2 Αυγούστου 2011

Μια κρυφή αλλά αποτελεσματική βία

(σύμβουλος ψυχικής υγείας, www.understanding-self.gr)

Είμαστε εξοικειωμένοι με τους όρους «σωματική βία» και «σεξουαλική βία» και οι πε­ρισ­σό­τε­ροι από εμάς ανατριχιάζουμε στην ιδέα ότι κάποιος γνωστός ή άγνωστος θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σει τη δύναμή του για να επιβληθεί σε ένα παιδί.

Ελάχιστα γνωρίζουμε για την ψυχολογική βία και τις μορφές της. Συχνά, λόγω έλλειψης ε­νη­μέ­ρω­σης, τη χρησιμοποιούμε κι εμείς οι ίδιοι με σκοπό να «νουθετήσουμε» το παιδί. Η ψυ­χο­λο­γι­κή βία, όμως, έχει περισσότερα αρνητικά μακροπρόθεσμα αποτελέσματα απ’ ό,τι η φυ­σι­κή βία ή η σεξου­αλική κακοποίηση. Ακούγεται χιλιοειπωμένο το κλισέ «καλύτερα η πρό­λη­ψη πα­ρά η θεραπεία», πα­ραμένει όμως αδιαμφισβήτητα η μόνη επιλογή μας αν θέλουμε να με­γα­λώ­σου­με υγιή παιδιά και κατ’ επέκταση υγιείς ενήλικες.

Από την πλευρά του παιδιού

Ας προσπαθήσουμε για λίγο να μπούμε στον ρόλο ενός παιδιού. Είναι μικρό σε μέγεθος (στα μά­τια του φαντάζουμε ως γίγαντες), εξαρτάται από εμάς για να ικανοποιήσει τις ανάγκες του (τρο­φή, καθαριότητα, σωματική επαφή, επικοινωνία) και είναι τελείως εκτεθειμένο στις όποιες δι­α­θέ­σεις ε­μείς έχουμε για την εξασφάλιση ή όχι αυτών των αναγκών του. Στα μάτια του εί­μα­στε θεοί. Οι συ­μπεριφορές που έχουμε ως προς αυτό διαμορφώνουν τον χαρακτήρα του, την ψυ­χι­κή του υγεία, τη συνείδησή του, το μέλλον του.

Τι είναι η ψυχολογική βία

Η ψυχολογική βία είναι ένα σύνολο συμπεριφορών από έναν άνθρωπο σε έναν άλλο. Στη δι­κή μας περίπτωση, αφορά το σύνολο των συμπεριφορών ενός γονιού προς το παιδί του.

Βεβαίως, ψυχολογική βία μπορεί να εκδηλωθεί και από οποιονδήποτε άλλο αναμιγνύεται στην ανά­πτυξη του παιδιού:
● Γιαγιάδες και παππούδες.
● Δάσκαλοι και προπονητές.
● Μεγαλύτερα αδέλφια.
● «Νταήδες» στο σχολείο ή σε άλλους χώρους όπου κινείται το παιδί.
● Άτομο το οποίο πληρώνεται για να το φροντίζει.

Παραδείγματα ψυχολογικής βίας

● Ο πρώτος ψυχολογικός βιασμός ενός παιδιού είναι το μπούκωμα με το φαγητό. Θυμηθείτε ό­τι σας βλέπει σαν γίγαντα, ο οποίος προσπαθεί με ένα κουτάλι να το ταΐσει. Εσείς στη θέση του τι επιλο­γές θα είχατε;
● Η άρνηση της αγκαλιάς ως μέσο τιμωρίας.
● Αρνητική σύγκριση με άλλα παιδιά: «Είδες ο Γιαννάκης τι καλό παιδί που είναι; Ενώ εσύ...»
● Χλευασμός για τις αδυναμίες και τα συναισθήματά του: «Ολόκληρος άντρας και φοβάσαι έ­ναν σκύλο!» (φράση που απευθύνεται σε οκτάχρονο παιδί)
● Οι φωνές και οι στριγκλιές.
● Περιφρόνηση: «Κάνε μας τη χάρη που έχεις και άποψη...»
● Γελοιοποίηση (είτε σε δημόσιο είτε σε ιδιωτικό χώρο).
● Προσβλητικοί υπαινιγμοί για το φύλο του ή τις συμπεριφορές του: «Έτσι είναι οι γυναίκες, α­πό μικρές φαίνονται» ή «Τι είσαι, κοριτσάκι και παίζεις με κούκλες;»
● Διπλά μηνύματα: «Να πας να παίξεις, παιδί μου. Τι πειράζει που εγώ θα μείνω μόνος στο σπί­τι...»
● Παρουσία σε καβγάδες μεταξύ των γονέων. Προσοχή όμως: άλλο σύγκρουση και άλλο κα­βγάς με βία!
● Η επιβολή εξουσίας χωρίς εξηγήσεις: «Θα το κάνεις γιατί το λέω εγώ!»

Άλλες μορφές ψυχολογικής βίας είναι η άρνηση της επικοινωνίας, η απομόνωση, οι τι­μω­ρί­ες που περιλαμβάνουν κλείσιμο του παιδιού σε σκοτεινό χώρο, η άρνηση της τροφής, η πα­ρα­μέ­λη­ση των αναγκών του, η άρνηση επικοινωνίας με τον ένα γονιό σε περίπτωση δι­α­ζυ­γί­ου ή και η παρεμπόδιση της επικοινωνίας μαζί του (όταν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος, ο ο­ποί­ος να αποδεικνύεται μέσω δικα­στηρίου).

Αποτελέσματα της ψυχολογικής κακοποίησης

Η ψυχολογική παιδική κακοποίηση μπορεί να έχει άμεσα αποτελέσματα τόσο στην παιδική ό­σο και στην εφηβική και ενήλικη ζωή. Μερικά από αυτά είναι:
● Κατάθλιψη, άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση.
● Αυτοτραυματισμός, απόπειρα αυτοκτονίας.
● Χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών.
● Διατροφικές διαταραχές (βουλιμία, ανορεξία).
● Προβλήματα στο σχολείο.
● Προβλήματα στον ύπνο.

Διευκρινίσεις-παραδοχές

Τονίζουμε εδώ ότι σημασία έχει να κατανοήσουν οι γονείς τι είναι και τι δεν είναι ψυχολογική κα­κο­ποί­η­ση. Καλό είναι να θυμόμαστε ότι η ψυχολογική κακοποίηση αφορά ένα σύνολο ε­πα­να­λαμ­βα­νό­με­νων συμπεριφορών και όχι μεμονωμένα περιστατικά. Ένας γονιός ο οποίος κά­ποια στιγμή στον θυμό του θα μιλήσει ταπεινωτικά στο παιδί έχει τη δυνατότητα να ε­πα­νορ­θώ­σει για τη συμπεριφο­ρά του, ζητώντας συγγνώμη. Δε μας απασχολεί τι κάνει ένας γο­νιός στο 10% του χρόνου του με το παιδί, αλλά τι κάνει στο 90%.

Ίσως πρέπει να παραδεχτούμε ότι χρειαζόμαστε βοήθεια ως γονείς για να μάθουμε:
● Πώς να μη χτυπάμε το παιδί μας όταν είμαστε θυμωμένοι.
● Πώς να καθησυχάζουμε ένα μωρό όταν κλαίει.
● Πώς να προστατεύσουμε το παιδί μας αν διαπιστώσουμε ότι είναι θύμα ψυχολογικής ή άλ­λης κα­κο­ποί­η­σης.
● Πώς να το προετοιμάζουμε να προστατεύει τον εαυτό του από τέτοιου είδους επιθέσεις.
● Πώς να του θέτουμε συνέπειες και όχι τιμωρίες.
● Πώς να μην το υποτιμούμε, εξευτελίζουμε ή περιφρονούμε.

Τα παιδιά δεν έρχονται στη ζωή με κάποιο εγχειρίδιο για τα πολλά «πώς» που απασχολούν το μυα­λό μας καθώς τα μεγαλώνουμε. Η ενημέρωση, η αναζήτηση βοήθειας και υ­πο­στή­ρι­ξης, η ύπαρξη ε­πιλογών είναι τα όπλα μας. Όπλα που, αν χρησιμοποιηθούν, έχουν ως α­πο­τέ­λε­σμα ειρηνικές μάχες ανάμεσα σε εμάς και τα παιδιά. Μάχες που τα διδάσκουν με το πα­ρά­δειγ­μα ότι βρίσκουν από εμάς αποδοχή, συγχώρεση, αγάπη και όρια. Αυτά, άλλωστε, είναι α­πα­ραί­τη­τα συστατικά για την υγιή μετάβασή τους στην ενήλικη ζωή.

ΠΗΓΗ: www.infokids.gr (03/2010)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου