12 Μαΐου 2018

Η ανάγκη των παιδιών για ελεύθερο
χρόνο και μη δομημένο παιχνίδι

(Ψυχολόγος, Msc – Ειδίκευση στις Μαθησιακές Δυσκολίες, parentshelp.gr)

Σε μια προσπάθεια βελτίωσης των σχολικών και ακαδημαϊκών επιδόσεων πολλές χώρες με­λε­τούν και εφαρμόζουν μια σειρά μεταρρυθμίσεων όπως η επιμήκυνση της σχολικής η­μέ­ρας, η μείωση του χρόνου διακοπών και οποιαδήποτε άλλη παρέμβαση κρίνεται απαραίτητη για να βελτιωθούν οι βαθμολογίες στα τεστ και τις εξετάσεις. Το ερώτημα όμως είναι τι χάνεται ό­ταν η ζωή ενός παιδιού γίνεται όλο και πιο προγραμματισμένη;

Έρευνα έδειξε πως τα παιδιά σήμερα έχουν τον μισό ελεύθερο χρόνο από αυτόν που είχαν πριν 30 χρόνια. Περνούν σχεδόν το σύνολο του χρόνου τους στο σχολείο, στη μελέτη και σε ορ­γα­νω­μέ­νες δραστηριότητες με αποτέλεσμα να έχουν ελάχιστες ευκαιρίες για να είναι δη­μι­ουρ­γι­κά ή να ανακαλύψουν τα δικά τους ενδιαφέροντα. Στον αντίποδα αυτών που θέλουν τα παι­διά να μεγαλώνουν με όσο γίνεται περισσότερο οργανωμένο πρόγραμμα, υπάρχουν ε­ρευ­νη­τές που τονίζουν πως αν θέλουμε ευτυχισμένα παιδιά που να μπορούν να παράγουν και να έχουν ήθος, θα πρέπει να τους δίνουμε περισσότερο ελεύθερο χρόνο για δημιουργική έκ­φρα­ση και παιχνίδι, όχι λιγότερο.

Τα περισσότερα προβλήματα στη ζωή δεν μπορούν να λυθούν με μαθηματικούς τύπους ή με την απομνημόνευση κειμένων που μάθαμε στο σχολείο. Απαιτούν σωστή κρίση, σοφία και δη­μι­ουρ­γι­κή ικανότητα, πράγματα που προέρχονται από τις εμπειρίες της ζωής. Για τα παι­διά αυτές οι εμπειρίες ενσωματώνονται στον ελεύθερο χρόνο και στο παιχνίδι.


Η σημασία του ελεύθερου χρόνου και του αδόμητου παιχνιδιού

Όλο και περισσότερες έρευνες τονίζουν τη σημασία που έχει στην κοινωνική, συ­ναι­σθη­μα­τι­κή και γνωστική ανάπτυξη των παιδιών ο ελεύθερος χρόνος και το μη δομημένο παιχνίδι. Τις τε­λευ­ταί­ες δεκαετίες πολλά παιδιά στερούνται ελεύθερο χρόνο και παιχνίδι γιατί υ­περ­φορ­τώ­νο­νται με δραστηριότητες που, αν και έχουν σχεδιαστεί για να τους κάνουν καλό, αρκετά συ­χνά καταλήγουν να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα.

Ως κοινωνία έχουμε δημιουργήσει την πεποίθηση ότι πρέπει να κάνουμε κάτι κάθε στιγμή, κά­θε λεπτό, και κύριος αποδέκτης αυτής είναι τα παιδιά. Οι γονείς αισθάνονται υ­πο­χρε­ω­μέ­νοι να δίνουν στα παιδιά τους κάθε πλεονέκτημα (ακόμα και παραπάνω από αυτό που μπο­ρούν να αντέξουν οικονομικά) για να γεμίσουν τις ώρες και τις μέρες τους με δρα­στη­ρι­ό­τη­τες, ώ­στε να αποφύγουν τον μύθο που λέει «το να μην κάνεις τίποτα είναι χαμένος χρόνος».

Στην πραγματικότητα, όμως, ο ελεύθερος χρόνος για τα παιδιά είναι εξαιρετικά πα­ρα­γω­γι­κός και ουσιαστικός. Τις ελεύθερες ώρες τους τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να ε­ξε­ρευ­νή­σουν τον κόσμο με τον δικό τους ρυθμό, να αναπτύξουν τα προσωπικά τους εν­δι­α­φέ­ρο­ντα, να συμμετέχουν σε πράγματα που τα ίδια επιθυμούν να ακολουθήσουν, να δημιουργήσουν τη δική τους ευτυχία και να διαχειρίζονται λογικά τον χρόνο τους. Παράλληλα, το μη κα­τευ­θυ­νό­με­νο παιχνίδι βοηθά τα παιδιά να εργάζονται από κοινού, να μοιράζονται, να δι­α­πραγ­μα­τεύ­ο­νται, να επιλύουν συγκρούσεις και να μαθαίνουν σημαντικές κοινωνικές δε­ξι­ό­τη­τες.

Από την άλλη πλευρά, όταν ο χρόνος και το παιχνίδι ελέγχεται από τους ενήλικες, τα παιδιά πρέ­πει να ακολουθούν τους κανόνες των ενηλίκων και να συμμερίζονται τις δικές τους α­νη­συ­χί­ες. Έτσι χάνουν κάποια από τα οφέλη που τους προσφέρει ο ελεύθερος χρόνος και το α­δό­μη­το παιχνίδι όπως είναι η ανάπτυξη της δημιουργικότητας και της φαντασίας. Ο α­προ­γραμ­μά­τι­στος χρόνος και το μη δομημένο παιχνίδι αποτελούν σημαντικές συνιστώσες της κοι­νω­νι­κής και συναισθηματικής μάθησης και προστατεύουν τα παιδιά από τις συνέπειες της πί­ε­σης και του άγχους.

Ο ελεύθερος χρόνος των παιδιών είναι αυτός που δε σχεδιάζεται από κάποιον ενήλικα και εί­ναι διαφορετικός από τις παθητικές δραστηριότητες αναψυχής (βιντεοπαιχνίδια, τη­λε­ό­ρα­ση) ή τις δομημένες εξωσχολικές δραστηριότητες και τα σπορ. Είναι οποιαδήποτε αδόμητη δρα­στη­ρι­ό­τη­τα ενθαρρύνει τα παιδιά να χρησιμοποιήσουν τη φαντασία τους όπως είναι το παι­χνί­δι με τα λέγκο, τις κούκλες ή το ποδόσφαιρο στην αυλή από μια ομάδα παιδιών χωρίς την ε­πί­βλε­ψη ή την καθοδήγηση ενός προπονητή ή ενήλικα.

Ειδικοί στον χώρο της υγείας αναφέρουν πως όταν ένα παιδί ζει έναν εσπευσμένο τρόπο ζω­ής, ενώ την ίδια στιγμή στερείται ελεύθερο χρόνο, τότε μπορεί να γίνει πιο αγχωμένο, α­νή­συ­χο, ακόμη και να παρουσιάσει σημάδια κατάθλιψης. Μπορεί να παρουσιάσει μια σειρά συ­μπτω­μά­των όπως πονοκεφάλους, στομαχόπονους, αδυναμία συγκέντρωσης στο σχολείο και προ­βλή­μα­τα ύπνου. Μακροπρόθεσμα μπορεί να δυσκολεύεται να πάρει αποφάσεις για το τι θέ­λει να κάνει ή να μην έχει αυτοπεποίθηση. Ίσως το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι στερείται κά­τι πολύ ιδιαίτερο: τη χαρά του να είναι απλώς παιδί...

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς

Η πρόκληση για τους γονείς είναι να βρουν την ισορροπία που επιτρέπει στα παιδιά να α­να­κα­λύ­ψουν τις δυνατότητές τους χωρίς να πιέζονται για να αποδώσουν καλά. Να κα­θο­δη­γού­νται από τα πράγματα που τους αρέσουν να κάνουν παρά από το τι κάνουν στον ε­λεύ­θε­ρο χρό­νο τους τα άλλα παιδιά.

Τα παιδιά, όπως και οι ενήλικες, έχουν τα δικά τους όρια στο άγχος και στην πίεση. Μερικά χει­ρί­ζο­νται πιο εύκολα τις πολλές δραστηριότητες, ενώ άλλα καταρρέουν γιατί δε θέλουν να περ­νούν τη ζωή τους από τη μια δραστηριότητα στην άλλη. Η συμμετοχή των παιδιών στο πώς θα γεμίσουν τον χρόνο τους είναι ιδιαίτερα σημαντική. Οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν πώς αισθάνεται το παιδί με το πρόγραμμά του. Υπάρχουν μέρες που αισθάνεται υ­περ­φορ­τω­μέ­νο; Εύχεται να είχε περισσότερο χρόνο για να παίξει με τους φίλους του ή α­πλά να χα­λα­ρώ­σει μετά το σχολείο;

Όταν οι γονείς μοιράζονται μη προγραμματισμένο και αυθόρμητο χρόνο με τα παιδιά τους για παιχνίδι, συμβάλλουν με έναν υποστηρικτικό και παραγωγικό τρόπο στην ανάπτυξή τους, όπως θα συνέβαινε αν συμμετείχαν σε πολλά αθλήματα ή και άλλες δραστηριότητες υ­πό την επίβλεψη ενηλίκων.

Επειδή η κοινωνία που μεγαλώνουν τα παιδιά σήμερα υποτιμά τον ελεύθερο χρόνο, δε ση­μαί­νει πως πρέπει να τους τον στερούμε κι εμείς οι ίδιοι. Οι γονείς πρέπει να θυμούνται πως τα παιδιά χρειάζονται χρόνο για να φορτίσουν τις μπαταρίες τους και να επεξεργαστούν αυτά που έχουν μάθει. Ο ελεύθερος χρόνος είναι αυτός που τους επιτρέπει να εξερευνούν, να με­λε­τούν στην πράξη, να ονειροπολούν, να δημιουργούν και να καινοτομούν. Με λίγα λόγια, δεν πρέπει να ξεχνάμε να αφήνουμε τα παιδιά να είναι παιδιά!

ΠΗΓΗ: parentshelp.gr


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: ελεύθερος χρόνος

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου