29 Ιουνίου 2011

Πιλάτοι και θύματα της ενδοσχολικής βίας

«Εικόνα σου είμαι κοινωνία και σου μοιάζω» είναι η έκφραση που ταιριάζει στο φλέγον θέμα της εν­δοσχολικής βίας και επιθετικότητας, σύμφωνα με ειδικούς επιστήμονες.
● Η παγκόσμια κοινότητα σε όλα τα επίπεδα ζει σ’ ένα συγκρουσιακό περιβάλλον, συ­μπε­ρι­φέ­ρε­ται με επιθετικότητα και βία.
● Η σχολική κοινότητα δε μένει ανεπηρέαστη και αναπαράγει την ευρύτερη κοινωνική και οι­κο­γε­νει­α­κή βία.

Η ομαδική βία, η επιθετικότητα και ο εκφοβισμός είναι το αντικείμενο της ομώνυμης έκδοσης που ε­ξέδωσαν η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και η Ειδική Επιτροπή Με­λέ­της Ενδο­σχολικής Βίας.

Η βία και η επιθετικότητα μεταξύ μαθητών στην εκπαίδευση αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και διαρκώς αυξανόμενα προβλήματα που αντιμετωπίζει το σχολείο και κατ’ επέκταση η κοι­νω­νί­α, ό­πως παραδέχονται όλοι όσοι, επαγγελματίες ή μη, συναναστρέφονται μαθητές. Το φαι­νό­με­νο ση­μειώνει αύξηση παγκοσμίως, ιδίως μεταξύ παιδιών 8-15 ετών.

Πρόκειται για ζήτημα στο οποίο η κοινωνία οφείλει να εγκύψει με επείγουσα δράση, έγκαιρη πρό­λη­ψη και διαπαιδαγώγηση, αφού ανυπολόγιστες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις στην ψυ­χο­κοι­νω­νι­κή εξέλιξη του παιδιού και του εφήβου. Εκπαιδευτικοί, μα και γονείς, δείχνουν α­δύ­να­μοι να παρέμβουν αποτελεσματικά μέσα σ’ ένα σχολικό σύστημα χωρίς όραμα και συνοχή, που στερείται πρόσβαση σε υποστηρικτικές υπηρεσίες. Παρατηρείται δε πως, παρά τη σαφή αύ­ξη­ση του φαινομένου, τα πε­ριστατικά τείνουν να διαφεύγουν την προσοχή, να πα­ρα­γνω­ρί­ζο­νται ή και να αποσιωπώνται.

Τη νέα μορφή και χροιά επιθετικότητας μεταξύ νέων στη χώρα μας περιγράφει, μεταξύ άλ­λων, η καθηγήτρια Αλίκη Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου, η οποία στάθηκε η ε­μπνεύ­στρι­α της δημιουργί­ας Εθνικής Επιτροπής Μελέτης Ομαδικής Ενδοσχολικής Βίας, με αφορμή τις συ­γκλο­νι­στι­κές περι­πτώσεις του φόνου του Άλεξ στη Βέροια και τον βιασμό της μαθήτριας στην Αμάρυνθο. Υπενθυμίζει πως η βία υπήρχε από παλιά μεταξύ των μαθητών, όμως έξω α­πό τα σχολεία, υπό τη μορφή «μονο­μαχίας» ή ομάδας κατά ομάδας. Ακόμη, υπήρχαν σε πε­ρι­ο­χές ομάδες «πετροπόλεμου» μεταξύ συ­νοικιών που συγκρούονταν εκούσια και φυσικά στο ύπαιθρο. Αντίθετα, σήμερα η βία διεξάγεται μέ­σα στο σχολείο και είναι άνανδρη, διότι η ο­μά­δα εφαρμόζει βία κατά ενός μαθητή –κατά κανόνα όχι επιθετικού, σωματικά αδύναμου, κα­λού στα μαθήματα– παρά τη θέλησή του.

Ως σχολική βία ορίζεται η επιβολή βούλησης, απειλή εκφοβισμού, κακομεταχείρισης, κα­κο­ποί­η­ση, προσβολή, πρόκληση βλάβης, ζημίας και φθοράς που συμβαίνουν στον σχολικό κυ­ρί­ως χώρο από μέλη της μαθητικής κοινότητας και από εξωσχολικούς. Ως άμεσες φανερές μορ­φές επιθέσεων καθο­ρίζονται η λεκτική, ψυχολογική, σωματική και σεξουαλική βία, οι βαν­δα­λι­σμοί, ενώ υφίσταται και η κοινωνική απομόνωση ως αφανής μη άμεση βία.

Κατά την άποψη του Συνηγόρου του Παιδιού, που έχει υποβάλει σειρά προτάσεων στην πο­λι­τεί­α προκειμένου να εφαρμοστούν ειδικές δράσεις που εστιάζουν στην πρόληψη και την α­ντι­με­τώ­πι­ση της βίας, χρειάζεται πρωτίστως να διασφαλιστούν συνθήκες γενικότερης λει­τουρ­γι­κό­τη­τας και ξε­κάθαροι κανόνες ευνομίας στη σχολική κοινότητα και να αναπτυχθεί κλί­μα συνεργασίας, συμμετο­χής και αλληλοσεβασμού ανάμεσα στα μέλη της. Μεγάλη ευ­θύ­νη γι’ αυτό έχει ο διευθυντής του σχολείου, που θα πρέπει να βρίσκεται κοντά σε εκπαιδευτικούς και μαθητές. Ως ειδικότερη καλή πρακτική προτείνεται από το Συνήγορο η σύσταση ομάδων δι­α­με­σο­λά­βη­σης από μαθητές.

Εύλογη ανησυχία προκαλούν τα ποσοτικά-ποιοτικά χαρακτηριστικά της βίας μεταξύ α­νη­λί­κων, αν και δεν έχει τις διαστάσεις που προσδίδουν συχνά όσο και αποσπασματικά τα ΜΜΕ, υ­πο­στη­ρί­ζει ο πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Κωστής Πα­παϊ­ω­άν­νου, που επιση­μαίνει ότι ιδιαίτερης προσοχής χρήζει η αποφυγή «δαιμονοποίησης» των παιδιών και των εφήβων.

Σε έρευνα της Εθνικής Επιτροπής το 2008 οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί σημειώνουν την αδυναμία του σχολείου να ανταποκριθεί στις ανάγκες των μαθητών, την έλλειψη οράματος που το δι­α­πνέ­ει και την αναγκαιότητα επικέντρωσης στην εκμάθηση κοινωνικών δεξιοτήτων. Σε έρευνα του ΕΚ­ΚΕ το 2007 ένα 63% των παιδιών του Δημοτικού, 51% του Γυμνασίου και 36% του Λυ­κεί­ου δηλώνουν ότι υ­πάρχουν παιδιά που τους συμπεριφέρονται άσχημα στο σχολείο. Τα παι­διά ανέφεραν ότι έχουν βιώσει εκδηλώσεις βίας και ως αμέτοχοι θεατές: Τα μισά (53%) έ­χουν δει παιδιά να απειλούν κάποιο άλλο στο σχολείο.

«Τι θέλετε να κάνουμε;»

Οι διευθυντές και οι εκπαιδευτικοί, ωστόσο, αν και καταγράφουν ως αυξανόμενη την ε­πι­θε­τι­κό­τη­τα, την αντιμετωπίζουν –όπως και η πλειονότητα των μαθητών– ως φυσικό και α­να­πό­φευ­κτο φαινόμενο, ενώ αναφέρουν μόνο κατασταλτική αντιμετώπιση της βίαιης συ­μπε­ρι­φο­ράς και μόνο σε κάποιες α­κραίες περιπτώσεις. Συχνές απαντήσεις εκπαιδευτικών είναι: «Τι θέ­λε­τε να κάνουμε», «έτσι είναι τα παιδιά», «δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε με τους γονείς που έχουν».

Το διακρατικό πρόγραμμα «Δάφνη» για την ενδοσχολική βία και τον εκφοβισμό (της Ε­ται­ρεί­ας Ψυ­χοκοινωνικής Υγείας Παιδιού και Εφήβου) πραγματοποίησε παρεμβάσεις σε Δημοτικά και είχε σημα­ντικά αποτελέσματα. Για παράδειγμα μειώθηκαν από 28% σε 5,26% τα θύματα που δεν αναφέρουν πουθενά το πάθημά τους. Ενδεικτικό είναι, όμως, πως τόσο οι μαθητές-θύ­μα­τα όσο και οι μαθητές­θύτες θεωρούν ότι οι δάσκαλοι προσπαθούν να παρέμβουν μόνο στο ένα τρίτο των περιπτώσεων. Οι δάσκαλοι, αντίθετα, δήλωσαν ότι βοηθούν τις πε­ρισ­σό­τε­ρες φορές (79,4%). Η πλειοψηφία των γο­νέων, τέλος, το 66,67%, αν και σε αυτούς μιλούν πρώ­τα τα θύματα κατά 55%, δε μιλά με το σχολεί­ο για να σταματήσουν καταστάσεις εκ­φο­βι­σμού.

ΠΗΓΗ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ (26.04.2011) / Νάντια Γιαννίρη

28 Ιουνίου 2011

Γραμμές Βοήθειας

Μέχρι το κόκαλο διατρέχει την ελληνική κοινωνία η κρίση αφού, από τρυφερή ηλικία, είναι τέ­τοια η αγωνία ώστε ακόμη και παιδιά από 6 ετών βρίσκουν τον δρόμο και απευθύνονται ό­λο και πιο πολύ στο ελληνικό σκέλος της δωρεάν Πανευρωπαϊκής Γραμμής Βοήθειας 116-111, την οποία στην Ελλά­δα λειτουργεί η Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας Παιδιού και Εφήβου (Ε­ΨΥ­ΠΕ). Από εκεί λαμβάνουν συγκροτημένη συμβουλευτική βοήθεια αλλά, εφόσον χρει­ά­ζε­ται, και παραπομπή σε εξειδικευμένες υπηρεσίες.

Από την αρχή της λειτουργίας της (27/12/2009) μέχρι σήμερα η γραμμή έλαβε 3.691 κλήσεις. Στα­­δι­α­κά μειώθηκαν όσες ήταν δοκιμαστικές (σιωπηλές ή με άμεσο κλείσιμο του τηλεφώνου) και αυξή­θηκαν οι ολοκληρωμένες, κάτι που μπορεί να αποδοθεί, σύμφωνα με την υπεύθυνη της γραμμής, Ευτυχία Αθανασιάδη, στο γεγονός ότι η γραμμή κατάφερε να δώσει το δικό της στίγ­μα και οι κα­λούντες αισθάνθηκαν ότι μπορούν να μιλήσουν. Εξάλλου, εξηγεί, είναι λογικό για παιδιά και εφή­βους να διστάζουν περισσότερο να μιλήσουν, να χρειάζονται περισσότερο χρό­νο και ευκαιρίες για να νιώσουν ασφάλεια και να λάβουν το μήνυμα ότι τελικά μπορούν να βοηθηθούν.


Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι κλήσεις που έλαβε η γραμμή 801 801 11 77, η οποία α­πευ­θύ­νε­ται σε ενηλίκους και γονείς και φαίνεται να κατακλύζεται πλέον από κλήσεις βοήθειας για τον σχολικό εκφοβισμό που δέχονται τα παιδιά τους.

Για παράδειγμα: Καλεί μητέρα για να αναφέρει ότι ο 12χρονος γιος της γίνεται θύμα κο­ροϊ­δί­ας και ξυλοδαρμών καθημερινά στο σχολείο. Κατά τη διερεύνηση προκύπτει ότι το παι­δί αυ­τό ήταν θύμα κακοποίησης στο σχολείο από τους συμμαθητές του από το νηπιαγωγείο και ε­ξα­κο­λου­θεί, παρά τις συχνές αλλαγές σχολείων, να είναι θύμα όλα τα σχολικά έτη, μέχρι και στην Α΄ Γυμνασίου. Η μητέ­ρα αναφέρεται, χωρίς να τα συσχετίζει, στο καθεστώς τρο­μο­κρα­τί­ας που επικρατεί στο σπίτι τους, καθώς ο πατέρας είναι αλκοολικός και βίαιος και η ίδια α­δύ­να­μη και φοβισμένη.

ΠΗΓΗ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ (20.06.2011) / Νάντια Γιαννίρη ● ΕΙΚΟΝΑ: angelou­kea.blogspot.com