12 Μαΐου 2018

Η ανάγκη των παιδιών για ελεύθερο
χρόνο και μη δομημένο παιχνίδι

(Ψυχολόγος, Msc – Ειδίκευση στις Μαθησιακές Δυσκολίες, parentshelp.gr)

Σε μια προσπάθεια βελτίωσης των σχολικών και ακαδημαϊκών επιδόσεων πολλές χώ­ρες με­λε­τούν και εφαρμόζουν μια σειρά μεταρρυθμίσεων όπως η επιμήκυνση της σχολικής η­μέ­ρας, η μείωση του χρόνου διακοπών και οποιαδήποτε άλλη πα­ρέμ­βα­ση κρίνεται απαραίτητη για να βελτιωθούν οι βαθμολογίες στα τεστ και τις ε­ξε­τά­σεις. Το ερώτημα όμως είναι τι χάνεται ό­ταν η ζωή ενός παιδιού γίνεται όλο και πιο προγραμματισμένη;

Έρευνα έδειξε πως τα παιδιά σήμερα έχουν τον μισό ελεύθερο χρόνο από αυτόν που εί­χαν πριν 30 χρόνια. Περνούν σχεδόν το σύνολο του χρόνου τους στο σχολείο, στη με­λέ­τη και σε ορ­γα­νω­μέ­νες δραστηριότητες με αποτέλεσμα να έχουν ε­λά­χι­στες ευ­και­ρί­ες για να είναι δη­μι­ουρ­γι­κά ή να ανακαλύψουν τα δικά τους εν­δι­α­φέ­ρο­ντα. Στον αντίποδα αυτών που θέλουν τα παι­διά να μεγαλώνουν με όσο γί­νε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο οργανωμένο πρόγραμμα, υπάρχουν ε­ρευ­νη­τές που τονίζουν πως αν θέ­λου­με ευ­τυ­χι­σμέ­να παιδιά που να μπορούν να παράγουν και να έχουν ήθος, θα πρέπει να τους δίνουμε περισσότερο ελεύθερο χρόνο για δημιουργική έκ­φρα­ση και παιχνίδι, ό­χι λιγότερο.

Τα περισσότερα προβλήματα στη ζωή δεν μπορούν να λυθούν με μαθηματικούς τύ­πους ή με την απομνημόνευση κειμένων που μάθαμε στο σχολείο. Απαιτούν σω­στή κρί­ση, σοφία και δη­μι­ουρ­γι­κή ικανότητα, πράγματα που προέρχονται από τις ε­μπει­ρί­ες της ζωής. Για τα παι­διά αυτές οι εμπειρίες ενσωματώνονται στον ελεύθερο χρό­νο και στο παιχνίδι.


Η σημασία του ελεύθερου χρόνου και του αδόμητου παιχνιδιού

Όλο και περισσότερες έρευνες τονίζουν τη σημασία που έχει στην κοινωνική, συ­ναι­σθη­μα­τι­κή και γνωστική ανάπτυξη των παιδιών ο ελεύθερος χρόνος και το μη δο­μη­μέ­νο παιχνίδι. Τις τε­λευ­ταί­ες δεκαετίες πολλά παιδιά στερούνται ελεύθερο χρό­νο και παιχνίδι γιατί υ­περ­φορ­τώ­νο­νται με δραστηριότητες που, αν και έχουν σχε­δι­α­στεί για να τους κάνουν καλό, αρκετά συ­χνά καταλήγουν να έχουν το α­ντί­θε­το α­πο­τέ­λε­σμα.

Ως κοινωνία έχουμε δημιουργήσει την πεποίθηση ότι πρέπει να κάνουμε κάτι κάθε στιγ­μή, κά­θε λεπτό, και κύριος αποδέκτης αυτής είναι τα παιδιά. Οι γονείς αι­σθά­νο­νται υ­πο­χρε­ω­μέ­νοι να δίνουν στα παιδιά τους κάθε πλεονέκτημα (ακόμα και πα­ρα­πά­νω από αυτό που μπο­ρούν να αντέξουν οικονομικά) για να γεμίσουν τις ώρες και τις μέρες τους με δρα­στη­ρι­ό­τη­τες, ώ­στε να αποφύγουν τον μύθο που λέει «το να μην κάνεις τίποτα είναι χαμένος χρόνος».

Στην πραγματικότητα, όμως, ο ελεύθερος χρόνος για τα παιδιά είναι εξαιρετικά πα­ρα­γω­γι­κός και ουσιαστικός. Τις ελεύθερες ώρες τους τα παιδιά έχουν τη δυ­να­τό­τη­τα να ε­ξε­ρευ­νή­σουν τον κόσμο με τον δικό τους ρυθμό, να αναπτύξουν τα προ­σω­πι­κά τους εν­δι­α­φέ­ρο­ντα, να συμμετέχουν σε πράγματα που τα ίδια επιθυμούν να α­κο­λου­θή­σουν, να δημιουργήσουν τη δική τους ευτυχία και να διαχειρίζονται λο­γι­κά τον χρόνο τους. Παράλληλα, το μη κα­τευ­θυ­νό­με­νο παιχνίδι βοηθά τα παιδιά να ερ­γά­ζο­νται από κοινού, να μοιράζονται, να δι­α­πραγ­μα­τεύ­ο­νται, να επιλύουν συ­γκρού­σεις και να μαθαίνουν σημαντικές κοινωνικές δε­ξι­ό­τη­τες.

Από την άλλη πλευρά, όταν ο χρόνος και το παιχνίδι ελέγχεται από τους ενήλικες, τα παιδιά πρέ­πει να ακολουθούν τους κανόνες των ενηλίκων και να συμμερίζονται τις δικές τους α­νη­συ­χί­ες. Έτσι χάνουν κάποια από τα οφέλη που τους προσφέρει ο ε­λεύ­θε­ρος χρόνος και το α­δό­μη­το παιχνίδι όπως είναι η ανάπτυξη της δη­μι­ουρ­γι­κό­τη­τας και της φαντασίας. Ο α­προ­γραμ­μά­τι­στος χρόνος και το μη δομημένο παι­χνί­δι α­πο­τε­λούν σημαντικές συνιστώσες της κοι­νω­νι­κής και συναισθηματικής μά­θη­σης και προστατεύουν τα παιδιά από τις συνέπειες της πί­ε­σης και του άγχους.

Ο ελεύθερος χρόνος των παιδιών είναι αυτός που δε σχεδιάζεται από κάποιον ε­νή­λι­κα και εί­ναι διαφορετικός από τις παθητικές δραστηριότητες αναψυχής (βι­ντε­ο­παι­χνί­δια, τη­λε­ό­ρα­ση) ή τις δομημένες εξωσχολικές δραστηριότητες και τα σπορ. Εί­ναι οποιαδήποτε αδόμητη δρα­στη­ρι­ό­τη­τα ενθαρρύνει τα παιδιά να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν τη φαντασία τους όπως είναι το παι­χνί­δι με τα λέγκο, τις κούκλες ή το πο­δό­σφαι­ρο στην αυλή από μια ομάδα παιδιών χωρίς την ε­πί­βλε­ψη ή την κα­θο­δή­γη­ση ε­νός προπονητή ή ενήλικα.

Ειδικοί στον χώρο της υγείας αναφέρουν πως όταν ένα παιδί ζει έναν εσπευσμένο τρό­πο ζω­ής, ενώ την ίδια στιγμή στερείται ελεύθερο χρόνο, τότε μπορεί να γίνει πιο αγχωμένο, α­νή­συ­χο, ακόμη και να παρουσιάσει σημάδια κατάθλιψης. Μπορεί να πα­ρου­σι­ά­σει μια σειρά συ­μπτω­μά­των όπως πονοκεφάλους, στομαχόπονους, α­δυ­να­μί­α συγκέντρωσης στο σχολείο και προ­βλή­μα­τα ύπνου. Μακροπρόθεσμα μπορεί να δυ­σκο­λεύ­ε­ται να πάρει αποφάσεις για το τι θέ­λει να κάνει ή να μην έχει αυ­το­πε­ποί­θη­ση. Ίσως το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι στερείται κά­τι πολύ ιδιαίτερο: τη χαρά του να είναι απλώς παιδί...

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς

Η πρόκληση για τους γονείς είναι να βρουν την ισορροπία που επιτρέπει στα παιδιά να α­να­κα­λύ­ψουν τις δυνατότητές τους χωρίς να πιέζονται για να αποδώσουν καλά. Να κα­θο­δη­γού­νται από τα πράγματα που τους αρέσουν να κάνουν παρά από το τι κά­νουν στον ε­λεύ­θε­ρο χρό­νο τους τα άλλα παιδιά.

Τα παιδιά, όπως και οι ενήλικες, έχουν τα δικά τους όρια στο άγχος και στην πίεση. Με­ρι­κά χει­ρί­ζο­νται πιο εύκολα τις πολλές δραστηριότητες, ενώ άλλα καταρρέουν για­τί δε θέλουν να περ­νούν τη ζωή τους από τη μια δραστηριότητα στην άλλη. Η συμ­με­το­χή των παιδιών στο πώς θα γεμίσουν τον χρόνο τους είναι ιδιαίτερα ση­μα­ντι­κή. Οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν πώς αισθάνεται το παιδί με το πρό­γραμ­μά του. Υπάρχουν μέρες που αισθάνεται υ­περ­φορ­τω­μέ­νο; Εύχεται να είχε πε­ρισ­σό­τε­ρο χρό­νο για να παίξει με τους φίλους του ή α­πλά να χα­λα­ρώ­σει μετά το σχολείο;

Όταν οι γονείς μοιράζονται μη προγραμματισμένο και αυθόρμητο χρόνο με τα παι­διά τους για παιχνίδι, συμβάλλουν με έναν υποστηρικτικό και παραγωγικό τρόπο στην α­νά­πτυ­ξή τους, όπως θα συνέβαινε αν συμμετείχαν σε πολλά αθλήματα ή και άλλες δρα­στη­ρι­ό­τη­τες υ­πό την επίβλεψη ενηλίκων.

Επειδή η κοινωνία που μεγαλώνουν τα παιδιά σήμερα υποτιμά τον ελεύθερο χρόνο, δε ση­μαί­νει πως πρέπει να τους τον στερούμε κι εμείς οι ίδιοι. Οι γονείς πρέπει να θυ­μού­νται πως τα παιδιά χρειάζονται χρόνο για να φορτίσουν τις μπαταρίες τους και να επεξεργαστούν αυτά που έχουν μάθει. Ο ελεύθερος χρόνος είναι αυτός που τους επιτρέπει να εξερευνούν, να με­λε­τούν στην πράξη, να ονειροπολούν, να δη­μι­ουρ­γούν και να καινοτομούν. Με λίγα λόγια, δεν πρέπει να ξεχνάμε να αφήνουμε τα παι­διά να είναι παιδιά!

ΠΗΓΗ: parentshelp.gr


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: ελεύθερος χρόνος

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου