9 Απριλίου 2017

Οι θεμελιώδεις αξίες της παιδείας

(καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Yale)

Η​​ σημασία της παιδείας είναι κομβική τόσο για την προσωπική ανάπτυξη του κάθε αν­θρώ­που χω­ρι­στά όσο και για τη συνολική ανάπτυξη μιας χώρας. Γι’ αυτό και η παι­δεί­α θα έπρεπε να βρίσκεται στην κορυφή των προτεραιοτήτων μας. Επειδή ό­μως το θέμα της παιδείας είναι ε­ξαι­ρε­τι­κά σύν­θε­το, πολλές φορές χάνουμε το δά­σος για τα δέντρα. Θα ήθελα λοιπόν να υ­πεν­θυ­μί­σω κάποιες θε­με­λιώ­δεις, κατά τη γνώ­μη μου, αξίες που πρέπει να συναποτελούν τον κε­ντρι­κό άξονα των σχετικών προ­βλη­μα­τι­σμών:

1. Ερμηνεία και διαχείριση, όχι αναπαραγωγή

Η παιδεία στη χώρα μας εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να αντανακλά τις αξίες της ε­πο­χής στην ο­ποί­α θεμελιώθηκε. Παρά τις διάφορες μεταρρυθμίσεις και προ­σαρ­μο­γές που ε­πι­χει­ρή­θη­καν κατά και­ρούς, εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται σε υ­περ­βο­λι­κό βαθμό από αξίες που μας κληροδότησε ο 19ος αιώνας. Παλιότερα η πρό­σβα­ση στην πληροφορία ήταν εξαιρετικά δυ­σχε­ρής και αυτό που έ­κα­νε κάποιους (και αρ­γό­τε­ρα κάποιες) να ξεχωρίζουν ήταν η ι­κα­νό­τη­τά τους να αναπαράγουν τη γνώ­ση που α­πο­κτού­σαν. Η βασική μέθοδος ήταν η α­πο­στή­θι­ση.

Σήμερα πλέον ζούμε σε έναν κόσμο που κολυμπά μέσα σε μια σχεδόν απεριόριστη πο­σό­τη­τα πλη­ρο­φο­ρίας. Η απάντηση σε ένα ερώτημα εξαρτάται απλούστατα από την ευκολία της πρό­σβα­σής μας στο διαδίκτυο. Αυτό όμως που δεν είναι καθόλου αυ­το­νόη­το είναι η ερμηνεία και διαχείριση της τεράστιας αυτής ποσότητας πλη­ρο­φο­ρι­ών. Το ποιο ερώτημα θα θέσει κα­νείς είναι πιο σημα­ντι­κό από το ποια α­πά­ντη­ση θα λάβει, ενώ η σύνθεση είναι πολύ πιο ση­μα­ντι­κή από την αποδελ­τί­ω­ση. Αντί λοι­πόν το εκπαιδευτικό σύστημα να βασίζεται στην α­πο­στή­θι­ση, όπως συμβαίνει τώ­ρα, θα έπρεπε να ενθαρρύνει και να καλλιεργήσει την κριτική ι­κα­νό­τη­τα. Είναι μά­λι­στα προφανές πως ο α­ναπροσδιορισμός αυτός δεν είναι απαραίτητος μό­νο για την ανθρώπινη ανάπτυξη αλλά και για την επιβίωση της δημοκρατίας.

2. Ικανότητα απόκτησης καινούργιων δεξιοτήτων σε μόνιμη βάση

Είναι σχεδόν κοινότοπη η διαπίστωση πως η τεχνολογική επανάσταση έχει προ­κα­λέ­σει τε­ρά­στι­ες α­να­τροπές στην οικονομία και πως μεταμορφώνει τα δε­δο­μέ­να της α­πα­σχό­λη­σης με τα­χύ­τα­τους ρυθ­μούς. Η κυρίαρχη σήμερα αντίληψη πως στό­χος των σπουδών είναι η α­πό­κτη­ση ορισμένων συ­γκε­κριμένων δεξιοτήτων που α­πο­τυ­πώ­νο­νται σε ένα πτυχίο, το οποίο και εξασφαλίζει την α­ντί­στοι­χη «ε­παγ­γελ­μα­τι­κή α­πο­κα­τά­στα­ση», έχει όλο και πιο πε­ρι­ο­ρι­σμέ­νη εφαρμογή. Η επαγγελματική α­γο­ρά χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από μεγάλη αβεβαιότητα και ρευ­στό­τη­τα και αυτό απαιτεί πά­νω απ’ ό­λα τη δυνατότητα να μπορεί κανείς να εξελίσσεται συνεχώς. Η συνεχής, ό­μως, αυ­τή εξέλιξη και προσαρ­μο­γή δεν είναι κάτι που διαθέτουμε αυτόματα. Εί­ναι μια δε­ξι­ό­τη­τα που αποκτούμε μέσω της μά­θη­σης και που πρέπει να παρέχει το εκ­παι­δευ­τι­κό σύστημα.

