12 Ιουνίου, Παγκόσμια Ημέρα κατά της παιδικής εργασίας
Η κλεμμένη παιδική ηλικία:
Παιδιά εργάτες: 175 εκατομμύρια
Παιδιά σκλάβοι: 4 εκατομμύρια
Η παιδική εκμετάλλευση είναι μια έννοια που συνδέεται στη χώρα μας με την παιδική εργασία αλλά και με την παιδική πορνεία. Οι επτά στους εκατό Έλληνες δήλωσαν ότι έχουν υπόψη τους κάποιο ή κάποια παιδιά που είχαν πέσει θύματα εκμετάλλευσης.
Εκτιμάται ότι κάθε χρόνο 10.000 παιδιά εγκαταλείπουν το σχολείο και μάλιστα την υποχρεωτική εκπαίδευση.
Τα στοιχεία για την παιδική εργασία που αναφέρονται δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματική εικόνα, καθώς δεν υπάρχει συστηματική παρακολούθηση του φαινομένου στην πλειοψηφία των κρατών, όπως και στη χώρα μας. Άλλωστε, οι αριθμοί δε θα μπορούσαν να είναι ακριβείς όταν καταμετρούν παιδικές ψυχικές «πληγές».
Τις περισσότερες, μάλιστα, φορές υπεύθυνοι είναι οι ίδιοι οι γονείς, όπως επιβεβαιώνει και το «Χαμόγελο του Παιδιού». Γονείς, για τους οποίους η τιμωρία δεν ήρθε ποτέ.
Παιδική εργασία, ο καθρέφτης μιας αδιάφορης κοινωνίας…
Όταν Άγγελοι κλαίνε το χάραμα,
είναι που ξυπνούν παιδιά για τη δουλειά
(σκλάβοι-παιδιά εκατομμύρια τέσσερα),
κι εμείς αδιαφορούμε.
Όταν Άγγελοι κλαίν’ την αυγή,
είναι που παιδιά δε θα παίξουν και σήμερα,
δε θα πάνε σκολειό,
δε θα γελάσουν αμέριμνα.
Πέτρες θα σπάσουν, χαλιά θα υφάνουν, καφέ θα μαζέψουν,
μπάλες και ό,τι άλλο θα κατασκευάσουν,
παιδάκια-σκλάβοι του 2009,
όνειδος και απέραντη αισχύνη μας.
Είναι μια σχετικά άγνωστη αλλά πολύ συνηθισμένη μορφή κακοποίησης. Δεν περιλαμβάνει ασέλγεια, ούτε σωματική βία. Σπάνια αναγνωρίζεται από τους δράστες, από τα θύματα ή από τον περίγυρο ως κακοποίηση. Απεναντίας, ο κόσμος συνηθίζει να τη βλέπει ως «υπερβολική αγάπη» ή ότι «του έχει ΦΟΒΕΡΗ αδυναμία».
Οι συνέπειές της όμως είναι πολλές φορές εξίσου σοβαρές με αυτές της ασέλγειας, ενώ η βαθιά άρνηση που την περιβάλλει προκαλεί μεγάλη σύγχυση στο παιδί: το κάνει να μην εμπιστεύεται την ίδια του την πραγματικότητα.
Συναισθηματική (ή «καλυμμένη») σεξουαλική κακοποίηση έχουμε όταν ο γονιός χρησιμοποιεί το παιδί ως συναισθηματικό σύντροφο. Ο γονιός δεν καλύπτεται συναισθηματικά από τη σχέση με τον σύντροφό του και για να γεμίσει τη δική του μοναξιά δίνει στο παιδί (συνήθως του αντίθετου φύλου) τον ξεχωριστό ρόλο του έμπιστου συντρόφου.
Το παιδί γίνεται για τον γονιό υποκατάστατο σχέσης.
Παραδείγματα:
Η μοναχική μητέρα μιλά συνέχεια στον γιο της για τα δικά της προβλήματα, για τη μοναξιά της, ακόμη και για την έλλειψη ερωτικής ικανοποίησης στη ζωή της.
Ο πατέρας κάνει την κόρη του «μικρή πριγκίπισσα» και εκείνη τον συνοδεύει παντού — σχεδόν ως παρτενέρ.
Η μητέρα κοιμάται μαζί με τον γιο της (ακόμη και σε ηλικία 7, 9 ή 11 ετών) με τη δικαιολογία ότι το παιδί φοβάται να κοιμηθεί μόνο του, ενώ στην πραγματικότητα εκείνη χρειάζεται ένα ζεστό σώμα δίπλα της.
Ο πατέρας γίνεται πολύ αυστηρός με τις εξόδους της έφηβης κόρης «για να την προστατέψει», ενώ στην πραγματικότητα ζηλεύει τα φλερτ της.
Η μητέρα υπονομεύει την ερωτική σχέση του γιου με μια γυναίκα, καθώς απειλούνται η κυριαρχία της και η ικανοποίηση των δικών της αναγκών.
Όταν ο έφηβος ή ο νεαρός ενήλικας επιθυμεί να αποδεσμευτεί, να φύγει από το σπίτι, η μητέρα τού επιτίθεται: «θα πάθει η καρδιά μου…», «είσαι αχάριστος, εγωιστής».
Όλες οι παραπάνω συμπεριφορές είναι κακοποιητικές και τραυματίζουν το παιδί:
Φουσκώνει το «εγώ» του.
Γεμίζει ενοχές, ντροπή, οργή και λύπη.
Νιώθει εγκατάλειψη από τον αιμομικτικό γονιό γιατί, στην πραγματικότητα, η «υπερβολική αδυναμία» δεν αφορά καθόλου τις ανάγκες του παιδιού.
Νιώθει εγκατάλειψη και από τον άλλο γονιό, ο οποίος συνήθως βολεύεται και δε χρειάζεται να ασχοληθεί με τον ανικανοποίητο σύντροφο.
Η συναισθηματική αιμομιξία από τη μητέρα είναι κάποιες φορές ο βαθύτερος λόγος για την ανικανότητα του άνδρα να συνάψει ή να «δεσμευτεί» σε μια ουσιαστική σχέση και να επιζητεί, με καταναγκαστικό σχεδόν τρόπο, ανακούφιση στον σεξουαλικό εθισμό, π.χ. μέσω πορνογραφίας, πορνείας ή αλλεπάλληλων εφήμερων σχέσεων (καθώς αυτά είναι κοινωνικώς αποδεκτά για το ανδρικό φύλο). Η δέσμευση σε μια ουσιαστική σχέση σημαίνει κατά βάθος «εγκατάλειψη της μαμάς» και ο νεαρός (ή όχι και τόσο νεαρός) άνδρας νιώθει πολύ μεγάλες ενοχές.
Καθώς οι διαδικασίες αυτές είναι σε μεγάλο βαθμό ασυνείδητες, και από τον γονιό και από το παιδί, είναι σημαντική για τη θεραπεία η επίγνωση αυτού που πραγματικά συμβαίνει. Είναι, επίσης, σημαντικό να καταλάβει το παιδί ότι δε φταίει εκείνο που ωθήθηκε σε τέτοιου είδους σχέση και να απενοχοποιηθεί.
Η πραγματική αγάπη σημαίνει ότι αφήνουμε το παιδί ελεύθερο να βρει τον δικό του δρόμο…
Οι φωνές και οι κραυγές: «είσαι ηλίθιος», «είσαι κακό παιδί», «είσαι άχρηστος/η», «δεν αξίζεις τίποτα», «ο ξάδελφός σου πάει καλύτερα από σένα», «θα με κάνεις να πεθάνω», «εσύ φταις για όλα», «είσαι για πέταμα», «τι ήθελα κι έκανα ένα παιδί σαν και σένα», «θα σου σπάσω τα κόκαλα», «θα φύγω και θα σε παρατήσω», «θα σε κλείσω σε ίδρυμα».
Οι ακραίες μορφές τιμωρίας (π.χ. στέρηση φαγητού ή νερού, κλείδωμα σε σκοτεινούς χώρους, δέσιμο).
Τα αίτια
Οι γονείς είναι ευάλωτοι στη δημιουργία σχέσεων κακοποίησης, όταν οι πηγές άγχους στη ζωή τους πολλαπλασιάζονται κι εκείνοι αποδεικνύονται ανίκανοι να τις χειριστούν. Ο στόχος του γονέα που κακοποιεί μπορεί να σχετίζεται ή να είναι ο έλεγχος του παιδιού του.
Τα συμπτώματα της συναισθηματικής κακοποίησης
Χαμηλή αυτοεικόνα.
Ανικανότητα να εμπιστευτούν ή και να αγαπήσουν κάποιον.
Επιθετικότητα και συμπεριφορά με στοιχεία διάσπασης.
Παράνομες ενέργειες.
Θυμός/μανία.
Αυτοκαταστροφικές/αυτοτιμωρητικές πράξεις.
Παθητική ή και απόμακρη στάση.
Ανησυχία και φοβίες.
Προβλήματα επίδοσης ή σχολική αποτυχία.
Μελαγχολικές τάσεις.
Εφιάλτες — και πολλά άλλα.
Το να είναι κάποιος γονιός είναι το μεγαλύτερο δώρο. Δώρο ανεκτίμητο και αγώνας καθημερινός. Μοναδικό όπλο στον αγώνα μας αυτό είναι η αγάπη. Την αγάπη όλων μας χρειάζονται τα παιδιά για να αναπτύξουν σωστά την ψυχή, το σώμα, το μυαλό και την καρδιά τους. Μέσα σε τέτοια κοινωνία που ζούμε, μέσα σε τόσα άσχημα και δυσάρεστα που μας κυκλώνουν, μόνο με την αγάπη μας θα πλάσουμε ευτυχισμένα παιδιά και, κατά συνέπεια, μια ευτυχισμένη αυριανή κοινωνία.
Πώς μπορούμε να προλάβουμε τη σεξουαλική κακοποίηση των παιδιών
Θα πρέπει οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να είναι ενήμεροι, ώστε να προστατεύουν τα παιδιά. Παράλληλα, τα ίδια τα παιδιά θα πρέπει να γνωρίζουν το σώμα τους και τη λειτουργία του, καθώς και τους πιθανούς κινδύνους που τα απειλούν, για να προφυλάσσονται.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
Το παιδί πάνω από τα τρία χρόνια του πρέπει να γνωρίζει τα μέρη του σώματός του, το όνομά τους και τη λειτουργία τους. Μιλάμε γι’ αυτά με την πρώτη κατάλληλη ευκαιρία και ανάλογα με την ηλικία.
Το παιδί πρέπει να γνωρίζει να λέει «όχι» σε οποιονδήποτε προσπαθεί να το αγγίξει ενώ το ίδιο δε θέλει. Το σώμα του παιδιού τού ανήκει και πρέπει να απαιτεί σεβασμό από τους άλλους σε αυτό.
Το παιδί πρέπει να σέβεται τους ενήλικες, αλλά να μη συγκατατίθεται σε ό,τι του ζητούν αν αυτό το ενοχλεί και το τρομάζει ή δεν το έχει διδαχθεί από τους ίδιους τους γονείς του.
Δεν αφήνουμε το παιδί μόνο του, ή με κάποιον που δε γνωρίζουμε καλά, για πολλές ώρες και χωρίς διακριτική παρακολούθηση. Αν το παιδί είναι δυσαρεστημένο με αυτόν που το προσέχει, να μιλάμε με το παιδί για αυτό το θέμα.
Όλα τα μέλη της οικογένειας έχουν δικαίωμα στον ιδιωτικό χώρο. Ακόμη και τα μικρά παιδιά πρέπει να τα ακούμε και να τα σεβόμαστε.
Ελέγχουμε τους λόγους που κάνουν το παιδί να μη θέλει να μείνει με κάποιον ή που τον αποστρέφεται.
Γνωρίζουμε πάντα τους φίλους και τους ανθρώπους που είναι κοντά του.
Αν κάποιος τα αγγίξει με τρόπο που τα φοβίζει ή τα μπερδεύει, πρέπει να το πουν. Τα συναισθήματα φόβου και σύγχυσης μπορεί να έρθουν για κάποιο άτομο και πριν ακόμη τα αγγίξει.
Δεν είναι ποτέ φταίξιμο των παιδιών αν κάποιος τα κακοποιήσει.
