραδοσιακών παιχνιδιών στην ψυ­χο­σω­μα­τι­κή ανάπτυξη του παιδιού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το εννιάχρονο κοριτσάκι που σε μια συνεδρία παραπονιόταν πως «ο μπαμπάς λέει πως είμαι πολύ μεγάλη για να έχω Μπάρ­μπι στο δωμάτιό μου», πράγμα βέ­βαια που δεν την απέτρεπε από το να παίζει με τα χνου­δω­τά ζωάκια του μικρού της αδερφού.

Ας κρατούμε, λοιπόν, στον νου μας πως η επιθυμία να «κερδίσουμε χρόνο» μπορεί να ο­δη­γή­σει αρ­κετά παιδιά που μπαίνουν στην εφηβεία –ιδίως παιδιά που έχουν φορτωθεί από πο­λύ νωρίς με ευθύ­νες που δεν άντεχαν– να παλινδρομήσουν στην παιδική ηλικία. Αν ο πή­χης το­πο­θε­τη­θεί υπερβο­λικά ψηλά, κινδυνεύουμε να κατασπαταλήσουμε το «κεφάλαιο» αυ­το­ε­κτί­μη­σης και αυτοπεποίθησης που έχουμε επενδύσει στο παιδί μας, το οποίο είναι βα­σι­κό για τη μελλοντική του χειραφέτηση. «Η αυτοπεποίθηση οικοδομείται στην παιδική η­λι­κί­α δι­α­μέ­σου του καλοπροαίρετου βλέμματος των γο­νιών του. Αυτό το βλέμμα είναι α­πο­φα­σι­στι­κής ση­μα­σί­ας για να αντεπεξέλθει το παιδί επιτυχώς στην εφηβεία και να μην υποταγεί άνευ ό­ρων στο βλέμμα των συνομηλίκων του», καταλήγει η Μπε­ατρίς Κοπέρ-Ρουαγιέ. Αλλά, για να συμ­βεί αυτό, είναι απαραίτητο να «κόψουμε ταχύτητα», να βρούμε χρόνο να στρέψουμε το βλέμ­μα στο παιδί μας και να απολαμβάνουμε την κάθε στιγμή μαζί του.

ΠΗΓΗ: www.ppol.gr (21.06.2009)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου