27 Μαρτίου 2012

Είμαστε ποτέ έτοιμοι να μεγαλώσουμε παιδιά;

(δημοσιογράφος)

Ποιος είναι άραγε ο «καλός γονιός» και σε ποια ηλικία κατακτάται η «ωριμότητα» για τη δη­μι­ουρ­γί­α απογόνων; Στην πραγματικότητα κανείς δεν είναι ποτέ έτοιμος να με­γα­λώ­σει παι­διά. Αλ­λά αυ­τό δεν έχει καμία σημασία, λένε οι γνωρίζοντες.

Κάποτε, όταν ήμουν ακόμα πολύ μικρή, πίστευα πως ο καλύτερος τρόπος για να δι­α­σφα­λί­σεις το υ­γιές μεγάλωμα των παιδιών θα ήταν η σύσταση κάποιας επιτροπής που θα εξετάζει την ψυχική και νοητική υγεία των γονέων, ώστε να τους δίνει κά­ποια ειδική άδεια για να α­πο­κτή­σουν παιδιά. Κάτι σαν την άδεια οδήγησης, ας πού­με. Κα­τό­πιν, όταν μεγάλωσα λίγο (και άρ­χι­σα να συνειδητοποιώ ό­τι ο φασισμός εί­ναι πο­λυ­ε­πί­πε­δος), άλλαξα γνώμη, δίχως, ω­στό­σο, να καταφέρω να βρω μια ικα­νοποιητική λύ­ση στο πρόβλημα.

Όταν ήρθε η ώρα να αποκτήσω παιδιά, και μόνο η ιδέα μού προκαλούσε απανωτές κρί­σεις πα­νι­κού. Μα εγώ είμαι η ίδια παιδί!
● Πώς θα καταφέρω να παραμερίσω τον εγωισμό μου (αντί να χαίρομαι τη σεζ­λόνγκ, θα πρέ­πει τώρα να κυνηγάω ένα τέρας πάνω κάτω);
● Πώς θα διασφαλίσω τον προσωπικό μου χώρο (τι διάολο θέλει αυτό το πιανάκι στη μέση του σα­λονιού) και χρόνο (θέλω να ξενυχτήσω σ’ ένα κλαμπ κι όχι στο προ­σκε­φά­λι ενός ε­μπύ­ρε­του σπό­ρου);

Έπειτα από 6 χρόνια μητρότητας στα όρια της ταλαιπωρίας και έπειτα από πολ­λα­πλές ε­πι­σκέ­ψεις στην παιδοψυχολόγο της γειτονιάς μου, επαναφέρω το μέγα ε­ρώ­τη­μα: Είμαστε ποτέ έ­τοι­μοι να με­γαλώσουμε παιδιά;

Η παιδοψυχολόγος Μαρία Κοπακάκη αναλαμβάνει να με βοηθήσει να δω τη μεγάλη α­λή­θεια. Θα πονέσει, αλλά (αν δε με πεθάνει) θα με βγάλει πιο δυνατή. «Σε ό,τι α­φο­ρά αυτό με τη σύσταση... επιτροπής η ιδέα παραπέμπει στις πρακτικές της ευ­γο­νι­κής (υποχρεωτική στεί­ρω­ση ατόμων με νοη­τικά ελλείμματα και ψυχικές νόσους). Εί­ναι πάρα πολύ δύσκολο να ο­ρί­σει κανείς συγκεκριμένα και με λίγα λόγια τα κρι­τή­ρι­α που συνιστούν τον “καλό γονιό”, πό­σο μάλλον να τα “μετρήσει”, ώστε να χο­ρη­γή­σει σε ορισμένους ανθρώπους “δίπλωμα γο­νέ­α” και να το στερήσει από κά­ποιους άλ­λους.

Ο «αρκετά καλός γονιός»

»Γενικά, καλός γονιός είναι ο ψυχικά υγιής, ισορροπημένος άνθρωπος, που αντλεί ι­κα­νο­ποί­η­ση από τη ζωή του και γνωρίζει καλά τον εαυτό του. Όντας ο ίδιος πλή­ρης, εί­ναι ικανός να συ­ντο­νι­στεί με τις ανάγκες του παιδιού, να το φροντίσει με ζε­στα­σιά και ενσυναίσθηση, να του δώσει ζωτικό συ­ναισθηματικό χώρο να α­να­πνεύ­σει, να του δεί­ξει τον δρόμο βάζοντάς του τα όρια που χρειάζεται για να μη χαθεί. Α­κό­μα και αυ­τός όμως ο –υπερβολικά γενικός και δυ­σπρό­σι­τος για τους περισσό­τερους από ε­μάς– ορισμός είναι στατικός και δεν εμπεριέχει τη δι­αρ­κή μας ι­κα­νό­τη­τα να ε­ξε­λισ­σό­μα­στε και να προχωράμε ως άνθρωποι, άρα και ως γο­νείς», μου λέ­ει.

Σκέφτομαι τον σπουδαίο ψυχαναλυτή παιδιών, τον D. Winnicott, που αναιρώντας την προσ­δο­κί­α για τελειότητα μιλάει για τον «αρκετά καλό γονιό», στο βλέμμα του ο­ποί­ου «κα­θρε­φτί­ζε­ται» το βρέφος, ώστε να δομήσει τον εαυτό του. Μέσα από τις μι­κρο­στιγ­μές απουσίας και έλ­λει­ψης άψο­γου συντονισμού το βρέφος πρω­το­γεύ­ε­ται υ­γι­είς «δόσεις» στέρησης και α­να­πτύσ­σει την ανεξαρτη­σία του. Ο «αρκετά κα­λός γο­νιός», τέλειος μέσα στην ατέλειά του, πα­ρα­χω­ρεί στον εαυτό του το δι­καί­ω­μα να α­πο­τυγ­χά­νει και να κάνει λάθη, κοινωνώντας το ίδιο μή­νυ­μα και στο παιδί: ό­τι δε χρει­ά­ζε­ται να είναι τέλειο για να το αγαπούν.

Τα προσωπικά βιώματα

Η Μαρία Κοπακάκη μου λέει πως πυξίδα μας στην ανατροφή των παιδιών είναι τα βα­θιά χα­ραγ­μέ­να βιώματα της παιδικής μας ηλικίας, που ενεργοποιούνται α­συ­νεί­δη­τα όταν κρατάμε το δικό μας μωρό στην αγκαλιά. Κάποιες φορές ε­πα­να­λαμ­βά­νου­με τυ­φλά τις ίδιες εμπειρίες, άλ­λο­τε προσπαθούμε α­πεγνωσμένα να πράξουμε τα α­ντί­θε­τα. «Για παράδειγμα, εκείνος που βα­σα­νί­στη­κε από ελλείψεις και συ­ναι­σθη­μα­τι­κή α­που­σί­α πνίγει και υπερπροστατεύει ή ζητά α­συ­νεί­δη­τα από το παιδί να κα­λύ­ψει τα δι­κά του κενά· εκείνος που μεγάλωσε μέσα σε αυ­στη­ρό­τη­τα αδυνατεί να βάλει τα ό­ρι­α που χρειάζονται κτλ.».

Το «πεπρωμένον φυγείν αδύνατον» λοιπόν; «Όχι απόλυτα. Η απόκτηση αυ­το­γνω­σί­ας, η ε­πα­φή με τα βαθύτερα κομμάτια του εαυτού μας, μας βοηθά να βλέπουμε το παι­δί πιο κα­θα­ρά και όχι μόνο μέσα από τους παραμορφωτικούς φακούς των παι­δι­κών μας βιωμάτων. Πολ­λοί δρόμοι μάς οδηγούν εκεί:
● Ένας απ’ αυτούς είναι η ψυχοθεραπεία.
● Άλλος περνά μέσα από τις σχέσεις που δημιουργούμε στην πορεία της ζωής μας, μέ­σα α­πό τις ο­ποίες μπορεί να αποκτήσουμε διαφορετικές εμπειρίες και άρα να κά­νου­με νέες συ­ναι­σθη­μα­τι­κές εγ­γραφές.
● Ο τρίτος μπορεί να είναι και η ίδια η σχέση με το παιδί, που μας φέρνει μπροστά στους ά­λυ­τους κόμπους της δικής μας ιστορίας και μας αναγκάζει να βρούμε λύ­σεις».

Κι εγώ που κοιτούσα γύρω μου και νόμιζα ότι κάποιοι άνθρωποι είναι γεννημένοι γο­νείς... «Κα­τά μία έννοια όλοι είμαστε “γεννημένοι γονείς”. Αυτός είναι ο βι­ο­λο­γι­κός μας προορισμός και είμαστε εξελικτικά εφοδιασμένοι με τις βασικές δε­ξι­ό­τη­τες που απαιτούνται για την α­να­τρο­φή ενός παιδιού. Τα παιδιά, άλλωστε, είναι ε­ξαι­ρε­τι­κά ανθεκτικά πλάσματα και μπορούν α­κό­μα και με πολύ λίγα, με τα βασικά, να ε­πι­βι­ώ­σουν. Το να είμαστε και “καλοί γονείς”, που θα μεγαλώσουν ψυχικά υγιή, λει­τουρ­γι­κά, ευτυχισμένα παιδιά, βέβαια, είναι άλλη ιστορία», ε­ξη­γεί η Μαρία Κο­πα­κά­κη.

Πρέπει να «θυσιάζεται»;

Και αυτή η «άλλη ιστορία» είναι που βασανίζει τους περισσότερους γονείς. Ποιος εί­ναι ο κα­λός γο­νιός; Τι τον κάνει καλό; Ο καλός γονιός είναι εκείνος που γίνεται θυ­σί­α για το παιδί του;

«Αν είναι αυτός που γίνεται θυσία, τότε, ναι, ίσως υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι πιο πρό­θυ­μοι να κά­νουν κάτι τέτοιο από άλλους. Οι άνθρωποι αυτοί βέβαια –οι προ­σα­να­το­λι­σμέ­νοι στη φρο­ντί­δα των άλλων– δε γεννιούνται έτσι, αλλά πλάθονται στα­δι­α­κά, μέσα από το δικό τους με­γά­λω­μα και τις ε­μπειρίες στην οικογένεια που α­να­τρά­φη­καν. Αυτοί, όμως, είναι συνήθως οι γο­νείς που τα παιδιά τούς νιώθουν στε­ρη­μέ­νους και δυστυχείς. Όταν το παιδί αισθάνεται ότι ο γονιός του δεν είναι καλά, δυ­σκο­λεύ­ε­ται πολύ να προχωρήσει τη δική του ζωή. Παίρνει το ί­διο τον ρόλο του γο­νιού, αντιστρέ­φοντας τους ρόλους και παραμελώντας τις συ­ναι­σθη­μα­τι­κές του α­νά­γκες, προκειμένου να στηρίξει τον γονιό, ή προκαλεί μέσα από αντίδραση, ακόμα και με εμπλοκή σε αυτοκαταστροφικές συμπερι­φορές, προκειμένου να φέρει στην ε­πι­φά­νει­α τη δυ­σλει­τουρ­γί­α της οικογένειας.

»Όχι, λοιπόν. Καλός γονιός είναι εκείνος που είναι καλά μέσα του. Εκείνος που φρο­ντί­ζει τον ε­αυ­τό του, που είναι ευτυχισμένος στη σχέση με τον σύντροφό του (αν μι­λά­με για ζευγάρι και ό­χι για τις μονογονεϊκές οικογένειες –μπορεί κανείς να εί­ναι κα­λά με τον εαυτό του, αλλά και κα­λός γονιός, χωρίς να είναι απαραίτητα μέσα σε σχέ­ση). Είναι γεμάτος, προκειμένου να έχει να “δώσει”».

Ένας τέτοιος γονιός δε «γεννιέται» αλλά γίνεται. Το σημείο εκκίνησης μπορεί να εί­ναι δι­α­φο­ρε­τι­κό για τον καθένα, όμως ο δρόμος είναι ανοιχτός για όλους μας.

Η κατάλληλη ηλικία

Πολύ συχνά με απασχολεί η σωστή ηλικία για να αποκτήσεις ένα παιδί. Ίσως γιατί ε­γώ τα α­πέ­κτη­σα ως μεσήλικη πλέον. «Η σωστή ηλικία είναι διαφορετική για τον κα­θέ­να. Κάποιοι δε φτά­νουν πο­τέ στη σωστή ηλικία. Σημαντικό είναι, ακόμα, να έ­χεις εκ­πλη­ρώ­σει κάποιους στό­χους ζωής, ώστε να μη νιώθεις ότι η α­πό­κτη­ση παι­διού α­νέ­κο­ψε την πορεία σου και να δι­α­τη­ρείς πικρία απέναντί του. Για να είναι κα­νείς ε­παρ­κής ως γονιός, πρέπει να έχει με­γα­λώ­σει, να έχει βγει σ’ έναν βαθμό από τον ρό­λο του παιδιού, να διαθέτει αρκετή συναισθηματική ω­ρι­μό­τη­τα, ώστε να μπο­ρεί να δει το παιδί του ως μια ξεχωριστή οντότητα με ιδιαίτερες α­νά­γκες και ε­πι­θυ­μί­ες, και όχι να προβάλλει πά­νω του δικές του ανάγκες και ανεκπλήρωτα ό­νει­ρα. Να γνω­ρί­ζει αρκετά καλά τον εαυτό του, ώστε να μπορέσει η ματιά του να χω­ρέ­σει και τον “άλ­λο”.

»Από την άλλη μεριά, μεγαλώνοντας παιδιά, μεγαλώνουμε κι εμείς. Ψηλαφίζουμε τα κε­νά μας, αγ­γίζουμε παλιά, ανεπούλωτα τραύματα, μετράμε τις δυνάμεις μας, μα­θαί­νου­με, ε­ξε­λισ­σό­μα­στε, ζού­με χαρές, παίρνουμε ικανοποίηση, ξεπερνάμε ε­μπό­δι­α, θυ­μώ­νου­με, μα­ται­ω­νό­μα­στε, αναγνωρίζουμε τις δυσκολίες των δικών μας γονιών, ταυ­τι­ζό­μα­στε και δι­α­φο­ρο­ποι­ού­μα­στε από εκείνους, τους συγ­χωρούμε για τα λάθη τους», ολοκληρώνει η Μαρία Κοπακάκη.

Συμπέρασμα

Και καταλήγουμε στις προϋποθέσεις, που τελικά είναι πολύ απλές και ανθρώπινες:
● Να θέλουμε ένα παιδί και να το ονειρευόμαστε.
● Να είμαστε καλά με τον εαυτό μας και με τον σύντροφό μας (αν αυτός υπάρχει).
● Να έχουμε αυτογνωσία.
● Να αναγνωρίζουμε ότι ποτέ δε θα γίνουμε τέλειοι και να αποδεχόμαστε τον ε­αυ­τό μας με τα λά­θη του.

ΠΗΓΗ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ (19.09.2010)


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: γονείς

2 σχόλια:

hamomilaki Anthemis είπε...

Το Χαμομηλάκι σας εύχεται Καλή Ανάσταση !

δάσκαλος98 είπε...

Χρόνια Πολλά, καλή δύναμη σε όλους! :))

Δημοσίευση σχολίου