3. Ποικιλία αντί ομοιομορφίας

Ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να προσαρμόζεται στους χρήστες του και ε­πο­μέ­νως να λειτουργεί με πολλαπλές ταχύτητες. Πρέπει, για παράδειγμα, να βοη­θά ταυ­τό­χρο­να τους τα­λα­ντού­χους να γίνουν άριστοι, αλλά και τους πιο α­δύ­να­μους να ξεπεράσουν τις α­δυ­να­μί­ες τους. Πρέ­πει να μη θέτει προσκόμματα στις οι­κο­γέ­νει­ες που διαθέτουν τους πό­ρους για να επιδιώξουν μια υ­ψη­λότερου ε­πι­πέ­δου παι­δεί­α για τα μέλη τους, αλλά ταυτόχρονα να ε­νι­σχύ­ει όσους είναι μεν ι­κα­νοί αλλά δε διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους. Τα ακριβά ι­δι­ω­τι­κά σχολεία πρέπει να συ­νυ­πάρ­χουν με τα πρότυπα δημόσια σχολεία αριστείας. Τα δη­μό­σι­α σχολεία και πα­νε­πι­στή­μι­α που το επιθυμούν θα πρέπει να μπορούν να επιλέγουν τα προ­γράμ­μα­τα σπου­δών τους, τις παιδαγωγικές μεθόδους τους, τις γλώσσες διδασκαλίας τους κτλ. και να κρίνονται με βάση τα αποτελέσματά τους. Οι πρακτικές αυτές προ­φα­νώς και δεν είναι συμβατές με το σημερινό υπέρμετρα συγκε­ντρω­τι­κό και τυ­πο­λα­τρι­κό σύστημα.

4. Προτεραιότητα στους χρήστες έναντι των λειτουργών

Στους περισσότερους τομείς της κρατικής οικονομίας (π.χ. μέσα μαζικής με­τα­φο­ράς, ΕΡΤ, ΔΕ­ΚΟ) οι κρατικές δομές ευνοούν κυρίως τα μέλη σε σχέση με τους χρή­στες τους. Θα μπο­ρού­σε μάλιστα να πει κανείς πως πολλές κρατικές δο­μές υ­πάρ­χουν κυρίως για να παρέχουν προ­σό­δους στους υ­παλ­λήλους τους.

Προφανώς η ποιότητα της παιδείας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότη­τα των λει­τουρ­γών της, καθώς και τις συνθήκες εργασίας τους. Κακά εκπαιδευμένοι και κακοπλη­ρω­μέ­νοι δάσκαλοι δεν πρόκειται να παράγουν καλούς μαθητές. Από την άλ­λη όμως, η αίσθηση του καθήκοντος και η ευθύνη που επιτάσσει η παροχή της μόρ­φω­σης είναι χαρακτηριστικά που δεν εγγυάται από μόνος του ένας καλός μι­σθός. Όλοι μας έχουμε προσωπικά πα­ρα­δείγ­μα­τα δασκάλων που έκαναν κάτι πα­ρα­πά­νω για εμάς και γνωρίζουμε την τεράστια σημασία που είχαν οι πράξεις αυτές για τη μετέ­πει­τα διαμόρφωσή μας. Είναι, επομένως, επιτακτικό οι κα­λύ­τε­ροι δά­σκα­λοι να τυγχάνουν προνομια­κής μεταχείρισης σε σχέση με τους λιγότερο κα­λούς.

Είναι αναμφίβολο πως οι αποφάσεις που θα μετουσιώσουν τις θεμελιώδεις αυτές αρ­χές σε πρά­ξη δεν είναι ούτε αυτονόητες ούτε εύκολες. Αν όμως δε γίνουν πυ­ξί­δα μας, δεν πρόκειται να κατα­φέ­ρου­με τίποτα.

ΠΗΓΗ: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (12.03.2017)


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: εκπαίδευση

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου