30 Αυγούστου 2011

Το βασικό τους ένστικτο

Τι είναι αυτό ανάμεσα στα πόδια του μπαμπά;
Γιατί με γαργαλάει το πουλάκι μου;

Όποιος μεγαλώνει παιδιά σίγουρα έχει έρθει αντιμέτωπος με ερωτήματα όπως αυτά: «Να α­φή­σω το παιδί να παίζει τον γιατρό;», «Επιτρέπεται να τρίβεται και να αυτοϊκανοποιείται;». Ό­πως μας δια­βεβαιώνουν οι ειδικοί, η σεξουαλικότητα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της α­να­πτυ­ξι­α­κής πορείας του παιδιού, ωστόσο δεν έχει τη μορφή με την οποία την α­ντι­λαμ­βα­νό­μα­στε εμείς οι ενήλικες. Σχε­τίζεται περισσότερο με συμπεριφορές που έχουν να κάνουν με την ταυτότητα του φύλου, το ψηλά­φισμα των γεννητικών οργάνων, την περιέργεια για το σώ­μα και τα παιχνίδια μεταξύ φίλων.

Αυτό που πραγματικά προκαλεί εντύπωση είναι πως, σύμφωνα με τους ειδικούς, η σε­ξου­α­λι­κή ανά­πτυξη συντελείται στα πέντε πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού και ό,τι συμβαίνει αυ­τή την περί­οδο έχει αποφασιστική σημασία για τον μετέπειτα έφηβο, όχι μόνο όσον αφορά τη σεξουαλική του ζωή αλλά και για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα του. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο οι χειρισμοί των γονιών σε ένα τόσο λεπτό θέμα είναι καθοριστικής σημασίας.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή:

Τα στάδια της σεξουαλικής ανάπτυξης

1. Το πρώτο στάδιο της σεξουαλικής ανάπτυξης είναι κατά τον Φρόιντ το «στοματικό» και α­φο­ρά τα παιδιά από τη γέννησή τους μέχρι την ηλικία των δεκαοκτώ μηνών. Σε αυτήν τη φά­ση ερωτογε­νής ζώνη του παιδιού –ναι, ερωτογενής– είναι η στοματική περιοχή (πε­ρι­λαμ­βά­νει τα χείλη, τη γλώσσα και τον στοματικό βλεννογόνο). Το «αντικείμενο του πόθου» είναι η μη­τέ­ρα και το μητρικό στήθος. Αυτό που θα βοηθήσει το παιδί να αναπτυχθεί ομαλά τώρα εί­ναι μό­νο η στοργή και η αγά­πη που του προσφέρει η σχέση με τη μητέρα και το δέσιμο μαζί της.

2. Μετά τον ενάμιση χρόνο της ζωής του το παιδί περνά στο λεγόμενο «πρωκτικό» στάδιο, που ο­λοκληρώνεται στα τρία με τέσσερα χρόνια του. Τώρα η ηδονή έχει να κάνει με τον έ­λεγ­χο των σφι­γκτήρων ούρησης και αφόδευσης, τη συγκράτηση και την αποβολή των πε­ριτ­τω­μά­των –η πρώτη σημαίνει την ανυπακοή του προς το περιβάλλον, ενώ η δεύτερη τη συμ­μόρ­φω­ση.

3. Ακολουθεί το «φαλλικό» στάδιο, το οποίο διαρκεί περίπου μέχρι τα πέντε με έξι του χρό­νια, ο­πότε αρχίζει να διαμορφώνεται η ταυτότητα του φύλου και το παιδί διαπιστώνει τις δι­α­φο­ρές ανά­μεσα στα αγόρια και στα κορίτσια. Σε αυτήν τη φάση αρχίζει να ταυτίζεται με τον ο­μό­φυ­λο γονιό και να νιώθει «ερωτικά» συναισθήματα για τον ετερόφυλο. Επίσης, στρέφει την προ­σο­χή στα γεν­νητικά του όργανα και βρίσκει ικανοποίηση στην ενασχόληση με αυτά.

4. Από την ηλικία περίπου των πέντε με έξι ετών μέχρι την εφηβεία η σεξουαλική ανάπτυξη δι­α­νύ­ει τη λεγόμενη «λανθάνουσα περίοδο», οπότε το παιδί δημιουργεί ομόφυλες σχέσεις και εξιδανικεύει το φύλο του.

Από αυτά τα στάδια περνάνε όλα τα παιδιά, κορίτσια και αγόρια, άλλα νωρίτερα και άλλα αρ­γό­­τε­ρα, ανάλογα με την ωριμότητά τους. Είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε πως αυτό α­πο­τε­λεί κάτι απολύτως φυσιολογικό και ο τρόπος που θα το αντιμετωπίσουμε καθορίζει σε πο­λύ μεγάλο βαθμό και τη μετέπειτα σεξουαλική συμπεριφορά του παιδιού.

Αυτοϊκανοποίηση, ένα παιχνίδι μάθησης

Όλα τα παιδιά εξερευνούν το σώμα τους και ανακαλύπτουν τις «εστίες της ηδονής», τα ση­μεί­α δη­λαδή που χαϊδεύοντάς τα νιώθουν μεγαλύτερη απόλαυση. Αυτά τα σημεία δεν είναι άλ­λα από τα γεννητικά τους όργανα, με τα οποία ασχολούνται πολύ συχνά, τα αγγίζουν και αυ­τό το άγγιγμα τούς προκαλεί ευχαρίστηση.

Η ενασχόληση αυτή αρχίζει ήδη από τα δύο πρώτα χρόνια της ζωής τους. Μάλιστα, πα­ρα­τη­ρεί­ται πρώτα στα αγόρια και στη συνέχεια στα κορίτσια, πιθανότατα γιατί το πέος είναι πιο ο­ρα­τό από το αιδοίο. Σε αυτήν την ηλικία ο αυνανισμός έχει ηρεμιστικό, καταπραϋντικό α­πο­τέ­λε­σμα. Οι ειδικοί μάλιστα τονίζουν πως είναι αναγκαίο να αφήσουμε το παιδί ελεύθερο να α­να­κα­λύ­ψει το σώμα του και την ευχαρίστηση που του προκαλεί η ενασχόληση με αυτό. Ευ­τυ­χώς, αντιλήψεις όπως, για πα­ράδειγμα, ότι ο αυνανισμός μπορεί να βλάψει την υγεία α­νή­κουν στο παρελθόν. Το ενδιαφέρον του παιδιού για τα γεννητικά του όργανα σίγουρα δεν ε­πη­ρε­ά­ζει την πνευματική και σωματική του ανά­πτυξη –για την ακρίβεια, αποτελεί μέρος της. Αν οι γονείς αντιδρούν στη συνήθεια αυτή, το παιδί θα νιώσει ένοχο για κάτι που είναι πέρα για πέρα φυσιολογικό. Εάν προσπαθήσουν να καταστεί­λουν τη σεξουαλικότητά του είτε εκ­φρά­ζο­ντας αποδοκιμασία είτε τιμωρώντας το, θα επηρεαστεί αρνητικά η σεξουαλικότητα της ε­νή­λι­κης ζωής του.

Από την άλλη, όμως, καλό είναι να εξηγήσουμε στο παιδί πως τα γεννητικά όργανα κάθε αν­θρώ­που είναι μια απολύτως «προσωπική» περιοχή και, αν θέλει να τα αγγίξει, θα πρέπει να εί­ναι μόνο του, και μάλιστα στο δωμάτιό του.

Αν, ας πούμε, μια μητέρα «συλλάβει» την τρίχρονη κόρη της να «τρίβεται» στο μπράτσο του κα­να­­πέ, θα πρέπει να μην αντιδράσει έντονα και να προσπαθήσει να της αποσπάσει την προ­σο­χή ανοί­γοντας μια κουβέντα ή προτείνοντας να παίξουν μαζί ένα παιχνίδι ή να δια­βά­σουν ένα παραμύθι. Στη συνέχεια, θα πρέπει να της εξηγήσει πως είναι καλύτερο να α­σχο­λεί­ται με το σώμα της μόνη στο δωμάτιό της. Είναι σημαντικό να μη γεμίσουμε το παιδί με ε­νο­χές για κάτι που αποτελεί φυσιο­λογικό στάδιο της ανάπτυξής του. Ο αυνανισμός μπορεί να εί­ναι θέμα ταμπού για εμάς, όχι όμως για εκείνο. Δεν μπορεί να κατανοήσει ότι μας φέρνει σε δύ­σκο­λη θέση ή ότι δημιουργεί ένα «κοινω­νικό» πρόβλημα κάνοντας κάτι που απλώς του προ­κα­λεί ευχαρίστηση.

Το ζήτημα αυτό μπορεί να γίνει πρόβλημα αν φτάσει σε ακραία σημεία, αν δηλαδή, προ­κει­μέ­νου να αυτοϊκανοποιηθεί, παραμελεί συστηματικά τις υποχρεώσεις του ή αδυνατεί να συ­γκε­ντρω­θεί σε αυ­τές. Επίσης, υπάρχει θέμα αν διαπιστώσουμε ότι παίρνει τη μορφή πα­ρη­γο­ριάς σε μια ιδιαίτερα πιεστική περίοδο για εκείνο. Σε αυτές τις περιπτώσεις καλό είναι να α­πευ­θυν­θού­με σε έναν ειδικό, ο οποίος θα μας προτείνει τρόπους για να το α­ντι­με­τω­πί­σου­με.

Άλλα παιχνίδια εξερεύνησης

Πώς αντιδρούν οι ενήλικες στη θέα δυο μικρών παιδιών που παίζουν «τον γιατρό» ή «το α­ντρό­γυ­­νο»; Οι περισσότεροι γονείς ίσως πανικοβληθούν ή αισθανθούν αμηχανία. Ωστόσο, και αυτό είναι στο πλαίσιο της εξερεύνησης του σώματος και της διερεύνησης των κοι­νω­νι­κών ρόλων. Η εικόνα δύο παιδιών που παίζουν δεν έχει καμία σχέση με την εικόνα δύο ε­νη­λί­κων. Ο λόγος για τον οποίο τα παιδιά ασχολούνται με τέτοια παιχνίδια δεν αφορά την α­να­ζή­τη­ση της σεξουαλικής ευχαρίστη­σης: έχει να κάνει με την περιέργεια και την τάση τους να μι­μού­νται τους ρόλους των μεγάλων.

Αυτό παρατηρείται κυρίως στην προσχολική ηλικία (αργότερα χάνουν το ενδιαφέρον τους, για­τί πια έχουν κατανοήσει τις βασικές διαφορές στην ανατομία των αγοριών και των κο­ρι­τσιών). Επομέ­νως, αν δούμε πως το παιδί μας παίζει με ένα συνομήλικο τον γιατρό, δεν υ­πάρ­χει λόγος ανησυχίας και, ακόμη περισσότερο, παρέμβασης. Απλώς, καλό είναι να έ­χου­με τον νου μας να μην κάνουν κάτι που θα τα τραυματίσει ή να μην αναγκάσει το ένα το άλλο να συ­νε­χί­σει το παιχνίδι με το ζόρι.

Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση

Στην προσχολική ηλικία κάνουν την εμφάνισή τους οι πρώτες απορίες που αναφέρονται στην α­να­­το­μί­α του ανθρώπινου σώματος: «Γιατί δεν έχω πουλάκι σαν τον αδερφό μου;», «Γιατί ο μπα­μπάς έχει μεγαλύτερο πουλάκι από μένα;», «Πώς γίνονται τα παιδιά;». Οι γονείς πολύ συ­χνά έρχονται σε αμηχανία, γιατί δεν ξέρουν τι να απαντήσουν, πώς να το πουν και πόσο α­να­λυ­τι­κοί να γίνουν.
● Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση του παιδιού καλό είναι να ξε­κι­νή­σει όταν αρχίσει το ίδιο να θέτει ερωτήσεις. Οι απαντήσεις μας θα πρέπει να είναι ακριβείς και ξεκάθαρες, σε γλώσσα που να μπορεί να κατανοήσει ανάλογα με την ηλικία του. Οι μύθοι του τύπου «σε έφερε ο πελαργός» ή «σε βρήκαμε στα λάχανα» καλό είναι να αποφεύγονται, για­τί πολύ δύσκολα θα μας ξαναπιστέψει όταν καταλάβει την απάτη –και θα την καταλάβει!
● Το πόσο αναλυτικοί θα είμαστε είναι κάτι που πάλι θα μας δείξει το ίδιο το παιδί. Οι πλη­ρο­φο­ρί­ες που δίνονται χωρίς εκείνο να έχει προλάβει να αναρωτηθεί θα το αφήσουν αδιάφορο ή, ακόμη χει­ρότερα, μπορεί να το σοκάρουν, γιατί δεν έχει φτάσει στο στάδιο να τις κα­τα­νο­ή­σει.
● Επιπλέον, βασική μας επιδίωξη πρέπει να είναι να παίρνει το παιδί τις πληροφορίες που χρει­ά­ζε­­ται από εμάς, γιατί έτσι ελέγχουμε τι γνωρίζει και τι όχι και, από την άλλη, νιώθει ότι έ­χει δίαυλο επικοινωνίας μαζί μας για να συζητάει ό,τι το προβληματίζει. Η υπερπληθώρα δι­α­στρε­βλω­μέ­νων, τις περισσότερες φορές, πληροφοριών που θα πάρει από την τηλεόραση ή το διαδίκτυο μπορεί να του προκαλέσει σοβαρή σύγχυση ή ακόμη και να τραυματίσει τη σε­ξου­α­λι­κή του συμπεριφορά.

Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση όμως δεν έχει να κάνει μόνο με το τι θα πούμε στο παιδί. Οι ί­διοι οι γονείς αποτελούν πρότυπο για εκείνο, όπως και η μεταξύ τους σχέση, η οποία γίνεται μο­ντέ­λο για τις σχέσεις ανδρών και γυναικών γενικότερα. Είναι πολύ ωραία εικόνα για ένα παι­δί να βλέπει τους γονείς του να ανταλλάσσουν χάδια και να είναι τρυφεροί ο ένας με τον άλ­λο. Αυτό αυτομάτως δη­μιουργεί στο μυαλό του μια υγιή εικόνα σεξουαλικότητας. Προϋ­πό­θε­ση είναι να έχουν οι ίδιοι συνει­δητοποιήσει τη σεξουαλικότητά τους και να αισθάνονται κα­λά με αυτή.

Έχει παρατηρηθεί πως οι γονείς που έχουν καθορίσει τα όριά τους και αισθάνονται ασφαλείς ως προς την ταυτότητά τους δημιουργούν πιο ξεκάθαρες συνθήκες και σχέσεις, μέσω των ο­ποί­ων το παιδί μπορεί να ορίσει τον εαυτό του χωρίς οι ίδιοι να καταβάλουν ιδιαίτερη προ­σπά­θει­α. Ενώ, α­ντίθετα, γονείς που είναι μπερδεμένοι και δεν έχουν ξεκαθαρίσει το θέμα της δι­κής τους οριοθέτη­σης προβάλλουν τα συναισθήματά τους, με άμεση συνέπεια το παιδί να δυ­σκο­λεύ­ε­ται να προσδιορί­σει τον εαυτό του.

Η σχέση του παιδιού με το γυμνό

Ένα θέμα που προβληματίζει πολλούς γονείς είναι κατά πόσο «επιτρέπεται» να κυ­κλο­φο­ρούν γυμνοί μπροστά στο παιδί ή να κάνουν μπάνιο μαζί του. Και εδώ η ιδανική λύση δεν εί­ναι άλλη από την ι­σορροπία. Είναι αναγκαίο να νιώθουμε άνετα με το σώμα μας και την ίδια ει­κό­να να καλλιεργούμε και στο παιδί, να μη συμπεριφερόμαστε δηλαδή σαν να πρόκειται για κά­τι ένοχο που φέρει πάνω του ντροπή.

Δεν είναι κακό το παιδί να μας δει γυμνούς, άλλωστε μέχρι κάποια ηλικία δεν αντιλαμβάνεται τι βλέπει. Το ίδιο θα μας δείξει πότε τα πράγματα αρχίζουν να παίρνουν άλλη τροπή και να του δημι­ουργούν απορίες. Η ντροπή κάνει την εμφάνισή της αυτόματα και είναι φυσιολογικό συ­ναί­σθη­μα.

Από την άλλη, δεν υπάρχει λόγος να περιφερόμαστε στο σπίτι γυμνοί με τα γεννητικά μας όρ­γα­να σε κοινή θέα. Αυτό μπορεί να σοκάρει το παιδί ή να εξάψει την περιέργειά του και να θε­λή­σει να μας αγγίξει. Αυτή είναι σίγουρα μια αμήχανη στιγμή, την οποία όμως μπορούμε να αξιοποιήσουμε προς όφελός του. Δεν είναι κακό να αγγίξει τα γεννητικά όργανα των γο­νιών του, αλλά με το θέμα της εξοικείωσης στο άγγιγμα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί.

Και επειδή οι καιροί που ζούμε είναι πολύ ύποπτοι, καλό είναι να δώσουμε στο παιδί να κα­τα­λά­βει πως το σώμα μας είναι κάτι πολύ προσωπικό και δεν πρέπει να αφήνουμε κανένα να μας αγγίζει χωρίς τη θέλησή μας. Οφείλουμε να του δείξουμε πώς να αγαπάει το σώμα του, να το σέβεται και να μην αφήνει κανέναν να το ακουμπά χωρίς να το θέλει.

ΚΕΙΜΕΝΟ: MOMMY (04/2010) / Μαρία Ρούπα – συνεργάστηκε η Ελεάνα Ελευθερίου (ειδικός ψυ­χι­κής υ­γεί­ας, σε­ξο­λό­γος, υπεύθυνη της Εταιρείας Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας) ● ΠΗΓΗ: www.moro-blog.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου