27 Μαρτίου 2012

Είμαστε ποτέ έτοιμοι να μεγαλώσουμε παιδιά;

(δημοσιογράφος)

Ποιος είναι άραγε ο «καλός γονιός» και σε ποια ηλικία κατακτάται η «ωριμότητα» για τη δη­μι­ουρ­γί­α απογόνων; Στην πραγματικότητα κανείς δεν είναι ποτέ έτοιμος να μεγαλώσει παι­διά. Αλ­λά αυ­τό δεν έχει καμία σημασία, λένε οι γνωρίζοντες.

Κάποτε, όταν ήμουν ακόμα πολύ μικρή, πίστευα πως ο καλύτερος τρόπος για να δι­α­σφα­λί­σεις το υ­γιές μεγάλωμα των παιδιών θα ήταν η σύσταση κάποιας επιτροπής που θα εξετάζει την ψυχική και νοητική υγεία των γονέων, ώστε να τους δίνει κάποια ειδική άδεια για να α­πο­κτή­σουν παιδιά. Κάτι σαν την άδεια οδήγησης, ας πούμε. Κατόπιν, όταν μεγάλωσα λίγο (και άρ­χι­σα να συνειδητοποιώ ό­τι ο φασισμός είναι πολυεπίπεδος), άλλαξα γνώμη, δίχως, ω­στό­σο, να καταφέρω να βρω μια ικα­νοποιητική λύση στο πρόβλημα.

Όταν ήρθε η ώρα να αποκτήσω παιδιά, και μόνο η ιδέα μού προκαλούσε απανωτές κρίσεις πα­νι­κού. Μα εγώ είμαι η ίδια παιδί!
● Πώς θα καταφέρω να παραμερίσω τον εγωισμό μου (αντί να χαίρομαι τη σεζλόνγκ, θα πρέ­πει τώρα να κυνηγάω ένα τέρας πάνω κάτω);
● Πώς θα διασφαλίσω τον προσωπικό μου χώρο (τι διάολο θέλει αυτό το πιανάκι στη μέση του σα­λονιού) και χρόνο (θέλω να ξενυχτήσω σ’ ένα κλαμπ κι όχι στο προσκεφάλι ενός ε­μπύ­ρε­του σπό­ρου);

Έπειτα από 6 χρόνια μητρότητας στα όρια της ταλαιπωρίας και έπειτα από πολλαπλές ε­πι­σκέ­ψεις στην παιδοψυχολόγο της γειτονιάς μου, επαναφέρω το μέγα ερώτημα: Είμαστε ποτέ έ­τοι­μοι να με­γαλώσουμε παιδιά;

Η παιδοψυχολόγος Μαρία Κοπακάκη αναλαμβάνει να με βοηθήσει να δω τη μεγάλη α­λή­θεια. Θα πονέσει, αλλά (αν δε με πεθάνει) θα με βγάλει πιο δυνατή. «Σε ό,τι αφορά αυτό με τη σύσταση... επιτροπής η ιδέα παραπέμπει στις πρακτικές της ευγονικής (υποχρεωτική στεί­ρω­ση ατόμων με νοη­τικά ελλείμματα και ψυχικές νόσους). Είναι πάρα πολύ δύσκολο να ο­ρί­σει κανείς συγκεκριμένα και με λίγα λόγια τα κριτήρια που συνιστούν τον “καλό γονιό”, πό­σο μάλλον να τα “μετρήσει”, ώστε να χορηγήσει σε ορισμένους ανθρώπους “δίπλωμα γο­νέ­α” και να το στερήσει από κάποιους άλ­λους.

Ο «αρκετά καλός γονιός»

»Γενικά, καλός γονιός είναι ο ψυχικά υγιής, ισορροπημένος άνθρωπος, που αντλεί ι­κα­νο­ποί­η­ση από τη ζωή του και γνωρίζει καλά τον εαυτό του. Όντας ο ίδιος πλήρης, είναι ικανός να συ­ντο­νι­στεί με τις ανάγκες του παιδιού, να το φροντίσει με ζεστασιά και ενσυναίσθηση, να του δώσει ζωτικό συ­ναισθηματικό χώρο να αναπνεύσει, να του δείξει τον δρόμο βάζοντάς του τα όρια που χρειάζεται για να μη χαθεί. Ακόμα και αυτός όμως ο –υπερβολικά γενικός και δυ­σπρό­σι­τος για τους περισσό­τερους από εμάς– ορισμός είναι στατικός και δεν εμπεριέχει τη δι­αρ­κή μας ικανότητα να εξελισσό­μαστε και να προχωράμε ως άνθρωποι, άρα και ως γο­νείς», μου λέει.

Σκέφτομαι τον σπουδαίο ψυχαναλυτή παιδιών, τον D. Winnicott, που αναιρώντας την προσ­δο­κί­α για τελειότητα μιλάει για τον «αρκετά καλό γονιό», στο βλέμμα του οποίου «κα­θρε­φτί­ζε­ται» το βρέφος, ώστε να δομήσει τον εαυτό του. Μέσα από τις μικροστιγμές απουσίας και έλ­λει­ψης άψο­γου συντονισμού το βρέφος πρωτογεύεται υγιείς «δόσεις» στέρησης και α­να­πτύσ­σει την ανεξαρτη­σία του. Ο «αρκετά καλός γονιός», τέλειος μέσα στην ατέλειά του, πα­ρα­χω­ρεί στον εαυτό του το δικαίωμα να αποτυγχάνει και να κάνει λάθη, κοινωνώντας το ίδιο μή­νυ­μα και στο παιδί: ότι δε χρει­άζεται να είναι τέλειο για να το αγαπούν.

Τα προσωπικά βιώματα

Η Μαρία Κοπακάκη μου λέει πως πυξίδα μας στην ανατροφή των παιδιών είναι τα βαθιά χα­ραγ­μέ­να βιώματα της παιδικής μας ηλικίας, που ενεργοποιούνται ασυνείδητα όταν κρατάμε το δικό μας μωρό στην αγκαλιά. Κάποιες φορές επαναλαμβάνουμε τυφλά τις ίδιες εμπειρίες, άλ­λο­τε προσπαθούμε α­πεγνωσμένα να πράξουμε τα αντίθετα. «Για παράδειγμα, εκείνος που βα­σα­νί­στη­κε από ελλείψεις και συναισθηματική απουσία πνίγει και υπερπροστατεύει ή ζητά α­συ­νεί­δη­τα από το παιδί να καλύ­ψει τα δικά του κενά· εκείνος που μεγάλωσε μέσα σε αυ­στη­ρό­τη­τα αδυνατεί να βάλει τα όρια που χρειάζονται κτλ.».

Το «πεπρωμένον φυγείν αδύνατον» λοιπόν; «Όχι απόλυτα. Η απόκτηση αυτογνωσίας, η ε­πα­φή με τα βαθύτερα κομμάτια του εαυτού μας, μας βοηθά να βλέπουμε το παιδί πιο κα­θα­ρά και όχι μόνο μέσα από τους παραμορφωτικούς φακούς των παιδικών μας βιωμάτων. Πολ­λοί δρόμοι μάς οδηγούν εκεί:
● Ένας απ’ αυτούς είναι η ψυχοθεραπεία.
● Άλλος περνά μέσα από τις σχέσεις που δημιουργούμε στην πορεία της ζωής μας, μέσα α­πό τις ο­ποίες μπορεί να αποκτήσουμε διαφορετικές εμπειρίες και άρα να κάνουμε νέες συ­ναι­σθη­μα­τι­κές εγ­γραφές.
● Ο τρίτος μπορεί να είναι και η ίδια η σχέση με το παιδί, που μας φέρνει μπροστά στους ά­λυ­τους κόμπους της δικής μας ιστορίας και μας αναγκάζει να βρούμε λύσεις».

Κι εγώ που κοιτούσα γύρω μου και νόμιζα ότι κάποιοι άνθρωποι είναι γεννημένοι γονείς... «Κα­τά μία έννοια όλοι είμαστε “γεννημένοι γονείς”. Αυτός είναι ο βιολογικός μας προορισμός και είμαστε εξελικτικά εφοδιασμένοι με τις βασικές δεξιότητες που απαιτούνται για την α­να­τρο­φή ενός παιδιού. Τα παιδιά, άλλωστε, είναι εξαιρετικά ανθεκτικά πλάσματα και μπορούν α­κό­μα και με πολύ λίγα, με τα βασικά, να επιβιώσουν. Το να είμαστε και “καλοί γονείς”, που θα μεγαλώσουν ψυχικά υγιή, λει­τουργικά, ευτυχισμένα παιδιά, βέβαια, είναι άλλη ιστορία», ε­ξη­γεί η Μαρία Κοπακάκη.

Πρέπει να «θυσιάζεται»;

Και αυτή η «άλλη ιστορία» είναι που βασανίζει τους περισσότερους γονείς. Ποιος είναι ο κα­λός γο­νιός; Τι τον κάνει καλό; Ο καλός γονιός είναι εκείνος που γίνεται θυσία για το παιδί του;

«Αν είναι αυτός που γίνεται θυσία, τότε, ναι, ίσως υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι πιο πρόθυμοι να κά­νουν κάτι τέτοιο από άλλους. Οι άνθρωποι αυτοί βέβαια –οι προσανατολισμένοι στη φρο­ντί­δα των άλλων– δε γεννιούνται έτσι, αλλά πλάθονται σταδιακά, μέσα από το δικό τους με­γά­λω­μα και τις ε­μπειρίες στην οικογένεια που ανατράφηκαν. Αυτοί, όμως, είναι συνήθως οι γο­νείς που τα παιδιά τούς νιώθουν στερημένους και δυστυχείς. Όταν το παιδί αισθάνεται ότι ο γονιός του δεν είναι καλά, δυσκολεύεται πολύ να προχωρήσει τη δική του ζωή. Παίρνει το ί­διο τον ρόλο του γονιού, αντιστρέ­φοντας τους ρόλους και παραμελώντας τις συ­ναι­σθη­μα­τι­κές του ανάγκες, προκειμένου να στηρίξει τον γονιό, ή προκαλεί μέσα από αντίδραση, ακόμα και με εμπλοκή σε αυτοκαταστροφικές συμπερι­φορές, προκειμένου να φέρει στην επιφάνεια τη δυ­σλει­τουρ­γί­α της οικογένειας.

»Όχι, λοιπόν. Καλός γονιός είναι εκείνος που είναι καλά μέσα του. Εκείνος που φροντίζει τον ε­αυ­τό του, που είναι ευτυχισμένος στη σχέση με τον σύντροφό του (αν μιλάμε για ζευγάρι και ό­χι για τις μονογονεϊκές οικογένειες –μπορεί κανείς να είναι καλά με τον εαυτό του, αλλά και κα­λός γονιός, χωρίς να είναι απαραίτητα μέσα σε σχέση). Είναι γεμάτος, προκειμένου να έχει να “δώσει”».

Ένας τέτοιος γονιός δε «γεννιέται» αλλά γίνεται. Το σημείο εκκίνησης μπορεί να είναι δι­α­φο­ρε­τι­κό για τον καθένα, όμως ο δρόμος είναι ανοιχτός για όλους μας.

Η κατάλληλη ηλικία

Πολύ συχνά με απασχολεί η σωστή ηλικία για να αποκτήσεις ένα παιδί. Ίσως γιατί εγώ τα α­πέ­κτη­σα ως μεσήλικη πλέον. «Η σωστή ηλικία είναι διαφορετική για τον καθένα. Κάποιοι δε φτά­νουν πο­τέ στη σωστή ηλικία. Σημαντικό είναι, ακόμα, να έχεις εκπληρώσει κάποιους στό­χους ζωής, ώστε να μη νιώθεις ότι η απόκτηση παιδιού ανέκοψε την πορεία σου και να δι­α­τη­ρείς πικρία απέναντί του. Για να είναι κανείς επαρκής ως γονιός, πρέπει να έχει με­γα­λώ­σει, να έχει βγει σ’ έναν βαθμό από τον ρόλο του παιδιού, να διαθέτει αρκετή συναισθηματική ω­ρι­μό­τη­τα, ώστε να μπορεί να δει το παιδί του ως μια ξεχωριστή οντότητα με ιδιαίτερες α­νά­γκες και επιθυμίες, και όχι να προβάλλει πά­νω του δικές του ανάγκες και ανεκπλήρωτα ό­νει­ρα. Να γνωρίζει αρκετά καλά τον εαυτό του, ώστε να μπορέσει η ματιά του να χωρέσει και τον “άλλο”.

»Από την άλλη μεριά, μεγαλώνοντας παιδιά, μεγαλώνουμε κι εμείς. Ψηλαφίζουμε τα κενά μας, αγ­γίζουμε παλιά, ανεπούλωτα τραύματα, μετράμε τις δυνάμεις μας, μαθαίνουμε, ε­ξε­λισ­σό­μα­στε, ζού­με χαρές, παίρνουμε ικανοποίηση, ξεπερνάμε εμπόδια, θυμώνουμε, μα­ται­ω­νό­μα­στε, αναγνωρίζουμε τις δυσκολίες των δικών μας γονιών, ταυτιζόμαστε και δι­α­φο­ρο­ποι­ού­μα­στε από εκείνους, τους συγ­χωρούμε για τα λάθη τους», ολοκληρώνει η Μαρία Κοπακάκη.

Συμπέρασμα

Και καταλήγουμε στις προϋποθέσεις, που τελικά είναι πολύ απλές και ανθρώπινες:
● Να θέλουμε ένα παιδί και να το ονειρευόμαστε.
● Να είμαστε καλά με τον εαυτό μας και με τον σύντροφό μας (αν αυτός υπάρχει).
● Να έχουμε αυτογνωσία.
● Να αναγνωρίζουμε ότι ποτέ δε θα γίνουμε τέλειοι και να αποδεχόμαστε τον εαυτό μας με τα λά­θη του.

ΠΗΓΗ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ (19.09.2010)

2 σχόλια:

hamomilaki Anthemis είπε...

Το Χαμομηλάκι σας εύχεται Καλή Ανάσταση !

δάσκαλος98 είπε...

Χρόνια Πολλά, καλή δύναμη σε όλους! :))

Δημοσίευση σχολίου