Δε θυμώνουμε αν μας πουν, ακόμη κι αν εκείνα νομίζουν ότι έκαναν κάτι λάθος ή αν αυτό περιλαμβάνει κάποιον γνωστό ή άτομο της οικογένειας.
Επιβλέπουμε το παιδί όταν πλοηγείται στο διαδίκτυο ή χρησιμοποιεί τον υπολογιστή του.
Τι πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά
Το σώμα μου και το μυαλό μου είναι δικά μου. Οι άλλοι, μικροί και μεγάλοι, πρέπει να σέβονται το δικαίωμά μου αυτό.
Μπορώ να πω «όχι» σε κάποιον που θέλει να με αγγίξει ενώ εγώ δεν το επιθυμώ.
Τρέχω μακριά από όποιον με κάνει να φοβηθώ.
Πρέπει να λέω «όχι» σε κάθε συμπεριφορά που με κάνει να ανησυχώ, να φοβάμαι ή να νιώθω μπερδεμένος/η.
Λέω πάντα στους γονείς μου (και στους δύο ή στον έναν από τους δύο) ό,τι μου συμβαίνει — κυρίως αν με κάνει να νιώθω άσχημα.
Οι γονείς μου και οι δικοί μου άνθρωποι πρέπει να γνωρίζουν πάντα πού βρίσκομαι και με ποιον.
Δεν ακολουθώ ποτέ αγνώστους και δεν πλησιάζω περισσότερο από όσο πρέπει αυτοκίνητα με ανθρώπους που δε γνωρίζω.
Βρίσκω πάντα κάποιον που να μπορώ να του έχω εμπιστοσύνη για να με βοηθήσει, όπως οι δάσκαλοί μου.
Γνωρίζω τον αριθμό 1056 για να τηλεφωνήσω από παντού και χωρίς χρήματα και να ζητήσω βοήθεια, συμβουλή και υποστήριξη.
Σεξουαλική κακοποίηση: Το απεχθέστερο όλων των εγκλημάτων, το έγκλημα που κυριολεκτικά καταστρέφει τη ζωή των παιδιών.
Κάθε λεπτό κάποιος ανώμαλος «σκοτώνει» κάποιο αθώο πλάσμα… ΚΑΚΟΥΡΓΗΜΑ!
Σεξουαλική κακοποίηση είναι οποιουδήποτε τύπου επαφή ενός ενηλίκου με ένα παιδί, με στόχο τη σεξουαλική ικανοποίηση του ενηλίκου, ο οποίος έχει πάντα την αποκλειστική ευθύνη, γιατί τα παιδιά δεν είναι δυνατόν να συγκατατεθούν σε οποιαδήποτε τέτοια ενέργεια.
Τι συμπεριλαμβάνει η σεξουαλική κακοποίηση
Επαφή καθ’ οιονδήποτε τρόπο με τα γεννητικά όργανα του παιδιού από ενήλικα και το αντίστροφο.
Διείσδυση με οποιονδήποτε τρόπο, σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος του παιδιού.
Έκθεση του παιδιού σε πορνογραφικό υλικό (οπτικά ή ακουστικά).
Παρακολούθηση ενός παιδιού χωρίς ρούχα από ενήλικα ή το αντίστροφο.
Βιασμό.
Ποιοι είναι συνήθως οι δράστες της σεξουαλικής κακοποίησης
Συνήθως είναι άτομα του οικογενειακού, φιλικού και κοινωνικού περιβάλλοντος του παιδιού. Άτομα που έχουν επαφές με το παιδί και σχέση εξουσίας μαζί του, ώστε να εξασφαλίσουν τη σιωπή του.
Πώς μπορούμε να καταλάβουμε αν ένα παιδί έχει πέσει θύμα σεξουαλικής κακοποίησης
Παίρνουμε σοβαρά υπόψη τις εκμυστηρεύσεις του και τις εξετάζουμε με τη βοήθεια ειδικού.
Ανησυχούμε με την αλλαγή συμπεριφοράς του (π.χ. αύξηση επιθετικότητας, εσωστρέφεια, ενδιαφέρον για το σεξ κ.ά.).
Εξετάζουμε τους λόγους παλινδρόμησης σε προηγούμενες συμπεριφορές (όπως ενούρηση και εγκόπρηση) ενός παιδιού που είχε μεγαλώσει και έλεγχε τις συμπεριφορές αυτές.
Ελέγχουμε τον τρόπο που απόκτησε γνώση για το σεξ μεγαλύτερη από την ηλικία του.
Προβληματιζόμαστε με τη συμπεριφορά του αν είναι ξαφνικά πολύ ενοχική και εκφράζεται είτε με συστολή και σιωπή είτε με πολλή προθυμία και κολακεία.
Πώς αντιμετωπίζεται ένα θύμα σεξουαλικής κακοποίησης
Με τη βοήθεια ειδικών του σώματος και της ψυχής ανιχνεύεται η ακριβής φύση και ο βαθμός της κακοποίησης και το παιδί δέχεται υποστήριξη και θεραπεία για να ξεπεράσει την τραυματική εμπειρία.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις αν το παιδί δε βοηθηθεί
Στην περίπτωση που το παιδί δεν επικοινωνήσει με οποιονδήποτε τρόπο το συμβάν και οι δικοί του δεν το αντιληφθούν, μένει με φοβερά αισθήματα ενοχής, άγχους, κατάθλιψης, μειονεξίας — σοβαρά ψυχικά τραύματα που έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε όλες τις εκδηλώσεις της προσωπικότητας και του χαρακτήρα του, καθώς και στη φυσιολογική σεξουαλική του ζωή. Πολλά θύματα αποκτούν εξαρτήσεις από ουσίες και αντικοινωνική συμπεριφορά ή φτάνουν ακόμη και στην αυτοκτονία.
Δυστυχώς, η σωματική τιμωρία αποτελεί συνηθισμένη και αποδεκτή τακτική για την πειθαρχία των παιδιών σε αρκετές χώρες — μάλιστα είναι ιδιαίτερα γνωστή και στη χώρα μας. Η εφαρμογή και αποδοχή της σωματικής τιμωρίας σχετίζεται άμεσα με τη στάση και τις αντιλήψεις των γονέων και της κοινωνίας γενικότερα ως προς τους τρόπους ανατροφής των παιδιών.
Τι συνιστά σωματική κακοποίηση
Το να χτυπά κάποιος ένα παιδί δυνατά, να το τσιμπά, να του τραβά τα μαλλιά, να το χαστουκίζει, να το δαγκώνει, να το καίει (π.χ. με τσιγάρο).
Η χρήση αντικειμένων για να πονέσει το παιδί (π.χ. ξύλο με ζώνη, κουτάλα, ραβδί).
Το να ταρακουνά κάποιος ένα βρέφος ή να το πετά δυνατά σε μία επιφάνεια — ακόμη και στην κούνια του.
Σύμφωνα με ενδεικτικές μελέτες σε όλο τον κόσμο, οι γονείς που κακοποιούν τα παιδιά τους μπορεί να αντιμετωπίζουν:
Σοβαρές ψυχικές παθήσεις, όπως κατάθλιψη και διαταραχή προσωπικότητας (σπανιότερα ακόμη και ψύχωση).
Περιορισμένες νοητικές ικανότητες.
Μεγάλο βαθμό δυσκολίας στο να καταφέρνουν να ελέγχουν τις εκρήξεις θυμού τους.
Αίσθημα βαθιάς ανεπάρκειας για τον εαυτό τους και τον ρόλο τους ως γονείς.
Έντονη ανάγκη να αισθάνονται εξάρτηση και προσοχή από τους άλλους, με αποτέλεσμα να «βλέπουν» τα παιδιά τους ως πηγή φροντίδας και βαθιάς αφοσίωσης και αναγνώρισης. Έτσι τα παιδιά υιοθετούν ρόλο γονέα απέναντί τους.
Κακές σχέσεις με τους δικούς τους γονείς ως παιδιά. Οι περισσότεροι γονείς που κακοποιούν έχουν υπάρξει οι ίδιοι θύματα κακοποίησης όταν ήταν παιδιά. Μέσα από την κακοποίηση των παιδιών τους —χωρίς να το καταλαβαίνουν— ελέγχουν και ανακουφίζουν τα δικά τους παιδικά τραύματα.
Ένα κακοποιημένο παιδί ενδέχεται να γίνει ένας βίαιος γονιός στο μέλλον.
Οι επιπτώσεις της σωματικής κακοποίησης
Κατά τη βρεφική και πρώτη παιδική ηλικία εκδηλώνονται κυρίως με έντονο κλάμα και εκρήξεις έντονου θυμού που δεν κατευνάζεται εύκολα, ενώ τα παιδιά εμφανίζονται απαιτητικά και ανυπόμονα.
Κατά τη μετέπειτα παιδική και εφηβική ηλικία τα παιδιά που έχουν υποστεί ή υπόκεινται σε σωματική βία έχουν:
Φοβισμένη και επιφυλακτική στάση απέναντι στους άλλους. Δείχνουν να αποτραβιούνται στο ενδεχόμενο σωματικής επαφής ή στο άγγιγμα, κυρίως όταν βλέπουν απότομες κινήσεις (π.χ. σήκωμα χεριού).
Έντονη ψυχοκινητική ανησυχία και υπερκινητικότητα.
Καταθλιπτικά συμπτώματα, όπως χαμηλή αυτοεκτίμηση, θλίψη, στενοχώρια, απάθεια.
Χαμηλή σχολική επίδοση, ακόμη και μαθησιακές δυσκολίες, ως αποτέλεσμα του ψυχικού πόνου που βιώνουν.
Διαταραχές συμπεριφοράς. Ο έντονος θυμός και η επιθετικότητα του κακοποιημένου παιδιού μπορεί να εκδηλωθεί με αντιδραστική ή επιθετική συμπεριφορά απέναντι στους συνομήλικους ή μεγαλύτερούς του, καταστροφική συμπεριφορά σε παιχνίδια ή άλλα αντικείμενα, αυτοεπιθετική στάση με απόπειρες αυτοκτονίας, αυτοτραυματισμούς ή χρήση ναρκωτικών ουσιών. Επίσης, ο πόνος και η οργή από την κακοποίηση μπορεί να εξωτερικευτεί με αντικοινωνική συμπεριφορά και με παραβίαση ηθικών κανόνων ή και του ίδιου του νομικού πλαισίου. Σε κάποιες περιπτώσεις τα παιδιά μπορεί να εκδηλώσουν ψευτοωριμότητα, ενώ μπορεί να καταβάλουν υπερβολική προσπάθεια να γίνουν αγαπητά και αποδεκτά από τους άλλους με την κρυφή ελπίδα να τα αποδεχτούν και να τα αγαπήσουν οι γονείς τους. Στην προσπάθειά τους αυτή να γίνουν αγαπητά και ευχάριστα δείχνουν υποδειγματική, καταναγκαστική και πειθήνια στάση, καθώς και τελειομανία.
Τι κάνουμε σε περίπτωση που υπάρχει υποψία ή και ενδείξεις ότι κάποιο παιδί υφίσταται σωματική κακοποίηση
Κάθε ευαίσθητος και ενημερωμένος πολίτης θα πρέπει να ενημερώνει αμέσως για κάθε περιστατικό που πέφτει στην αντίληψή του και αφορά παιδί σε κίνδυνο. Η ανοχή είναι συνενοχή. Γι’ αυτό θα πρέπει να γίνεται άμεση χρήση της Γραμμής SOS 1056, η οποία δέχεται καταγγελίες ακόμη και ανώνυμα και τις παραπέμπει στις αρμόδιες εισαγγελικές αρχές.
Το ξύλο δε βγήκε από τον παράδεισο. Το ξύλο, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, βγαίνει από τη δική μας κόλαση.
Το να είναι κάποιος γονιός είναι το μεγαλύτερο δώρο. Δώρο ανεκτίμητο και αγώνας καθημερινός. Μοναδικό όπλο στον αγώνα μας αυτό είναι η αγάπη.
Το καλό ιστολόγιο «Το χαμομηλάκι» βρίσκεται ήδη από το 2004 στην υπηρεσία των παιδιών. Στο πλαίσιο αυτό έχει δημιουργήσει έξι βίντεο που πραγματεύονται τις διάφορες όψεις της παιδικής κακοποίησης.
Δείτε όλη τη σειρά, μαζί με το κείμενο που τη συνοδεύει, στις αναρτήσεις που ακολουθούν:
