30 Οκτωβρίου 2010

Το ξύλο βγήκε απ’ τον παράδεισο

(σύμβουλος ψυχικής υγείας, www.understanding-self.gr)

● Υπάρχει κάποιος ασφαλής, γρήγορος και εύκολος τρόπος να απομακρύνω το παιδί μου α­πό μένα, να το κάνω να αισθάνεται ανασφάλεια και να του δημιουργήσω φόβο;
● Υπάρχει κάποιος σίγουρος τρόπος για να εμφυσήσω στο παιδί τη βία και να του καλ­λι­ερ­γή­σω χα­μηλή αυτοεκτίμηση;
● Υπάρχει κάποιος τρόπος που μπορεί να επιφέρει άμεσα αποτελέσματα υπακοής εκ μέ­ρους του παιδιού, παρόλο που μακροπρόθεσμα θα επιφέρει πολλά προβλήματα;
● Υπάρχει κάποιος τρόπος για να διδαχθεί το παιδί τον «νόμο του δυνατότερου»;
● Υπάρχει κάποιος τρόπος που να δείχνει ότι επιφανειακά «έχω το πάνω χέρι» στη σχέση μου με το παιδί αλλά ταυτόχρονα υποσκάπτει αυτή τη σχέση;
● Υπάρχει κάποιος τρόπος για να καλλιεργείται ένας μόνιμος θυμός ανάμεσα σε μένα και στο παι­δί;
● Υπάρχει κάποιος τρόπος να κάνω το παιδί μου λιγότερο έξυπνο απ’ ό,τι είναι;

Φυσικά και υπάρχει: Να του ρίχνω «ένα χέρι ξύλο» κάθε φορά που δε με υπακούει!

Μαθήματα ζωής

Το παιδί μαθαίνει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του από τη μόνη σταθερή πηγή πλη­ρο­φό­ρη­σης που έχει στη διάθεσή του: τους γονείς του. Εάν αυτοί χρησιμοποιούν το ξύλο στη δι­α­παι­δα­γώ­γη­σή του, το μήνυμα που λαμβάνει είναι: «Πραγματικά, πρέπει να μου αξίζει αυτή η συ­μπε­ρι­φο­ρά».

Η σωματική τιμωρία διδάσκει στο παιδί μια σειρά από μαθήματα. Μερικά από αυτά είναι:
● Αυτός που είναι πιο δυνατός επιβάλλεται.
● Η βία φέρνει λύσεις.
● Είναι δικαίωμά μου να χρησιμοποιώ το ξύλο.
● Ο θυμός μου θα εκφράζεται με επιθετικότητα.

Τι πιστεύουν οι γονείς που δέρνουν

Ορισμένοι πιστεύουν πραγματικά ότι το ξύλο «δε βλάπτει». Κάποιοι το χρησιμοποιούν πε­ρι­στα­σι­α­κά και «μόνο σε σοβαρές περιπτώσεις». Άλλοι, ενώ γνωρίζουν ότι είναι βλαπτικό, κα­τα­λή­γουν εκεί μό­νο όταν όλα τα άλλα μέσα δεν έχουν επιφέρει αποτέλεσμα.

Τέλος, υπάρχουν κι εκείνοι που γνωρίζουν ότι ο ρόλος τους, ως φορέας εξουσίας, πρέπει να ε­μπνέ­ει σεβασμό, αγάπη κι εμπιστοσύνη. Αισθάνονται ενοχές όταν καταφεύγουν στο ξύλο, δι­ό­τι αντιλαμ­βάνονται ότι το παιδί μπορεί να υπακούσει, αλλά η υπακοή αυτή θα είναι προϊόν φό­βου και όχι σε­βασμού ή αναγνώρισης των ορίων.

Πώς να αλλάξετε τρόπο διαπαιδαγώγησης

1. Ενημερωθείτε για τις συνέπειες του ξύλου. Μάθετε για τους νέους τρόπους οριοθέτησης των παι­διών (όρια αντί για τιμωρία) και προσπαθήστε να τους εφαρμόσετε.

2. Ξεκουραστείτε, χαλαρώστε, διασκεδάστε. Όταν κάποιος είναι κουρασμένος, καταφεύγει ευ­κο­λό­τε­ρα σε μια συμπεριφορά για την οποία θα μετανιώσει αργότερα. Ένας γονιός είναι πά­νω απ’ όλα άνθρωπος. Οι άνθρωποι χρειάζονται να εκπληρώνουν τις βασικές σωματικές και ψυχολογικές τους ανάγκες. Αν για μεγάλο χρονικό διάστημα αυτές οι ανάγκες δεν εκ­πλη­ρώ­νο­νται, τότε δημι­ουργούνται πολλά και ποικίλα προβλήματα που καθρεφτίζονται στη συ­μπε­ρι­φο­ρά μας.

3. Εξετάστε τη σχέση σας με τον θυμό σας. Τι κάνετε όταν θυμώνετε; Πού διοχετεύετε αυτή την ε­νέργεια; Μήπως τη μεταθέτετε στα παιδιά σας; Τι άλλες επιλογές θα μπορούσατε να βά­λε­τε σε ε­φαρμογή;

4. Μην εκλογικεύετε ή μη μειώνετε την αξία της σωματικής βίας. Το «ήταν μόνο ένα χαστούκι και μάλιστα το χρειαζόταν» μπορεί να οδηγήσει κλιμακωτά και σε άλλες πράξεις «δι­και­ο­λο­γη­μέ­νης» βίας.

5. Ζητήστε βοήθεια. Αν βλέπετε ότι η κατάσταση έχει βγει εκτός ελέγχου, μη διστάσετε να ζη­τή­σε­τε επαγγελματική βοήθεια. Είναι πολλοί οι γονείς που καταφεύγουν σε κάποια πηγή ε­νη­μέ­ρω­σης και στήριξης, ώστε να αλλάξουν δυσλειτουργικές συμπεριφορές.

ΠΗΓΗ: www.infokids.gr

28 Οκτωβρίου 2010

Ασφαλής χρήση του διαδικτύου

Εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας

Σας ενημερώνουμε για τους φορείς στους οποίους θα μπορούν να απευθύνονται τα παιδιά, οι έφη­βοι, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί τόσο για εκπαιδευτικούς λόγους όσο και για θέματα που χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης από τυχόν δύσκολες καταστάσεις που συναντούν οι μα­θη­τές στο διαδίκτυο:

1. Η ιστοσελίδα της Δράσης Ενημέρωσης και Επαγρύπνησης του Ελληνικού Κέντρου Α­σφα­λούς Δια­δικτύου Saferinternet.gr στοχεύει στην αφύπνιση-ενημέρωση των γονέων, των εκ­παι­δευ­τι­κών και του κοινωνικού συνόλου για τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να προ­στα­τεύ­σουν τα παιδιά από τους κινδύνους που εγκυμονεί η μη ορθή χρήση των δι­α­δρα­στι­κών τεχνολογιών, όπως είναι το διαδίκτυο ή το κινητό τηλέφωνο.

2. Η Γραμμή Βοηθείας ΥποΣΤΗΡΙΖΩ 800 11 800 15 (χωρίς χρέωση) απευθύνεται σε εκ­παι­δευ­τι­κούς, παιδιά, εφήβους και στις οικογένειές τους, παρέχοντας υποστήριξη και συμβουλές α­πό ειδικούς παιδοψυχολόγους για θέματα που σχετίζονται με τη χρήση του διαδικτύου, του κι­νη­τού τηλεφώνου και των ηλεκτρονικών παιχνιδιών (παρενόχληση, εξάρτηση, επιβλαβές πε­ρι­ε­χό­με­νο, τζόγος, πορνο­γραφία, παιδοφιλία κ.ά.). Η γραμμή βοηθείας ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΩ βρί­σκε­ται στο νοσοκομείο Π&Α Κυρια­κού. Στη Μονάδα Εφηβικής Υγείας της Β' Παιδιατρικής Κλι­νι­κής του Πανεπιστημίου Αθηνών υπάρχει ολοκληρωμένη δομή αντιμετώπισης προ­βλη­μά­των που σχετίζονται με θέματα κατάχρησης του διαδι­κτύου.

3. Τέλος, στην ανοιχτή γραμμή καταγγελιών Safeline.gr μπορεί κανείς να απευθυνθεί για πα­ρά­νο­μο περιεχόμενο ή παράνομη συμπεριφορά στο διαδίκτυο.

ΠΗΓΗ: Εγκύκλιος 135019/Γ7/26.10.2010

Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα

Από τη Συμβουλευτική Επιτροπή για την Πρόληψη
και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια

Τα παιδιά παραδειγματίζονται κυρίως από τις πράξεις των μεγάλων και όχι τόσο από τα λό­για και τις νουθεσίες τους. Ένα «πρώην παιδί» γράφει σχετικά:

1. Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα, σε είδα να φτιάχνεις για μένα το αγαπημένο μου γλυκό και έ­μα­θα ότι τα μικρά πράγματα μπορεί να έχουν ξεχωριστή σημασία στη ζωή.

2. Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα, σε είδα να κρεμάς τη ζωγραφιά μου στο ψυγείο και αμέσως ή­θε­­λα να ζωγραφίσω την επόμενη.

3. Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα, σε είδα να φροντίζεις το σπίτι και όσους ζούμε σε αυτό και έ­μα­­θα ότι πρέπει να εκτιμούμε ό,τι μας προσφέρεται.

4. Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα, σε είδα να φτιάχνεις φαγητό για κάποιον φίλο που ήταν άρ­ρω­­στος και έμαθα ότι όλοι μας πρέπει να νοιαζόμαστε και να φροντίζουμε ο ένας τον άλ­λο.

5. Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα, σε είδα να φροντίζεις ένα αδέσποτο γατάκι και έμαθα ότι εί­ναι καλό να είσαι ευγενικός με τα ζώα.

6. Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα, ακόμη και όταν ήσουν θυμωμένη, με συμβούλευσες ήρεμα και α­πλά για να καταλάβω το γιατί και έτσι έμαθα ότι ο διάλογος και η επικοινωνία είναι ση­μα­ντι­κά ακό­μη και όταν τα πράγματα είναι δύσκολα.

7. Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα, ένιωσα ότι νοιαζόσουν και ήθελα να γίνω ακόμα καλύτερος.

8. Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα, σε είδα να κλαις και έμαθα ότι κάποια πράγματα στη ζωή πλη­­γώ­νουν, αλλά έχεις δικαίωμα να είσαι στενοχωρημένος.

9. Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα, σε είδα να αναλαμβάνεις τις ευθύνες ακόμη και όταν οι κα­τα­στά­­σεις ήταν δύσκολες και έμαθα ότι πρέπει να είμαι υπεύθυνο άτομο.

10. Όταν νόμιζες ότι δεν κοιτούσα, εγώ σε παρακολουθούσα και έμαθα τα περισσότερα «μα­θή­μα­τα ζωής», εφόδια για να γίνω καλύτερο και παραγωγικότερο άτομο όταν μεγαλώσω.


27 Οκτωβρίου 2010

Καλοί τρόποι στο διαδίκτυο

Από το Safer Internet

Όπως στην καθημερινή ζωή, έτσι και σε όλο το διαδίκτυο υπάρχουν κανόνες συμπεριφοράς που δεν πρέπει να αγνοούμε. Καλό είναι να τους θυμόμαστε:

1. Δε γράφουμε με ΚΕΦΑΛΑΙΑ γράμματα όταν στέλνουμε ηλεκτρονικό μήνυμα ή όταν κά­νου­με chat. Τα κεφαλαία ισοδυναμούν με φωνές. Δεν το κάνουμε, εκτός κι αν είναι πραγ­μα­τι­κά α­πα­ραί­τη­το.

2. Η αποστολή ηλεκτρονικών μηνυμάτων με μεγάλα αρχεία θα μπορούσε να εμποδίσει ή να ε­πι­βρα­­δύ­νει σημαντικά την παραλαβή αλληλογραφίας του παραλήπτη. Τον ενημερώνουμε, λοι­πόν, πριν στείλουμε ένα τέτοιο μήνυμα.

3. Δε στέλνουμε ηλεκτρονικά μηνύματα spam. Κάτι τέτοιο απαγορεύεται αλλά είναι και πολύ ε­νο­­χλη­τι­κό.

4. Εάν στέλνουμε το ίδιο μήνυμα σε διαφορετικούς ανθρώπους, που δεν ξέρουν ο ένας τον άλ­λο, πρέπει να βάζουμε όλες τις διευθύνσεις τους στο πεδίο «BCC» (κρυμμένο αντίγραφο), για να απο­φύγουμε τη δημοσίευση της διεύθυνσης του κάθε παραλήπτη στους άλλους.

5. Συγχωρούμε ορθογραφικά ή συντακτικά λάθη, ακόμα και «χαζές» (κατά την κρίση μας) ε­ρω­τή­­σεις που κάνουν οι φίλοι μας όταν μας στέλνουν e-mail ή όταν κάνουμε chat και δεν τους προ­σβάλλουμε δημόσια. Όλοι ήμασταν κάποτε «πρωτάρηδες» στο διαδίκτυο και όλοι έ­χου­με κάνει κά­ποιο λάθος στο παρελθόν.

24 Οκτωβρίου 2010

Είναι τα παιδιά ανώριμα;

(συμβουλευτική ψυχολόγος)

«Μωρό παιδί είναι, δε νιώθει»
«Μα τα παιδιά ξεσυνερίζεσαι τώρα;»
«Όταν μεγαλώσεις, θα καταλάβεις»
«Είσαι μικρός ακόμη για τέτοια πράγματα»


Τέτοιες φράσεις, με τις οποίες συχνά απευθυνόμαστε ή αναφερόμαστε στα παιδιά, α­ντα­να­κλούν την πεποίθηση ότι τα παιδιά χρειάζονται ειδική αντιμετώπιση, επειδή λόγω η­λι­κί­ας εί­ναι ανώριμα, καταλαβαίνουν λιγότερα, έχουν περιορισμένες ικανότητες και μειωμένη α­ντί­λη­ψη.

Κι όμως, υπάρχουν στιγμές που τα παιδιά μάς ξαφνιάζουν με τις αντιδράσεις τους και μπορεί να μας κάνουν να σκεφτούμε ότι ίσως είναι πιο ώριμα –ή «αλλιώτικα» ώριμα– από όσο εμείς (θέ­λου­με να) πιστεύουμε.

Τα παιδιά, πράγματι, λόγω του ότι η σωματική και νοητική τους ανάπτυξη δεν έχει ο­λο­κλη­ρω­θεί, έ­χουν σε πολλά πράγματα μειωμένες ικανότητες σε σχέση με τους ενηλίκους και ε­ξαρ­τώ­νται απ’ αυ­τούς. Δε θα μπορούσαν δηλαδή να αντεπεξέλθουν μόνα τους στις ίδιες τους τις α­νά­γκες.

Από την άλλη μεριά, την παιδική ηλικία χαρακτηρίζει ένας τρόπος σκέψης διαφορετικός από αυ­τόν των ενηλίκων. Αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος που τα παιδιά αντιλαμβάνονται τα πράγ­μα­τα –και πολύ περισσότερο ο τρόπος που αντιδρούν σε αυτά– δε συμβιβάζεται με αυ­τό που ο­νο­μά­ζου­με λογική, κοινό νου, «πραγματικότητα».

Γιατί τα θεωρούμε ανώριμα

● H κατανόηση και η εξήγηση που δίνουν τα παιδιά σε αυτά που συμβαίνουν γύρω τους και μέ­σα τους στηρίζεται κατ’ αρχάς ακόμη στη μαγική σκέψη, που απομεινάρια της μπορούμε ί­σως να διακρίνου­με στη φαντασία, τα όνειρα ή τις «ευχές» των ενηλίκων (το θέλω αυτό τόσο πο­λύ, που αν «βγει» το τάδε νούμερο θα γίνει). Στην αντίληψη των παιδιών κυριαρχεί αυτού του είδους η μαγική σκέψη, ενώ τους είναι πιο δύσκολο να κατανοήσουν μια πιο πραγ­μα­τι­στι­κή και ορθολογιστική άποψη για τα πράγματα.

● Επιπλέον, τα παιδιά –και αυτό όσο πιο μικρά είναι τόσο περισσότερο ισχύει– κα­τα­λα­βαί­νουν τον κόσμο με επίκεντρο τον εαυτό τους. Αυτό είναι καταφανές στις εξηγήσεις που δί­νουν τα πολύ μικρά παιδιά π.χ. σε φυσικά φαινόμενα: «Το φεγγάρι είναι εκεί για να με φω­τί­ζει να βλέπω τη νύχτα». Αυτή η εγωκεντρική αντίληψη του κόσμου περιορίζεται όσο με­γα­λώ­νει έ­να παιδί, δεν παύει όμως να υπάρχει και μέχρι το τέλος της εφηβείας πολλές φορές. Στην «αιχ­μη­ρή» μάλιστα εποχή της εφηβεί­ας, τείνει να επανέρχεται και να επισκιάζει καμιά φο­ρά την περισσότερο «κοινωνική» αντίληψη που έχουν αποκτήσει τα παιδιά ώς τότε.

● Ένα άλλο χαρακτηριστικό της παιδικής συμπεριφοράς που συμβάλλει στο να τα βλέπουμε και να τα αντιμετωπίζουμε ως ανώριμα είναι ο παρορμητισμός. Τα παιδιά είναι πιο ε­κτε­θει­μέ­να, πιο ευά­λωτα στα συναισθήματά τους και στις παρορμήσεις τους από τους ε­νη­λί­κους, κά­τι που επίσης ελατ­τώνεται και εξισορροπείται καθώς μεγαλώνουν. Αυτό σημαίνει ότι, όταν έ­να παι­δί βρίσκεται υπό την επίδραση ενός δυνατού συναισθήματος (είτε θετικό είναι αυτό εί­τε αρ­νη­τι­κό), κατά κάποιον τρόπο κατακλύζεται από αυτό το συναίσθημα –τον πόνο, τη χα­ρά, τον φόβο, τον θυμό, τον ενθου­σιασμό, τη ζήλια, τη θλίψη– και συνήθως δεν είναι σε θέση να ε­λέγ­ξει και να μετριάσει τη συμπερι­φορά του.

Οι αντιδράσεις του υπαγορεύονται από το είδος και την ένταση του συναισθήματος όπως το βι­ώ­νει τη συγκεκριμένη στιγμή, σε αυτό που ονομάζουμε «εδώ και τώρα». Προσπάθειες ε­κλο­γί­κευ­σης και κατευνασμού την ώρα εκείνη σπάνια καρποφορούν, αν το συναίσθημα δε βρει ανταπόκριση ή δεν εκτονωθεί με κάποιον τρόπο. Στα πολύ μικρά παιδιά ίσως συγ­χω­ρού­με τέτοιου είδους φέρσιμο, αν και μας θυμώνει, γιατί το θεωρούμε ιδιοτροπία. Με λίγο με­γα­λύ­τε­ρα παιδιά όμως είμαστε πιο αυ­στηροί, επειδή πιστεύουμε ότι πρόκειται για μία α­κό­μη α­πό­δει­ξη ανωριμότητας. Αυτή η συναισθη­ματική αστάθεια και ορμητικότητα μας κάνουν να τα θε­ω­ρού­με ανώριμα, και κατά συνέπεια ανεύ­θυνα, αναξιόπιστα, ακόμη και ανίκανα, α­νόη­τα, χα­ζά.

Μήπως τα αδικούμε;

Είναι όμως πράγματι έτσι τα παιδιά; Είναι η μαγική τους σκέψη, η λιγότερο τιθασευμένη φα­ντα­σί­α, ο κάποτε μη «ρεαλιστικός» τρόπος τους να βλέπουν τον κόσμο και ο πα­ρορ­μη­τι­σμός τους τεκμήρια ανωριμότητας ή μήπως τα αδικούμε, κρίνοντας την ωριμότητά τους σαν να ή­ταν ενήλικοι;

Κάνουμε λάθος αν θεωρούμε τα παιδιά ανώριμα, επειδή δε σκέφτονται, δεν αισθάνονται και δε συ­μπεριφέρονται όπως εμείς.

Αν σκεφτούμε ότι τα παιδιά βρίσκονται σε μια συνεχή διαδικασία ανάπτυξης σε κάθε ε­πι­μέ­ρους το­μέα της ύπαρξής τους (βιολογικό-σωματικό, γνωστικό-νοητικό, συναισθηματικό, κοι­νω­νι­κό), σε μια διαδικασία απόκτησης νέων ικανοτήτων και δεξιοτήτων και ταυτόχρονα κα­τα­φέ­ρου­με να διακρίνου­με πόσο πολλά κατακτούν από μέρα σε μέρα, μπορούμε ίσως να δού­με και πόση ωριμότητα διαθέ­τουν.

Το θέμα της ωριμότητας των παιδιών είναι σύνθετο, επειδή λειτουργεί σαν αυτό που ο­νο­μά­ζου­με αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Όσο τα αντιμετωπίζουμε σαν να είναι ανώριμα, πράγ­μα­τι τα «βοηθάμε» να φέρονται ανώριμα, επιβεβαιώνοντας έτσι την αντίληψη που έ­χου­με γι’ αυτά. Αντίθε­τα, αν πειστούμε για την ωριμότητά τους, τα βοηθάμε να συμπεριφέρονται ώ­ρι­μα και τα ωθούμε να ωριμάζουν συνέχεια μεγαλώνοντας.

Ίσως αυτό που μας κάνει να αμφισβητούμε την ωριμότητα και την υπευθυνότητα των παι­διών εί­ναι ότι μπορούν να αντεπεξέρχονται στις ευθύνες απέναντι στον εαυτό τους και τους άλ­λους, παραμένοντας ταυτόχρονα ανέμελα, ξένοιαστα και ανάλαφρα. Αυτή την ικανότητα την έ­χουν χάσει σε μεγάλο βαθμό οι ενήλικοι και έτσι τείνουν να συγχέουν την α­νε­με­λιά των παι­διών με ανωριμότητα και έλλειψη αισθήματος ευθύνης.

Υπευθυνότητα

Άμεσα συνδεδεμένο με την ωριμότητα είναι το ζήτημα της ευθύνης. Ωριμότητα και υ­πευ­θυ­νό­τη­τα πάνε μαζί. Δύσκολα θα ονομάσουμε ώριμο κάποιον που επιδεικνύει ανευθυνότητα α­πέ­να­ντι στον ε­αυτό του και τους άλλους. H υπευθυνότητα όμως αποκτάται σταδιακά, όταν κά­ποιος έχει την ευ­καιρία να αναλαμβάνει ευθύνες.

Αυτό ξεκινάει στα παιδιά καταρχήν από τις πιο απλές ευθύνες απέναντι στον εαυτό τους. Τα παι­διά είναι σε θέση να προστατέψουν τον εαυτό τους, κάτω από κανονικές συνθήκες, σε ο­τι­δή­πο­τε ενα­πόκειται στις δικές τους σωματικές ικανότητες. Μπορούν δηλαδή να ελέγξουν τις κι­νή­σεις τους όταν σκαρφαλώνουν κάπου μόνα τους, την ταχύτητα ό­ταν τρέχουν, το ύψος ό­ταν πηδούν. Μπορούν επί­σης από αρκετά μικρή ηλικία να μάθουν πώς να συμπεριφέρονται, ώ­στε να αποφεύγουν τους εξω­τερικούς κινδύνους, πώς να περπατούν δηλαδή στον δρόμο χω­ρίς να κινδυνεύουν από τα αυ­το­κί­νη­τα, πώς να κινούνται όταν βρίσκονται σε πλήθος για να μη χαθούν.

Χαρακτηριστικό για την παιδική σοφία –όχι απλώς ωριμότητα– είναι ο τρόπος με τον οποίο μπο­ρούν να αντιμετωπίσουν υπαρξιακά ερωτήματα όπως, π.χ., το θέμα του θανάτου. Αν τα α­ντι­με­τω­πί­σου­με με την ανάλογη σοβαρότητα και δεν προσπαθούμε να τα κοροϊδέψουμε λέ­γο­ντάς τους ότι ο θά­νατος ισχύει για τους άλλους και όχι για μας, θα δούμε ότι οι α­ντι­δρά­σεις τους περιλαμβάνουν και συναισθηματικότητα και αυτοσυγκράτηση και συμπόνια αλλά και μια πνευ­μα­τι­κό­τη­τα, την οποία εμείς προ­σπαθούμε να ξαναβρούμε όταν αντιμετωπίζουμε τέ­τοια ε­ρω­τή­μα­τα.

Ταυτόχρονα, τα παιδιά έχουν αίσθημα ευθύνης απέναντι στους άλλους και συχνά μας κα­τα­πλήσ­σουν με τη συμπεριφορά τους. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι παιδιά που έχουν με­γα­λώ­σει σε ένα «φυσιολογικό» οικογενειακό περιβάλλον, που έχει σταθεί με αγάπη και φρο­ντί­δα στις βασικότερες ανάγκες τους, έχουν μια έμφυτη ηθική και κοινωνικότητα. Νοιάζονται δη­λα­δή τους άλλους, ειδικά τα πιο μικρά ή πιο αδύναμα παιδιά, καταλαβαίνουν τη συ­ναι­σθη­μα­τι­κή κατάσταση στην οποία βρί­σκεται ένας άλλος και είναι σε θέση να παρηγορήσουν, να συ­μπα­ρα­στα­θούν, να συμπονέσουν. Α­κόμη και το πιο ζωηρό παιδί μπορεί, αν καταλάβει ότι κά­ποιος το χρειάζεται, να συμπεριφερθεί με «σύνεση», αλληλεγγύη, ευαισθησία, με μια συ­ναι­σθη­μα­τι­κή ωριμότητα δηλαδή που συχνά λείπει ακόμη κι από τους ενηλίκους.

Το ζήτημα της ωριμότητας των παιδιών μπλέκεται ακόμη πιο πολύ όταν μιλάμε για την ε­κτέ­λε­ση «καθηκόντων» που αποσκοπούν σε κάποιους μελλοντικούς στόχους. Ένα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό παράδειγ­μα είναι τα σχολικά καθήκοντα. Θεωρούμε ανώριμη τη συμπεριφορά των παι­διών που δεν καταλα­βαίνουν πόσο σημαντικό είναι για το μέλλον τους να είναι από μικρά «κα­λά» στο σχολείο και ξεχνά­με το γεγονός ότι τα παιδιά δεν μπορούν να σκεφτούν στον μέλ­λο­ντα. Αν αυτό που κάνουν δεν αντα­ποκρίνεται σε άμεσες ή μεσοπρόθεσμες ανάγκες, αν δη­λα­δή δεν υπάρχει ίχνος ευχαρίστησης ή εν­διαφέροντος σε αυτό που κάνουν, δυ­σκο­λεύ­ο­νται πο­λύ να αφοσιωθούν σε αυτό, όπως άλλωστε και οι ενήλικοι. Από την άλλη μεριά, μπο­ρού­με να δούμε πόση υπευθυνότητα και ώριμη συμπεριφορά μπορούν να επιδείξουν σε ο­ποια­δή­πο­τε σχολική δραστηριότητα καταφέρνει να τραβήξει το ενδιαφέ­ρον τους.

Είναι γεγονός ότι πολλά παιδιά συμπεριφέρονται με τρόπο που κάθε άλλο παρά ε­πι­βε­βαι­ώ­νει τα παραπάνω. Μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι πρόκειται για παιδιά που δεν α­ντι­με­τω­πί­στη­καν ως ώριμα και υπεύθυνα άτομα, με –ακόμη– περιορισμένες δυνατότητες.

Προστασία και ενθάρρυνση

Είναι αυτονόητο ότι η ωριμότητα αναπτύσσεται όσο μεγαλώνει κανείς και αποκτά εμπειρίες. Τα παιδιά, για να ωριμάσουν, πρέπει από την πρώτη στιγμή να έχουν δίπλα τους ενηλίκους που θα τα βοηθούν να αποκτήσουν αυτές τις εμπειρίες, διατηρώντας την ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και στην ενθάρρυνση. Αυτό χρειάζονται από εμάς και όχι να τα «κλείνουμε στο κουτί», περιμένο­ντας κάποια στιγμή να είναι ώριμα από μόνα τους.

ΠΗΓΗ: www.vita.gr

22 Οκτωβρίου 2010

Για να μη συμβιώνετε απλώς με το παιδί σας

Από «Το χαμόγελο του παιδιού»

Πολλές φορές οι γονείς δε γνωρίζουν το παιδί τους· συμβιώνουν απλώς στο ίδιο σπίτι, αλλά δεν ξέρουν τι συμβαίνει στη ζωή του, δεν ξέρουν τι το απασχολεί.

Γι’ αυτόν τον λόγο λοιπόν, γονείς, θυμηθείτε:

1. Μιλήστε με το παιδί σας. Ρωτήστε το απλά αλλά ουσιαστικά πράγματα όπως, για πα­­ρά­­δειγ­­μα, πώς πέρασε τη μέρα του.

2. Παρατηρήστε τη συμπεριφορά του και εντοπίστε τυχόν αλλαγές. Πολλές φορές δεν α­­πο­τε­λεί μόνο η εφηβεία αιτία γι’ αυτές τις αλλαγές.

3. Γνωρίστε τους φίλους του. Μάθετε τι του αρέσει να κάνει την ελεύθερη ώρα του. Μάθετε πού του αρέσει να πηγαίνει.

4. Μην ασκείτε κριτική στον τρόπο με τον οποίο φέρεται και σκέφτεται. Βρείτε άλλους τρό­­πους να δώσετε συμβουλές.

5. Πολλές φορές για το παιδί αρκεί να ξέρει απλώς ότι είστε εκεί για να το στηρίξετε.

6. Μην το αφήνετε ανεξέλεγκτο. Βάλτε όρια.

7. Ανακαλύψτε μια πρακτική συμφωνία, έναν συμβιβασμό, όταν οι απόψεις σας είναι α­ντί­θε­τες.

8. Εκφράστε τα δικά σας συναισθήματα στο παιδί, με ειλικρίνεια, για όλα τα θέματα.

9. Αξιολογήστε καταστάσεις πριν υπάρξει κρίση.

10. Θυμηθείτε ότι αποστολή του «καλού» γονιού είναι να προετοιμάσει το παιδί του για να ζή­­σει μόνο του.


ΠΗΓΗ: www.hamogelo.gr (28.06.2011) ● ΕΙΚΟΝΑ: www.manualdoscuriosos.com.br

21 Οκτωβρίου 2010

Κλειστές οι πόρτες στα σχολεία

Εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας

Οι Διευθυντές των σχολικών μονάδων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης υ­πο­χρε­ού­­νται να φροντίζουν, ώστε οι θύρες εισόδου-εξόδου στον χώρο του σχολείου να πα­ρα­μέ­νουν κλειστές καθ’ όλη τη διάρκεια λειτουργίας του σχολείου.

Με αυτόν τον τρόπο διαφυλάσσεται η ασφάλεια των μαθητών και αποτρέπεται η αναίτια εί­σο­δος και έξοδος αυτών από τον προαύλιο χώρο, καθώς και η είσοδος ατόμων που ουδεμία σχέ­ση έχουν με τη λειτουργία του σχολείου.

ΠΗΓΗ: Εγκύκλιος 2368/Γ2/09.01.2007

Το γοητευτικό ταξίδι της ανάγνωσης

(φυσικομαθηματικός, τέως πρόεδρος της ΟΛΜΕ)

«Ό,τι δεν έμαθες ως Γιαννάκης δε θα το μάθεις ως Γιάννης» συνηθίζει να αναφέρει ένας κα­θη­γη­τής της Εφαρμοσμένης Παιδαγωγικής, προκειμένου να τονίσει τη σημασία των πρώ­των μα­θη­σι­α­κών βημάτων του παιδιού. Πράγματι, η κρίσιμη σχέση του νέου με τη γνώση δεν κα­θο­ρί­ζε­ται στο Λύκειο με τις εισαγωγικές εξετάσεις, αλλά νωρίς, τότε που οι μαθητές α­να­κα­λύ­πτουν τον κόσμο των παρα­τηρήσεων και των ερωτήσεων.

Σ’ αυτή την ερωτική σχέση μας με τη γνώση το παιδικό βιβλίο είναι ο τόπος για να θε­με­λι­ώ­σου­με τον κόσμο του στοχασμού μας και των πνευματικών μας αναζητήσεων. Αντί να βά­ζου­με τα παιδιά να «βυζαίνουν» την κίβδηλη τηλεοπτική πραγματικότητα, πρέπει να τα μάθουμε να αγαπούν τα βι­βλία. Να τα μάθουμε να χαϊδεύουν τα βιβλία, να τα κρατάνε αγκαλιά, να τα ξε­φυλ­λί­ζουν, να τα ρουφάνε. Να πηγαίνουμε τα παιδιά στα βιβλιοπωλεία για να χαζεύουν τα ε­ξώ­φυλ­λα που πάντα σου χαμογελάνε, να διαλέγουν τους μαγικούς κόσμους της μάθησης. Να βιώνουν στιγμές πολ­λές και άφθονες, όπου όλη η οικογένεια θα διαβάζει, ο κα­θέ­νας στη γω­νιά του, όπου ο καθένας θα κάνει το δικό του πνευματικό και γοητευτικό τα­ξί­δι της α­νά­γνω­σης.

Πρέπει να μάθουμε στα παιδιά την τέχνη της ανάγνωσης, να τα πάμε στα ξέφωτα της αι­σθη­τι­κής απόλαυσης του διαβάσματος, να δέσουμε πολλούς κόμπους στα νήματα των πα­ρα­μυ­θιών με τα νή­ματα της λογοτεχνίας. Να ξεφυλλίσουμε την ανάσα άλλων ανθρώπων, μα­κρι­νών και άγνωστων. Να παίξουμε το παιχνίδι της φαντασίας και της δημιουργίας, πλάθοντας τη δική μας πραγματικότητα, σκηνοθετώντας μαζί με τους ήρωες τον εαυτό μας και τα όνειρά μας...

Να καλλιεργήσουμε στα παιδιά την αγάπη στα βιβλία, τη λατρεία στη μάθηση, να κρατάνε πά­ντα ένα βιβλίο στο χέρι όπου και να πηγαίνουν. Γιατί μόνο έτσι θα ανοίγουν δρόμους στη ζω­ή τους. Για­τί μόνο ο άνθρωπος του βιβλίου είναι ανεξάρτητος άνθρωπος.

Να σκεφτούμε τα άλλα παιδιά στις χώρες της φτώχειας, στις χώρες του πολέμου, που δεν έ­χουν βιβλία για να διαβάσουν. Να διαβάσουμε και γι’ αυτά τα παιδιά, γιατί τα βιβλία θα μας γε­μί­σουν με ευαισθησίες, με συναισθήματα κατανόησης και αλληλεγγύης.

Να πάρουμε τα παιδιά από το χέρι, να πάμε στη «χώρα των θαυμάτων» και να συλ­λα­βί­σου­με μαζί με την Αλίκη μια μικρή, όμορφη αλήθεια: «Διαβάζω ό,τι μου αρέσει. Μου αρέσει ό,τι δια­βά­ζω. Μου αρέσει ο εαυτός μου όταν διαβάζω».

ΠΗΓΗ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ (04.04.2003)

20 Οκτωβρίου 2010

Ενδοοικογενειακή βία

Αποσπάσματα από τον Νόμο 3500/06

Στον Νόμο 3500/06 (ΦΕΚ 232, τ. Α΄/24-10-2006) «Για την αντιμετώπιση της εν­δο­οι­κο­γε­νει­α­κής βίας και άλλες διατάξεις» περιλαμβάνονται διατάξεις που αφορούν την προστασία των α­νη­λί­κων έναντι φαινομένων βίας στην οικογένεια, ενώ καθορίζονται οι υποχρεώσεις των εκ­παι­δευ­τι­κών που πληρο­φορούνται τέτοια περιστατικά κατά την εκτέλεση του εκπαιδευτικού τους έργου.

Άρθρο 1
Για τον παρόντα νόμο θεωρείται ενδοοικογενειακή βία η τέλεση αξιόποινης πράξης σε βάρος μέ­λους της οικογένειας, σύμφωνα με τα άρθρα 6, 7, 8 και 9 του παρόντος και τα άρθρα 299 και 311 του Ποινικού Κώδικα.

Άρθρο 2
Η άσκηση βίας κάθε μορφής μεταξύ των μελών της οικογένειας απαγορεύεται.

Άρθρο 4
Επί ασκήσεως σωματικής βίας σε βάρος ανηλίκου, ως μέσου σωφρονισμού στο πλαίσιο της α­να­τρο­­φής του, εφαρμόζεται το άρθρο 1532 του Αστικού Κώδικα.

Άρθρο 7
Το μέλος της οικογένειας το οποίο προκαλεί τρόμο ή ανησυχία σε άλλο μέλος της οι­κο­γέ­νει­ας, απει­λώντας το με βία ή άλλη παράνομη πράξη ή παράλειψη, τιμωρείται με φυλάκιση.

Άρθρο 10
Όποιος σε υπόθεση ενδοοικογενειακής βίας απειλεί μάρτυρα ή μέλος της οικογένειάς του ή α­σκεί βί­α εναντίον του ή τον δωροδοκεί, με σκοπό την παρακώλυση απονομής της δι­και­ο­σύ­νης, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών μέχρι τριών ετών.

Άρθρο 23 - Υποχρεώσεις των εκπαιδευτικών

1. Εκπαιδευτικός της πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ο οποίος, κατά την ε­κτέ­λε­ση του εκπαιδευτικού του έργου, με οποιονδήποτε τρόπο πληροφορείται ή διαπιστώνει ότι έ­χει δια­πραχθεί σε βάρος μαθητή έγκλημα ενδοοικογενειακής βίας, ενημερώνει, χωρίς κα­θυ­στέ­ρη­ση, τον διευθυντή της σχολικής μονάδας.

Ο διευθυντής της σχολικής μονάδας ανακοινώνει αμέσως την αξιόποινη πράξη στον αρ­μό­δι­ο ει­σαγ­­γε­λέ­α, σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 37 του Κώδικα Ποι­νι­κής Δικονομί­ας, ή στην πλησιέστερη αστυνομική αρχή.

Την ίδια υποχρέωση έχουν οι εκπαιδευτικοί και οι διευθυντές των ιδιωτικών σχολείων, καθώς και οι υπεύθυνοι των πάσης φύσεως Μονάδων Προσχολικής Αγωγής.

2. Κατά την προδικασία και τη διαδικασία στο ακροατήριο ο διευθυντής της σχολικής μο­νά­δας, ο οποίος ανακοίνωσε την αξιόποινη πράξη στις παραπάνω αρμόδιες αρχές, και ο εκ­παι­δευ­τι­κός, ο ο­ποίος την πληροφορήθηκε ή τη διαπίστωσε, καλούνται να εξετασθούν ως μάρ­τυ­ρες μόνο αν η πλη­ροφορία δεν αποδεικνύεται με οποιοδήποτε άλλο αποδεικτικό μέσο.



ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το Υπουργείο Παιδείας, με την υπ’ αριθμ. 73444/Γ2/06.07.2007 εγκύκλιό του, ε­φι­στά στους εκπαιδευτικούς την προσοχή στην αυστηρή εφαρμογή του άρθρου 23.

18 Οκτωβρίου 2010

Η πολλή TV κάνει τα παιδιά υποτακτικά

Συνέντευξη με τον Γιάννη Παπακωνσταντίνου
(παιδοψυχίατρος, επιστημονικός διευθυντής στην Ερευνητική, Ει-
δική Διαγνωστική και Θεραπευτική Μονάδα «Σπύρος Δοξιάδης»)

Γιατί τα παιδιά έχουν εξάρτηση από την τηλεόραση;

Γιατί είναι μια παθητική δραστηριότητα. Τα παιδιά είναι δέκτες και επεξεργάζονται την πλη­ρο­φο­ρί­α, τις εικόνες και τα ερεθίσματα, αλλά με παθητικό τρόπο.

Επομένως στην πολλή τηλεόραση λέμε «όχι».

Εξαρτάται από την ποσότητα και την ποιότητα των ερεθισμάτων. Ο Βιμ Βέντερς, για πα­ρά­δειγ­μα, έ­χει πει ότι από μικρός έβλεπε πάρα πολύ κινηματογράφο, που κάποιος ψυχολόγος θα έλεγε ότι εί­ναι αρνητικό. Όμως αυτός έγινε ένας εξαιρετικός σκηνοθέτης. Όλα τα πράγ­μα­τα έχουν μια σχετικό­τητα. Βέβαια ο όγκος των ερεθισμάτων –ακόμη κι αν είναι ποι­ο­τι­κός– χρει­ά­ζε­ται κατηγοριοποίηση, επεξεργασία, φιλτράρισμα και αποθήκευση.

Αυτό είναι κάτι που μπορούν να το κάνουν τα παιδιά;

Μπορούν ανάλογα με την ηλικία τους. Πρέπει να μην παίρνουν πάρα πολλές πληροφορίες σε λίγο χρόνο, γιατί δεν προλαβαίνουν να τις επεξεργαστούν, άρα γίνονται τελείως παθητικοί δέ­κτες και δεν έχουν ενεργητική στάση απέναντι σε αυτό που βλέπουν.

Πόσες ώρες να βλέπουν τηλεόραση;

Εξαρτάται από την ηλικία. Από τα δεδομένα που έχουμε, 2 με 3 ώρες τη μέρα είναι υ­πε­ραρ­κε­τές. Παραπάνω γίνεται σε βάρος άλλων δραστηριοτήτων που είναι πιο ενεργητικές, ό­πως το παιχνίδι (ατομικό ή συλλογικό).

Πάνω από 3 ώρες τι μπορεί να προκαλέσει;

Έχουν γίνει μελέτες στις ΗΠΑ ανάμεσα σε παιδιά που έβλεπαν λιγότερο από 3 ώρες και σε παι­διά που έβλεπαν περισσότερο. Για τα πρώτα τα συμπεράσματα έδειξαν ότι στην υ­πό­λοι­πη ζωή τους ήταν πιο ευρηματικά στο να βρίσκουν λύση σε διάφορα θέματα, πιο ικανά να έ­χουν ηγετική παρου­σία στην ομάδα.

Η δεύτερη κατηγορία;

Αυτά ήταν υποτακτικά ή πολύ εξουσιαστικά, με αποτέλεσμα να μην επιβιώνουν στην ομάδα ή να ταυτίζονται πολύ εύκολα με σούπερ ήρωες, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να συ­νει­σφέ­ρουν στο ομαδικό παιχνίδι –γιατί άλλα δεν έχουν την ευλυγισία να προσαρμοστούν στους κα­νό­νες του παι­χνιδιού, ενώ άλλα θέλουν να αναπαραστήσουν τους σούπερ ήρωες.

Αυτή η εικόνα τα ακολουθεί και στην ενήλικη ζωή τους;

Πράγματι. Αυτές οι ομάδες παρακολουθήθηκαν και ύστερα από χρόνια. Αυτά που έβλεπαν πολ­λές ώρες τηλεόραση έγιναν υπάλληλοι, πήγαν σε χαμηλές θέσεις εργασίας, δε ρισκάρανε στη ζωή τους, ακολουθούσαν την πεπατημένη.

Η πολλή τηλεόραση ωθεί τα παιδιά σε επιθετικότητα και βία;

Η βία και η επιθετικότητα είναι συνυφασμένες με την ανθρώπινη φύση. Βία υπάρχει στο σχο­λεί­ο, στο περιβάλλον. Το να βομβαρδίζονται με τέτοια ερεθίσματα και από την τηλεόραση τα κα­θι­στά αδύναμα να επεξεργαστούν και τη δική τους επιθετικότητα –που είναι εγγενής.

Η εξοικείωση με τη βία μπορεί να μειώσει την ευαισθησία τους;

Η εξοικείωση με τη βία σημαίνει ότι και τη δική τους βία την προβάλλουν χωρίς περιορισμούς και ό­τι εξοικειώνονται με αυτή. Ως μάρτυρες, δηλαδή, βλέποντας μια επιθετική σκηνή προς τον συμμα­θητή τους, δε θα τον προστατέψουν, γιατί έχουν προσλάβει πολλές εικόνες βίας και δε θα αντιδρά­σουν.

Από ποια ηλικία μπορεί ένα παιδί να παρακολουθεί τηλεόραση;

Από 2,5 χρόνων, όταν αρχίζει να αναπτύσσεται το κέντρου του εγκεφάλου και είναι σε θέση να ε­πεξεργαστεί πληροφορίες. Σε αυτή την ηλικία αναπτύσσεται και το συμβολικό παιχνίδι, ε­πο­μέ­νως μπορεί να ταυτιστεί με ρόλους άλλων. Τότε είναι που ωριμάζουν τα κέντρα λόγου και σκέψης και μπαίνουν τα παιδιά στον κόσμο της κατανόησης των συμβολισμών.

Επομένως τα ερεθίσματα της τηλεόρασης μπορεί να έχουν και θετικό ρόλο;

Ή θα βοηθήσουν να αναπτυχθεί περισσότερο αυτή η ικανότητα ή θα παίξουν έναν ε­πι­βρα­δυ­ντι­κό ρόλο. Όταν τα προγράμματα δεν έχουν βάθος, δεν υπονοούν πράγματα, δε χρη­σι­μο­ποι­ούν μεταφο­ρικές έννοιες, έχουν επιβαρυντικό ρόλο.

Πώς διακρίνουμε τα χαμηλής ποιότητας παιδικά;

Είναι αυτά που δεν έχουν σύνθετο σενάριο, δε διαπραγματεύονται τις ανθρώπινες σχέσεις, αλ­λά εί­ναι μια συρραφή πράξεων, μια αλληλουχία πράξεων, και δεν υπάρχει χώρος συ­ναι­σθη­μα­τι­κός και ψυχικός. Είναι δηλαδή πολύ «το πράττειν» και πολύ λίγο «το αισθάνεσθαι».

Ευθύνεται η τηλεόραση για διαταραχές στον ύπνο;

Αν το παιδί έχει δει κάτι που το έχει φοβίσει, είναι πολύ πιθανό ότι θα διαταραχτεί, ότι θα το δει ως εφιάλτη, γιατί τα όνειρά μας ουσιαστικά αναπαράγουν τα βιώματα που έχουμε ζήσει, εί­τε θετι­κά είτε αρνητικά.

Το «δεν έχω χρόνο για τα παιδιά, γι’ αυτό βλέπουν τηλεόραση» πώς το σχολιάζετε;

Η τηλεόραση είναι ένα φτηνό, ένα δωρεάν παρκάρισμα παιδιών. Είναι βολικό, εύκολο, αλλά ό­χι το καλύτερο.

ΠΗΓΗ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ (06.05.2008) / Ολυμπία Λιάτσου

15 Οκτωβρίου 2010

Για να ελαφρύνει η σχολική τσάντα

Εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας

Η εκπαιδευτική κοινότητα (εκπαιδευτικοί, γονείς, μαθητές) αλλά και ο ιατρικός κόσμος προ­βλη­μα­τί­­ζο­νται συνεχώς, καθώς βλέπουν με ανησυχία τα παιδιά να μεταφέρουν κα­θη­με­ρι­νά έ­να βαρύ φορτί­ο από και προς το σχολείο. Επειδή για το Υπουργείο Παιδείας το θέμα της σω­μα­τι­κής και πνευματι­κής υγείας των μαθητών αποτελεί ουσιαστικό ζήτημα, σας ε­πι­ση­μαί­νου­με τα ακόλουθα:

Υποχρεώσεις του σχολείου

1. Μεριμνά για την κατά το μέγιστο αξιοποίηση των χώρων της σχολικής τάξης (π.χ. βι­βλι­ο­θή­κες, ντουλάπια, ράφια, θρανία), ώστε να είναι δυνατή η παραμονή ικανοποιητικού αριθμού βι­βλί­ων στην αίθουσα διδασκαλίας.

2. Προβαίνει στον εξορθολογισμό χρήσης των σχολικών εγχειριδίων και αντικειμένων γε­νι­κό­τε­ρα, σύμφωνα πάντα με το ωρολόγιο πρόγραμμα, ώστε να μειώνεται στο ελάχιστο η με­τα­φο­ρά τους α­πό και προς το σχολείο.

3. Ζητά τη διαρκή ενημέρωση από αρμόδιους εξειδικευμένους παιδαγωγούς και επιστήμονες σχε­τι­κά με την καλλιέργεια και την εμπέδωση του ουσιαστικού περιεχομένου του «Νέου Σχο­λεί­ου» αναφορι­κά με το εν λόγω θέμα.

4. Αποστέλλει στην αρχή κάθε σχολικής χρονιάς επιστολή με σχετικές οδηγίες στους γονείς και κη­δεμόνες των μαθητών.

Υποχρεώσεις των εκπαιδευτικών

1. Επικολλούν φωτοτυπία με το ωρολόγιο πρόγραμμα στο πρόχειρο τετράδιο των μαθητών και συγ­χρόνως το αναρτούν στον πίνακα ανακοινώσεων ή σε ορατό σημείο της τάξης.

2. Με τη λήξη των μαθημάτων ο εκπαιδευτικός της τάξης ή οι εκπαιδευτικοί των ειδικοτήτων με­λε­­τούν μαζί με τους μαθητές το πρόγραμμα της επόμενης μέρας και, αναλόγως των α­παι­τή­σε­ων των μαθημάτων, οι μαθητές τοποθετούν στην τσάντα τους μόνο τα απαραίτητα βι­βλί­α, τετράδια κ.ά.

3. Ειδικότερα, οι εκπαιδευτικοί των Α΄ και Β΄ τάξεων μεριμνούν ώστε οι μαθητές να αφήνουν τα πε­ρισσότερα πράγματά τους στο σχολείο, σε συγκεκριμένο χώρο για κάθε παιδί (ντου­λά­πα ή ράφι εάν ο χώρος επαρκεί ή, σε διαφορετική περίπτωση, κάτω από το θρανίο τους). Εί­ναι προφανές ότι σε όλα τα σχολικά εγχειρίδια και αντικείμενα θα αναγράφεται το ο­νο­μα­τε­πώ­νυ­μο και η τάξη του μαθητή.

4. Οι μαθητές, από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου, πρέπει να διδαχθούν τους σω­στούς τρόπους μεταφοράς της σχολικής τσάντας και γενικά των μεγάλων φορτίων, ώστε να μπο­ρούν να τους εφαρμόζουν.

Αν και η παραπάνω διαδικασία θα επιφέρει πρόσθετο έργο και προσπάθεια από μέρους των εκ­παι­­δευ­τι­κών, η διαρκής εξάσκηση θα συμβάλλει καθοριστικά στο να ελαχιστοποιηθεί η με­τα­φο­ρά πρό­σθετου βάρους.

Υποχρεώσεις των γονέων

1. Μπορούν να συμβουλεύονται καθημερινά το εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα που έ­χουν δώσει οι εκπαιδευτικοί.

2. Φροντίζουν στην αρχή της σχολικής χρονιάς να αναγράφονται σε ετικέτες το ο­νο­μα­τε­πώ­νυ­μο και η τάξη του παιδιού σε όλα τα αντικείμενά του (βιβλία, τετράδια, κασετίνες).

3. Μετά το τέλος των κατ’ οίκον εργασιών συνιστάται ο έλεγχος του εβδομαδιαίου ωρολογίου προ­­γράμ­μα­τος, ώστε να αποφεύγεται από μέρους των μαθητών η άσκοπη μεταφορά βι­βλί­ων και τετρα­δίων προς το σχολείο.

4. Η τοποθέτηση των βιβλίων μέσα στην τσάντα θα πρέπει να γίνεται έτσι, ώστε το κέντρο βά­ρους της να βρίσκεται όσο το δυνατόν πιο κοντά στη μέση. Επίσης, η κατανομή του βά­ρους θα πρέ­πει να εί­ναι ομοιόμορφη, με την τοποθέτηση των πιο βαριών βιβλίων στο πίσω μέ­ρος της τσά­ντας.

Με τον τρόπο αυτό, και τη συνεργασία σχολείου και οικογένειας, θα επιτευχθεί ο στόχος της ε­λα­χι­­στο­ποί­η­σης του βάρους της σχολικής τσάντας, με σκοπό την προστασία της σωματικής υ­γεί­ας των μαθητών.

ΠΗΓΗ: Εγκύκλιος Φ.7/531/129567/Γ1/15.10.2010

12 Οκτωβρίου 2010

Οι «καλοί» μαθητές

(συμβουλευτική ψυχολόγος)

Το σχολείο είναι ένας από τους πιο σημαντικούς σταθμούς στη ζωή κάθε ανθρώπου. Ακόμη και για τον πιο «αδιάφορο» μαθητή είναι επώδυνο να μην τα καταφέρνει, να έχει αποτυχίες, να μην μπορεί να προσαρμοστεί στο σχολικό περιβάλλον.

Υπάρχει, όμως, η «συνταγή της επιτυχίας» που κάνει τον καλό μαθητή; Είναι εύχρηστη και χω­ρίς παρενέργειες;


O πιο καλός ο μαθητής...

Τι σημαίνει «καλός» μαθητής; Πολύ απλό, θα έλεγαν οι περισσότεροι: Είναι αυτός που είναι ε­πι­με­λής, συνεπής στις σχολικές του υποχρεώσεις, δεν έχει ο ίδιος και δε δημιουργεί προ­βλή­μα­τα στο σχολείο, στους δασκάλους και στους συμμαθητές του και, γενικά, παίρνει κα­λούς βαθμούς και δε δυσκολεύεται ιδιαίτερα στις εξετάσεις. Όλα αυτά είναι σωστά και κα­τα­νοη­τά, δεν παύουν όμως να αποδίδουν μια αρκετά στατική εικόνα, αγνοώντας έτσι τους δύ­ο βα­σι­κό­τε­ρους παράγοντες που δια­μορφώνουν, ο καθένας με τον τρόπο του, την έννοια αυ­τή: Τα παιδιά, τους ίδιους δηλαδή τους μα­θητές, και τους γονείς.

Πρέπει να θυμόμαστε ότι μιλάμε για παιδιά και, συγκεκριμένα, για παιδιά ηλικίας από 6 έως 18 ε­τών. Αυτά τα δώδεκα χρόνια της σχολικής σταδιοδρομίας είναι χρόνια διαρκούς και πολύ ραγ­δαί­ας ανάπτυξης, χρόνια συνεχόμενων αλλαγών στην προσωπικότητα, τον συ­ναι­σθη­μα­τι­κό κόσμο, το γνω­στικό επίπεδο, τις αντιδράσεις, τη συμπεριφορά του κάθε παιδιού. Όλες αυ­τές οι αλλαγές, οι έντο­νες και συνήθως αναπάντεχες μεταπτώσεις στον τρόπο που κάθε παι­δί βιώνει τον κόσμο γύρω του και μέσα του, δεν είναι απλώς μικρά, δευτερεύοντα προ­βλη­μα­τά­κια που πρέπει να ξεπεραστούν το γρηγορότερο για να συνεχίσει το παιδί να είναι λει­τουρ­γι­κό και αποτελεσματικό στις μαθητικές του υποχρεώσεις, αλλά είναι το «εδώ και τώ­ρα», η κα­θη­με­ρι­νή, ζωντανή και συχνά πολύ δύσκολη πραγματικότητά του.

Οι «επενδύσεις» των γονιών

Από την άλλη μεριά έχουμε τους γονείς. Είναι αυτοί που έχουν τις προσδοκίες, τα όνειρα που –ό­σο στεγνό και άχαρο κι αν ακούγεται– έχουν «επενδύσει» με πολλούς τρόπους στο παι­δί τους και περι­μένουν και μέσα από τις επιδόσεις του στο σχολείο (αν όχι κυρίως μέσα α­πό αυ­τές), να «ανταμει­φθούν», να δουν τις προσπάθειές τους να καρποφορούν.

Για τους γονείς το «καλός μαθητής» είναι συχνά πολύ προσωπική υπόθεση. Κατ’ αρχάς, εί­ναι η αγνή χαρά και ικανοποίηση να βλέπουν το παιδί τους να τα καταφέρνει και να μη δυ­σκο­λεύ­ε­ται. Είναι ό­μως και πολλά άλλα:
● Είναι η προσωπική τους επιβεβαίωση ότι τα έχουν καταφέρει καλά ως γονείς.
● Είναι μια –πολλές φορές αβάσιμη– ανακούφιση ότι το παιδί τους εξασφαλίζει ένα (σύμ­φω­να με τα κριτήριά τους) καλό μέλλον.
● Είναι, ακόμη, «ξόρκι» για τις δικές τους κακοτυχίες ή αποτυχίες («Εσύ θα καταφέρεις αυτό που δεν κατάφερα εγώ»), «τρόπαιο» σε ανταγωνιστικά παιχνίδια με άλλους, «τροφή» για τη μα­ται­ο­δο­ξί­α τους.

Καλοί βαθμοί και κατάθλιψη

O καλός μαθητής, λοιπόν, είναι αυτός που ξεπερνά ακάθεκτος όλες τις δυσκολίες και τις με­τα­πτώ­σεις της ηλικίας του και συνεχίζει να «φέρνει καλούς βαθμούς», εκπληρώνοντας έτσι τις προσδοκί­ες των γονιών του. Υπάρχουν παιδιά που το καταφέρνουν. Γιατί έτσι είναι φτιαγ­μέ­να, γιατί στάθη­καν σε μερικά πράγματα τυχερά, γιατί είχαν πάντα την κατάλληλη στήριξη. Υ­πάρ­χουν όμως και άλλα που δεν τα καταφέρνουν, που το να είναι πάντα καλοί μαθητές κά­ποια μέρα το πληρώνουν αρκετά ακριβά.

Λέει η μητέρα του Γιώργου, που είναι 14 ετών: «Το ότι ήταν καλός μαθητής ήταν για μας α­πό­δει­ξη ότι όλα πάνε καλά. Είχαμε μπερδέψει το παιδί Γιώργο με τον μαθητή. Το ότι δεν πή­γαι­νε σινεμά ή βόλτα με τους φίλους του, ότι είχε απομονωθεί, δε μας απασχολούσε ι­δι­αί­τε­ρα, για­τί λέγαμε ότι αν είχε προβλήματα, θα έπεφταν και οι σχολικές του επιδόσεις. Πόσο έ­ξω μπο­ρεί να πέφτει κανείς ως γονιός... Όταν άρχισαν οι εφιάλτες και ο παιδοψυχολόγος μάς μί­λη­σε για κατάθλιψη, τότε δυστυ­χώς το καταλάβαμε».

Αναθεωρήσεις

Ίσως λοιπόν είναι απαραίτητο να αναθεωρήσουμε κάπως τις αντιλήψεις περί καλών μα­θη­τών και να τις προσαρμόσουμε στο κάθε παιδί ξεχωριστά.

● Καλός μαθητής είναι αυτός που τα καταφέρνει στο σχολείο και στα μαθήματα, αλλά όχι σε βά­ρος της προσωπικής του ευτυχίας. Όταν δηλαδή υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στις σχο­λι­κές επιδόσεις και στην ευχαρίστηση, το παιχνίδι, την παρέα με συνομηλίκους, την τε­μπε­λιά και το χασομέρι –απαραίτητο συστατικό της εφηβικής, ιδιαίτερα, ηλικίας. Είναι όχι μόνο ά­χρη­στο αλλά και πολύ ε­πικίνδυνο να είναι κάποιος πρώτος μαθητής και μια μέρα να α­να­γκα­στεί να «εγκαταλείψει» επειδή «κάηκε».

● Καλός μαθητής είναι κι αυτός που οι επιδόσεις του δεν είναι πάντα οι ίδιες, αλλά μπορεί να πέ­φτουν όταν κάτι σοβαρό τον απασχολεί, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ήρθε η συντέλεια του κό­σμου, ούτε για τους γονείς του και, κατά συνέπεια, ούτε για τον ίδιο.

● Καλός μαθητής είναι κι αυτός που είναι καλός σε ορισμένα μαθήματα και σε άλλα λιγότερο.

● Καλός μαθητής είναι επίσης κι εκείνος που παίρνει μέτριους βαθμούς και είναι ευ­χα­ρι­στη­μέ­νος, έ­χει ενδιαφέροντα που τα αγαπάει και προσπαθεί γι’ αυτά, έστω κι εξωσχολικά.

Ίσως πρέπει να γίνουμε λίγο πιο γενναιόδωροι με τον τίτλο του καλού μαθητή και να τον δι­ευ­ρύ­νου­με.

Καλός είναι μόνο ο πρώτος;

Καλός μαθητής είναι μόνο ο πρώτος μαθητής ή αυτός που είναι ανάμεσα στους πρώτους; Δυ­στυ­χώς, οι γονείς, σπρωγμένοι εν μέρει από τις προσωπικές τους φιλοδοξίες και εν μέρει α­πό το σχολικό σύστημα, τείνουν να παίρνουν ως βασικότερο κριτήριο αξιολόγησης τις μελ­λο­ντι­κές πιθανότητες που έχει (όπως τις έχουν εκτιμήσει βέβαια οι ίδιοι χρόνια πριν) να πάει κα­λά στις εκάστοτε Πανελ­λήνιες και να μπει σε μια «καλή σχολή».

Ίσως, όμως, είναι προτιμότερο, για το καλό των παιδιών κυρίως, να αξιολογούμε τις σχολικές τους επιδόσεις την κάθε στιγμή (χωρίς να αλληθωρίζουμε προς το μέλλον), σύμφωνα με τις προ­σπά­θει­ες που καταβάλλουν, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και τις υπόλοιπες «ε­πι­δό­σεις» σε άλλους το­μείς της ζωής τους.

Η καλύτερη «συνταγή»

Μιλώντας λοιπόν γι’ αυτόν τον πιο «διευρυμένο» καλό μαθητή, μπορούμε να δούμε τι μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να τα πηγαίνει καλά στο σχολείο:

1. Ενθάρρυνση για αυτονομία. Το σχολείο είναι δουλειά του παιδιού. Μια σχολική στα­δι­ο­δρο­μί­α που αρχίζει με τη λογική «Έχουμε να κάνουμε μαθήματα» και με συνεχείς πα­ραι­νέ­σεις των γονιών στο παιδί για να μελετήσει, μπαίνει σε κακές βάσεις. Η αυτονομία μαθαίνεται σι­γά σι­γά, πριν και μετά την αρχή του σχολείου, όταν οι γονείς εμπιστεύονται τα παιδιά τους και τα ενθαρρύνουν να κάνουν πράγματα μόνα τους, να συμμετέχουν ανάλογα με την ηλικία τους σε δουλειές του σπιτιού, να έχουν φίλους και να διαχειρίζονται τις σχέσεις τους.

2. Η αναγνώριση και η εκτίμηση αυτού που προσπαθεί ένα παιδί είναι κάτι το οποίο χρει­ά­ζε­ται με­γάλη γενναιοδωρία εκ μέρους των γονιών και, ίσως, κάτι παραπάνω. Ένα καθήκον των γονιών είναι να αναγνωρίσουν μέσα τους και να μετριάσουν, όσο γίνεται, την τε­λει­ο­μα­νί­α και την υπέρμετρη φι­λοδοξία τους σε σχέση με τα παιδιά τους, γιατί δεν υπάρχει το τέλειο παι­δί, όπως δεν υπάρχουν οι τέλειοι γονείς. Σχετικά με τα μαθήματα του σχολείου, αυτό ση­μαί­νει ότι πρέπει να εμπιστευτούμε το παιδί ότι θα βρει τον δικό του ρυθμό και τρόπο, ενώ ας έ­χου­με υπόψη ότι όσο περισσότερη πίεση α­σκούμε τόσο λιγότερες είναι οι πιθανότητες να συμ­βεί αυτό.

3. Βοήθεια στην οργάνωση της δουλειάς. Αυτό φυσικά δεν είναι εύκολο, γιατί η ανησυχία των γο­νιών βάζει σε δοκιμασία την υπομονή τους. Επειδή, όμως, οι φωνές και ο θυμός τε­λι­κά δεν έχουν κανένα θετικό αποτέλεσμα, έχει πιο ουσιαστική σημασία το να βοηθήσουν το παι­δί να βρει τρόπους να είναι πιο συστηματικό. Να βρει πού του αρέσει να διαβάζει, ποια ώ­ρα, να μην το αφήνουν πε­ρισσότερο από ένα ορισμένο χρονικό διάστημα ανάλογο της η­λι­κί­ας του (π.χ. όχι παραπάνω από μισή με μία ώρα στην πρώτη τάξη, μία με μιάμιση στη δευ­τέ­ρα και στην τρίτη κ.ο.κ.), να κοιτάει πρώτα τι έχει και μετά να αρχίζει, να κάνει μικρά εν­δι­ά­με­σα διαλείμματα, να εναλλάσσει γραπτές με προφορικές ασκήσεις για να μένει συ­γκε­ντρω­μέ­νο. Όλα αυτά έχουν μεγάλη σημασία: πολλά παιδιά πελαγώνουν επειδή δεν μπορούν να ορ­γα­νώ­σουν τη μελέτη τους και όχι τόσο γιατί δυσκολεύονται με το περιεχόμενο.

4. Στήριξη από τους γονείς. Προσοχή όμως: Όχι για να τους υπενθυμίζουν συνέχεια ότι έ­χουν κι άλλα μαθήματα, ότι δεν τα πήγαν αρκετά καλά στην τελευταία ορθογραφία ή στο τεστ και για να τα κρατάνε καθισμένα τέσσερις ώρες στην καρέκλα μέχρι να τελειώσουν τη μελέτη τους. Χρειάζο­νται τους γονείς για βοήθεια σε ό,τι δεν καταλαβαίνουν και δυσκολεύονται. Για να έχουν κάποιον που θα τα ακούσει, όταν έστω και μικροπροβλήματα με τη συμμαθήτρια, τη δασκάλα, τον γυμνα­στή, τον καλύτερο φίλο, τον καθηγητή της Χημείας τούς προκαλούν α­νη­συ­χί­α, ένταση, λύπη.

5. Διάκριση του μαθητή από το παιδί. Οι γονείς δεν πρέπει να συγχέουν τον μαθητή με το παι­δί και να δίνουν στο παιδί τους να καταλαβαίνει ότι μια αποτυχία στο σχολείο δε σημαίνει γι’ αυτούς ότι απογοητεύονται ή ότι κλονίζεται η αγάπη τους γι’ αυτό. Αυτό μπορεί πολλοί γο­νείς να το θεωρούν αυτονόητο («Αλίμονο, εγώ το παιδί μου το αγαπάω ό,τι κι αν κάνει, ό,τι μα­θη­τής κι αν είναι»), πο­λύ συχνά, όμως, του δίνουν άλλα μηνύματα. Με την πρόθεση να του δείξουν ότι «πρέπει να το πά­ρει στα σοβαρά», το τιμωρούν, το μαλώνουν ή δείχνουν μό­νο τη δυσαρέσκεια και την απογοήτευσή τους, χωρίς να προσπαθήσουν καν να το κα­τα­λά­βουν και να το βοηθήσουν.

Για να ξεπεράσουν όμως τις δυσκολίες τους, τα παιδιά χρειάζονται ανθρώπους που εν­δι­α­φέ­ρο­νται ν’ ακούσουν και να καταλάβουν. Με τον τρόπο αυτό μαθαίνουν να ζητούν βοήθεια ό­ταν τη χρειάζο­νται και να μην εγκαταλείπουν όταν κάτι δεν πάει καλά. Χρειάζονται γονείς που κα­τα­λα­βαί­νουν ότι πραγματικά καλός μαθητής είναι μόνο αυτός που είναι καλά και στην υ­πό­λοι­πη ζωή του.

ΠΗΓΗ: www.vita.gr ● ΕΙΚΟΝΑ: www.vladtime.ru

10 Οκτωβρίου 2010

Για να πιστέψει το παιδί στον εαυτό του (2)

Από την Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία

1. Επικοινωνήστε με ειλικρινές ενδιαφέρον με το παιδί σας. Δείξτε του ότι χαίρεστε που μι­λά­τε μαζί του και ότι δεν το κάνετε σαν αγγαρεία. Εκδηλώστε την αγάπη σας με αγκαλιές και χά­δια.

2. Εστιάζετε πάντα στα θετικά του χαρακτηριστικά και στα χαρίσματά του.

3. Μην επιβάλλετε τις απόψεις σας. Προσπαθήστε να είστε διαλλακτικοί και αληθινά δη­μο­κρα­τι­κοί.

4. Εξηγήστε του πως αν κάποιος θυμώνει μαζί του, το κοροϊδεύει ή του επιτίθεται, αυτό δε ση­μαί­νει ότι φταίει ή ότι είναι κακό παιδί.

5. Βοηθήστε το να αντιλαμβάνεται τις επιθετικές προκλήσεις των άλλων και να τις α­πε­νερ­γο­ποι­εί ή να αδιαφορεί.

6. Προτρέψτε το να αποδέχεται χωρίς ταραχή τον έπαινο και την κοροϊδία.

7. Ενθαρρύνετέ το να εκφράζει ειλικρινά τις απόψεις του και να εξωτερικεύει ξεκάθαρα τα αι­σθή­­μα­τά του.

8. Βοηθήστε το να αναπτύξει αυτοέλεγχο. Να επιλέγει τη συναισθηματική του αντίδραση αντί να α­ντιδρά παρορμητικά στις προκλήσεις του περιβάλλοντος.

9. Επιβραβεύστε κάθε μικρή πρόοδο που κάνει. Ενισχύστε την προσπάθεια που καταβάλλει, α­κό­μη και όταν δεν τα καταφέρνει.

10. Προτρέψτε το να σέβεται και να εκτιμά τον εαυτό του, ανεξάρτητα από το πόσο αποδίδει.

Παράλληλα...

Εξηγήστε στο παιδί τη διαφορά ανάμεσα στην παθητική, τη δυναμική και την επιθετική συ­μπε­ρι­φο­­ρά:

Παθητική συμπεριφορά

«Τα θέλω μου και οι ανάγκες μου είναι λιγότερο σημαντικά από των άλλων» → Ανασφάλεια, μπλο­κα­ρι­σμέ­να αισθήματα, υποχωρητικότητα, φό­βος.

Δυναμική συμπεριφορά

«Τα θέλω μου και οι ανάγκες μου είναι εξίσου σημαντικά με των άλλων» → Υπεράσπιση και δι­εκ­δί­κη­ση των ατομικών δικαιωμάτων με τρό­πο που δε θίγει τον άλλο. Ειλικρινής ε­ξω­τε­ρί­κευ­ση των αισθημάτων.

Επιθετική συμπεριφορά

«Τα θέλω μου και οι ανάγκες μου είναι περισσότερο σημαντικά από των άλλων» → Πα­ρα­βί­α­ση των δικαιωμάτων του άλλου, εξωτερίκευση των αι­σθη­μά­­των με παρενόχληση.

ΠΗΓΗ: www.e-child.gr

► ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ: Για να πιστέψει το παιδί στον εαυτό του (1)

9 Οκτωβρίου 2010

Και τα παιδιά διδάσκουν τους γονείς

Η σχέση των γονιών με τα παιδιά, αυτή η υπέροχη σχέση αγάπης, τους προσφέρει μια νέα μα­τιά του κόσμου. Μαθαίνουν θαυμαστά πράγματα, ξαναβρίσκουν τις χαρές που έχασαν ω­ρι­μά­ζο­ντας και συνειδητοποιούν πόσο μπορούν να αλλάξουν προς το καλύτερο.

Τι πρέπει να κάνουν όμως οι γονείς για να εισπράξουν όλη αυτή τη γνώση; Μα, να βάλουν στην ά­κρη την «ωριμότητα» και την «πείρα» τους, να αφουγκραστούν την παιδική σοφία, να εί­ναι ανοι­χτοί και να εκτιμήσουν το αυθόρμητο και λαμπερό πνεύμα των μικρών. Με δυο λό­για, να γίνουν οι καλύτεροι μαθητές των παιδιών τους!

Ας δούμε, λοιπόν, τις μικρές και μεγάλες χαρές που μπορούν να διδάξουν τα παιδάκια στους γο­νείς τους:

1. Η απόλαυση του παιχνιδιού. Ένα από τα μεγαλύτερα ταλέντα των παιδιών είναι να μην παίρ­νουν ποτέ τη ζωή στα... σοβαρά. «Τα παιδιά έχουν τη μοναδική ικανότητα να με­τα­τρέ­πουν το κα­θετί σε παιχνίδι και να το απολαμβάνουν με πάθος. Χαίρονται τόσο εύκολα παί­ζο­ντας με τόσο α­πλά, καθημερινά πράγματα», αναφέρει η παιδοψυχολόγος κ. Αγνή Μα­ρια­κά­κη.

2. Η αστείρευτη περιέργεια. Μόλις τα παιδιά καταφέρουν να φτιάξουν τις πρώτες φράσεις, αρ­χί­ζουν τα «γιατί;». Οτιδήποτε βλέπουν γύρω τους τα προκαλεί. Έχουν αμέτρητες απορίες, ε­νώ η κά­θε απάντηση που λαμβάνουν όχι μόνο δε σβήνει τη δίψα τους, αλλά προκαλεί μια και­νούρ­για ερώτη­ση –μέχρι τελικής (των γονιών) εξαντλήσεως σε αποθέματα γνώσεων ή α­ντο­χής. Δεν τους αρκεί η επιφάνεια των πραγμάτων και αναζητούν την ουσία.

3. Η δημιουργικότητα και ο πλάγιος τρόπος σκέψης. Τα παιδιά έχουν δικούς τους τρό­πους να ε­πεξεργάζονται νοητικά τον κόσμο. Αυτό φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο δη­μι­ουρ­γούν ή εκφράζο­νται, στον τρόπο με τον οποίο επιλύουν ένα πρόβλημα. Είναι ένα μοναδικό χά­ρι­σμα που τα βοηθά να ζουν όμορφα κάθε φάση της ζωής.

4. Η δύναμη της συγνώμης. Ένα από τα σημαντικότερα χαρίσματα των παιδιών είναι η α­νε­ξι­κα­κί­α και η μεγαλοψυχία τους, ο τρόπος που αφήνουν πίσω τους οποιαδήποτε πικρία. Εί­ναι πάντα έτοιμα να ξεχάσουν, να συγχωρήσουν. Δεν κρατούν καμιά κακία μέσα τους.

5. Η απόλαυση του «τώρα». Συνήθως οι γονείς, πιεσμένοι και αγχωμένοι από τις υ­πο­χρε­ώ­σεις, με­τατρέπονται, χωρίς να το καταλάβουν, σε ρομποτάκια που τρέχουν χωρίς να βλέπουν ή να ακούνε τίποτα γύρω τους. Τα παιδιά –που έχουν τον δικό τους ρυθμό– τους α­να­γκά­ζουν, ευ­τυ­χώς, να επι­βραδύνουν. Οι γονείς μαθαίνουν ότι δε θα χαθεί ο κόσμος αν αντί για δέ­κα πράγ­μα­τα γίνουν μόνο τα δύο και ότι πάντα μπορούν να αφήσουν ορισμένα για μια άλ­λη στιγ­μή. Ο κόσμος είναι για τα παιδιά πολύ πιο συναρπαστικός όταν χαρίζουμε στον εαυτό μας την πολυτέλεια να τον παρατηρεί και να απολαμβάνει τα χρώματα, τους ήχους, κάθε λε­πτο­μέ­ρει­α απ’ ό,τι μας περιβάλλει.

6. Δε χρειάζεται να είναι όλα τέλεια. Τα παιδιά βοηθούν τους γονείς να δεχτούν τα όρια των ι­κα­νο­τή­των τους, να τα συνειδητοποιήσουν και να αισθανθούν έτσι πολύ πιο ήρεμοι. Στα μά­τια των μι­κρών οι γονείς είναι πάντα υπέροχοι. Η μαμά, π.χ., σε σύγκριση με όλες τις άλλες γυ­ναί­κες είναι πάντα η πιο όμορφη, έχει τα πιο ωραία μαλλιά –κι ας είναι εκείνη τη στιγμή α­χτέ­νι­στη και με τις πι­τζάμες. Τα παιδιά δέχονται και αγαπούν τους γονείς γι’ αυτό που είναι.

7. Αισιοδοξία για το αύριο. Η Σκάρλετ Ο’ Χάρα, ηρωίδα της ταινίας «Όσα παίρνει ο Ά­νε­μος», είχε πει την κλασική ατάκα «Αύριο είναι μια άλλη μέρα». Αυτό ακριβώς κάνουν και τα παι­διά. Ζουν στο παρόν και το απολαμβάνουν, αντί να ανησυχούν για τα αρνητικά που μπο­ρεί να κρύβει το άγνωστο μέλλον. Εξάλλου, τα παιδιά έχουν μια δική τους αντίληψη των πραγ­μά­των, πιο χαλαρή και με λιγό­τερους φόβους.

8. Ποτέ μη λες «ποτέ». Αυτή η μοναδική εμπειρία της ανατροφής του παιδιού κάνει τους γο­νείς να αναθεωρούν διάφορα πράγματα. Αντιλαμβάνονται πόσο εύκολα διαψεύδονται τα με­γα­λε­πή­βο­λα «Ε­γώ ποτέ δε θα...» ή «Εγώ πάντα θα...». Μαθαίνουν, επίσης, να είναι πιο ε­πι­ει­κείς όταν κρίνουν τους δικούς τους γονείς για όσα δεν έκαναν ή έκαναν με λανθασμένο τρό­πο.

9. Η δύναμη της αλήθειας. Ένα από τα δυσκολότερα πράγματα είναι να λέει κανείς πάντα την α­λήθεια. Τα παιδιά το κάνουν με τον φυσικότερο τρόπο –μέχρι, βέβαια, να τα μάθουν οι γο­νείς ότι «μερικά πράγματα δεν τα λέμε»...

10. Τα παιδιά μεταμορφώνουν. Κανένας δεν έχει τη δύναμη να μεταμορφώσει τους γονείς ό­σο ένα παιδί. Η αντίδραση ενός παιδιού, π.χ., απέναντι σε μια μαμά που είναι αυστηρή με τους άλλους και η οποία πάντα λέει αυτό που θέλει χωρίς να νοιάζεται αν πληγώνει τους άλ­λους, μπορεί να την αλ­λάξει και να την κάνει να σκεφτεί πριν μιλήσει.

11. Η αγάπη είναι ανεξάντλητη. Το συναίσθημα που νιώθουν οι γονείς για το παιδί τους δε συ­γκρί­νε­ται με κανένα άλλο. Όταν το παίρνουν για πρώτη φορά στην αγκαλιά τους, σίγουρα νιώ­θουν ότι δε θα μπορέσουν ποτέ να ξαναγαπήσουν τόσο πολύ κανένα πλάσμα πάνω στη γη. Αλλά μέσα α­πό τα παιδιά τους μαθαίνουν ν’ αγαπούν όλα τα παιδιά του κόσμου –όχι με έ­ναν γενικό και αόριστο τρόπο αλλά πιο ουσιαστικά. Ανακαλύπτουν ότι όσο δίνουν από αυτή την αγάπη, τόσο μεγαλύτερο απόθεμα έχουν μέσα τους. Αρχίζουν να ενδιαφέρονται για την τύ­χη όλων των παιδιών αλλά και για το μέλλον του πλανήτη, αφού είναι ο τόπος όπου θα ζή­σει το παιδί τους. Βγαίνουν, έτσι, από τα στενά όρια του κόσμου τους και αποκτούν μια άλλη α­ντί­λη­ψη για όλους και για όλα γύρω τους.

12. Η σχέση με τα αντικείμενα. Ο καταναλωτισμός είναι βασικό χαρακτηριστικό της ση­με­ρι­νής κοινωνίας. Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, λειτουργεί αρνητικά: Όσο πιο πολλά αποκτά κα­νείς τόσο λιγότερο τα απολαμβάνει και θέλει διαρκώς περισσότερα για να ευχαριστηθεί. Έ­να παιδί χαίρεται με το παραμικρό, φτάνει να είναι «καινούργιο».

13. Η επαφή με το σώμα. Τα παιδιά ζουν κυριολεκτικά μέσα από το σώμα τους. Πα­ρα­τη­ρώ­ντας τα μικρά, οι γονείς διδάσκονται ότι πρέπει να ξαναβρούν την επαφή με τον εαυτό τους μέ­σα από το σώμα τους.

14. Ποτέ δε σταματάς να μαθαίνεις. Το μεγάλωμα του παιδιού είναι συναρπαστικό αλλά ταυ­τό­χρο­να και δύσκολο. Οι γονείς ανακαλύπτουν τον εαυτό τους, τις ικανότητες και τις α­δυ­να­μί­ες τους. Τα μικρά τούς βοηθούν να δουν ότι έχουν αμέτρητες δυνατότητες και τους δί­νουν το κίνητρο να τις αξιοποιήσουν.

ΠΗΓΗ: ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΚΙ ΕΓΩ (03/2000)

3 Οκτωβρίου 2010

Δέκα συμβουλές για τη φροντίδα του παιδιού

Από την Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας
του Παιδιού και του Εφήβου (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε)

1. Δώσε αγάπη και φροντίδα στο παιδί σου με συνέπεια και σταθερότητα. Η αγάπη είναι ου­σι­ώ­δης για την ανάπτυξη του παιδιού, όπως είναι η τροφή για το σώμα του.

2. Δώσε στο παιδί όσο περισσότερο από τον χρόνο σου μπορείς. Αξίζει πιο πολύ να μι­λάς, να παίζεις και να διαβάζεις στο παιδί σου παρά να ασχολείσαι συνέχεια με την τάξη και την κα­θα­ρι­ό­­τη­τα του σπιτιού.

3. Φρόντισε να έχει το παιδί σου νέες εμπειρίες από τη στιγμή της γέννησής του. Οι εμπειρίες αυ­τές το πλουτίζουν και το βοηθούν να αναπτυχθεί φυσιολογικά.

4. Ενθάρρυνε το παιδί να παίζει με κάθε δυνατό τρόπο. Το παιχνίδι είναι σημαντικό είτε παί­ζει μόνο του είτε, αργότερα, με άλλα παιδιά. Μέσα απ’ αυτό το παιδί ανακαλύπτει, μι­μεί­ται, κα­τα­­σκευ­ά­ζει, υποκρίνεται, δημιουργεί.

5. Ενθάρρυνέ το περισσότερο για την προσπάθεια που κάνει παρά για την ε­πι­τυ­χί­α.

6. Φρόντισε να δώσεις υπευθυνότητες στο παιδί σου. Οι δεξιότητες και οι ικανότητές του μπο­ρούν να αναπτυχθούν με την εμπειρία και το βοηθούν να αναπτύξει σιγά σιγά πε­ρισ­σό­τε­ρη ανεξαρτησία.

7. Θυμήσου ότι κάθε παιδί έχει τη δική του μοναδικότητα και είναι διαφορετικό από τ’ άλλα. Πρέ­­πει επομένως η συμπεριφορά μας να είναι «κομμένη και ραμμένη» στα μέτρα του κάθε παι­διού.

8. Όταν κριτικάρεις και επιπλήττεις το παιδί σου, φρόντισε να γίνεται με τέτοιο τρόπο που να ται­­ριά­ζει στον χαρακτήρα και τις τυχόν ιδιορρυθμίες του.

9. Ποτέ μην απειλείς το παιδί ότι θα πάψεις να το αγαπάς και ότι θα το διώξεις από το σπί­τι. Μπο­ρεί να είναι σωστό να απορρίπτεις τη συμπεριφορά του, αλλά ποτέ το ίδιο το παι­δί.

10. Μην περιμένεις ότι το παιδί σου θα δείξει εύκολα ευγνωμοσύνη. Δε σου ζήτησε να το φέ­ρεις στον κόσμο· η επιλογή είναι δική σου.

ΠΗΓΗ: www.epsype.gr

1 Οκτωβρίου 2010

Εκπαιδεύοντας τους αυριανούς καταναλωτές

Παρ’ όλη τη φτώχεια που συνεχίζει να μαστίζει τον πλανήτη μας, γεγονός είναι ότι –ως σύ­νο­λο– τα παιδιά δεν ήταν ποτέ πιο πλούσια απ’ ό,τι είναι σήμερα. Ιδιαίτερα στις α­να­πτυγ­μέ­νες χώ­ρες το φαινόμενο των παιδιών-ενεργών καταναλωτών είναι μοναδικό στην Ιστορία. Είτε πρό­κει­ται για μι­κρές, καθημερινές αγορές που πραγματοποιούν μόνα τους, είτε για αγορές πιο ακριβών αγαθών που κάνουν οι γονείς για λογαριασμό τους, τα παιδιά συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον ορισμένων από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις στον κόσμο για δύο λόγους: πρώ­τον, διότι είναι ήδη σημαντικοί κατα­ναλωτές και δεύτερον, διότι αποτελούν την επόμενη γε­νιά ενήλικων καταναλωτών.

Μία, λοιπόν, από τις βασικές υποχρεώσεις των γονιών είναι να διδάξουν τα παιδιά σχετικά με το χρήμα και τη διαχείρισή του.

1. Το χρήμα δεν έχει... ουρά

Κατ’ αρχάς είναι σημαντικό για τα παιδιά να κατανοήσουν ότι το χρήμα δεν πέφτει από τον ου­ρα­νό, άρα δεν έχει... ουρά. Αντιθέτως, τα έσοδα της οικογένειας είναι συγκεκριμένα και εί­ναι το απο­τέλεσμα κάποιας δραστηριότητας, συνήθως της εργασίας, αλλά και των ε­πεν­δύ­σε­ων ή ακόμη και της είσπραξης κάποιων πάγιων ή έκτακτων εσόδων, όπως είναι π.χ. ένα ε­νοί­κι­ο ή η επιστροφή ενός ποσού από την εφορία.

Δεν είναι κακό να κατανοήσουν τα παιδιά ότι το χρήμα προέρχεται και από άλλες πηγές, ό­πως είναι οι τόκοι για παράδειγμα. Θα πρέπει όμως να τους εξηγήσει ο γονιός ότι για να ε­πι­τύ­χει κανείς την «απόδοση κεφαλαίων» θα πρέπει να φροντίσει γι’ αυτό και να κάνει «θυ­σί­ες». Αυτός είναι ένας κα­λός τρόπος να εξηγηθεί η αποταμίευση, που φυσικά, στην πιο απλή μορ­φή της, φέρει την όψη του κουμπαρά.

2. Επιλογές: αυτό ή εκείνο;

Ένα δεύτερο σημαντικό θέμα είναι να κατανοήσουν τα παιδιά ότι το χρήμα –ένα συ­γκε­κρι­μέ­νο πο­σό– μπορεί να διατεθεί για την αγορά ενός ή ενός άλλου προϊόντος. Με άλλα λόγια, ό­τι η χρήση, η διάθεση του χρήματος προϋποθέτει μια επιλογή.

Από πολύ νωρίς οι γονείς μπορούν να καταστήσουν σαφές στα παιδιά ότι αν διαθέτουν ένα πο­σό και επιθυμούν να το ξοδέψουν για να αγοράσουν π.χ. σοκολάτες, δεν μπορούν –με το ί­διο ποσό– να αγοράσουν και ένα παιχνίδι. Δεν είναι κακό να αντιμετωπίζουν τα παιδιά τέ­τοιου είδους διλήμματα, καθώς έτσι μαθαίνουν να βάζουν προτεραιότητες, αλλά και να προ­γραμ­μα­τί­ζουν.

3. Πιστωτικές: κίνδυνος εντυπώσεων

Προσοχή χρειάζεται, ωστόσο, όταν φτάνετε στο ταμείο ενός καταστήματος, όπου αντί για χρή­μα­τα χρησιμοποιείτε πιστωτική κάρτα. Εδώ τα παιδιά μπορούν πολύ εύκολα να α­πο­κο­μί­σουν εντελώς λά­θος εντυπώσεις, πιστεύοντας ότι «δεν πληρώνουμε για όλα» ή ότι υπάρχει και «μαγικό ραβδί» για να αποκτήσουμε ό,τι θέλουμε. Εξηγήστε στα παιδιά, ακόμη κι αν είναι πο­λύ μικρά, τι είναι η πιστω­τική κάρτα. Είναι προτιμότερο οι εξηγήσεις σας να είναι απλοϊκές, έ­στω κι αν δεν είναι ακριβείς. Αρκεί να μεταφέρουν τη βασική ιδέα. Στην περίπτωση των πι­στω­τι­κών καρτών μην ξεχνάτε ότι η «βασική ιδέα» συμπεριλαμβάνει το κόστος του χρή­μα­τος, δη­λα­δή το κόστος του δανεισμού. Έτσι, θα πρέπει να εξηγήσετε ότι «ναι μεν αγοράζουμε αυ­τή τη στιγμή κάτι, το οποίο έχουμε ανάγκη ή το επιθυμούμε, αλλά θα πρέπει να θυμόμαστε ό­τι τελικά θα το πληρώσουμε, και μάλιστα πιο ακριβά από την τιμή που γράφει το καρτελάκι του».

Μάλιστα, επειδή τα παιδιά ξεχνούν εύκολα ή δεν πιστεύουν κάτι αν δεν το δουν, είναι καλή ι­δέ­α να τους δείξουμε τον λογαριασμό της πιστωτικής κάρτας όταν θα έρθει και θα συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νει π.χ. τη χρέωση ενός αντικειμένου που ίσως αγοράσαμε για εκείνα ή που ίσως τους έ­χει προκαλέσει το εν­διαφέρον, έτσι ώστε να είναι σίγουρα ότι τους λέμε την αλήθεια. Αλλιώς κιν­δυ­νεύ­ου­με, κάθε φορά που το παιδί θέλει κάτι, να βρεθούμε αντιμέτωποι με ένα μικρό α­παι­τη­τι­κό πλάσμα, που θα μας υ­ποδεικνύει μάλιστα να χρησιμοποιήσουμε την πιστωτική μας κάρτα.

4. Τα δικά τους λεφτά

Μια καλή συνήθεια, εάν τα παιδιά έχουν συγκεντρώσει ένα «δικό» τους ποσό και επιθυμούν να το ξοδέψουν, είναι να τα πάρουμε μια βόλτα στα μαγαζιά για να εντοπίσουν πράγματα που ίσως θέ­λουν, κάνοντας όμως τη συμφωνία ότι «δε θα τα πάρουμε σήμερα, θα πάμε αύ­ρι­ο ή το Σάββατο». H διερευνητική βόλτα στην αγορά και η καταγραφή τιμών αποτελεί μια κα­λή τακτική, καθώς γυρί­ζοντας στο σπίτι μπορούμε να συζητήσουμε με τα παιδιά ποιο απ’ ό­λα τα πράγματα που είδαν θέ­λουν τελικώς να αποκτήσουν, καθώς και να τους εξηγήσουμε ό­τι ίσως θέλουν να αγοράσουν αντί για ένα περισσότερα παιχνίδια, βιβλία ή ρούχα, μα­θαί­νο­ντάς τους έτσι να κάνουν «συνδυασμούς» αλλά και να προϋπολογίζουν τις δαπάνες τους.

Να είστε σίγουροι ότι θα καταγράψουν τη «συγκλονιστική» εμπειρία τού να βρουν το ίδιο α­ντι­κεί­με­νο σε διαφορετικές τιμές σε διαφορετικά καταστήματα κι έτσι μπορούν να γίνουν πιο έ­ξυ­πνοι κατα­ναλωτές.

5. Παιχνίδια

Επιτραπέζια παιχνίδια, τα οποία κινούνται γύρω από τη βασική ιδέα της χρήσης ή της δι­α­χεί­ρι­σης του χρήματος, μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν το θέμα. Και τα μι­κρό­τε­ρα παιδιά, όμως, που δεν μπορούν ακόμη να παί­ξουν επιτραπέζια, μπορούν να παί­ξουν παιχνίδια χρήματος μα­ζί σας, αγοράζοντας και πουλώντας από ή στους γονείς α­ντι­κεί­με­να του σπιτιού.

Ένα παιχνίδι που τα παιδιά αγαπούν είναι η αγορά συστατικών μέσα από το ψυγείο ή το ντου­λά­πι του σπιτιού για να φτιάξετε μαζί ένα αγαπημένο τους φαγητό ή γλυκό. Αίφνης, αν η μα­μά πρόκει­ται να φτιάξει ένα κέικ, μπορεί να συγκεντρώσει στο τραπέζι τα υλικά, να α­να­κοι­νώ­σει στο παιδί τις τιμές και κατόπιν να παίξει μαζί του ένα παιχνίδι «υπολογισμού του κό­στους» του γλυκού. Ένα δεύτερο βήμα είναι να συγκρίνει κανείς το κόστος του σπιτικού γλυ­κού μ’ εκείνο ενός ανάλογου κέικ που αγοράζει από τον φούρνο.

6. Τα ρέστα

Απαραίτητο για τα μικρότερα παιδιά είναι να μάθουν να παίρνουν ή να ζητούν ρέστα. Ακόμη ί­σως πιο απαραίτητο για τα μεγαλύτερα παιδιά είναι να μάθουν να επιστρέφουν ρέστα, στην πε­ρί­πτω­ση που οι γονείς τούς έδωσαν χρήματα για να κάνουν μία συγκεκριμένη αγορά. Βε­βαί­ως, για να μάθει το παιδί ότι πρέπει να επιστρέφει ρέστα στον γονιό, θα πρέπει πρώτα να μά­θει να τα ζητάει από τον έμπορο. Πολλά παιδάκια ντρέπονται να τα ζητήσουν και για τον λό­γο αυτό είναι πολύ σημαντικό να τα βοηθήσετε να κατανοήσουν ότι τα ρέστα είναι κάτι που δι­και­ού­νται –όπως και πολλά άλλα πράγ­ματα στη ζωή– καθώς και ότι οι συναλλαγές πρέ­πει να γίνονται βάσει κανόνων. Αν ο κανόνας λέει ότι πρέπει να περιμένουμε ρέστα, όταν μας ο­φεί­λο­νται, η «ντροπή» δεν είναι δική μας!

7. Πορτοφολάκι

Η αγορά ενός πορτοφολιού, ακόμη και για ένα πολύ μικρό παιδί, θα πρέπει να α­ντι­με­τω­πί­ζε­ται με τη δέουσα σοβαρότητα. Το πορτοφόλι θα λειτουργήσει για τα παιδιά και σαν παιχνίδι αλ­λά και πρακτικά και συμβολικά. Θα τους τονίσει το γεγονός ότι το χρήμα είναι πολύτιμο, ά­ρα το φροντί­ζουμε (το βάζουμε σε μια ειδική θήκη), το τακτοποιούμε και, αφού μάθουμε να το με­τρά­με, προ­σπαθούμε να θυμόμαστε πόσα χρήματα έχουμε μαζί μας, για να α­πο­φα­σί­ζου­με κά­θε φορά ποιες α­γορές θα κάνουμε.

8. Χαρτζιλίκι και... πολυτέλειες

Ένα σημαντικό «μάθημα» για το παιδί είναι να καταλάβει τη διαφορά του «χαρτζιλικιού» (του κα­θη­με­ρι­νού «εισοδήματος») από το «έξτρα», που του δίνεται σαν δώρο από κάποιον συγ­γε­νή ή ακόμη και από τον γονιό ως –σπάνια– επιβράβευση. Δεν είναι κακό να αγοράζει το παι­δί κά­ποια πολυτελή αντικείμενα ή ακριβά παιχνίδια, αρκεί να έχει αντιληφθεί την έννοια της ε­πι­λο­γής και της προτίμη­σης, ότι το γεγονός είναι έκτακτο κ.ο.κ.

9. Δάνεια

Οι γονείς θα πρέπει επίσης να εξηγήσουν στα παιδιά την έννοια του δανεισμού, με την έν­νοι­α της παροχής προσωρινής βοήθειας προς τον συμμαθητή, τον φίλο, το αδελφάκι. Αυτό εί­ναι έ­να πολύ σημαντικό θέμα, καθώς το παιδί θα πρέπει να μάθει να κρίνει ανθρώπους και κα­τα­στά­σεις μέσα α­πό τέτοιες διαδικασίες και οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας μπορεί να είναι τραυ­μα­τι­κές.

10. Έλεγχος

Παρακολουθείτε με λεπτότητα το «πορτοφόλι» του παιδιού, για να είστε σίγουροι ότι δεν πέ­φτει θύμα των «κακών» του σχολείου ή ότι δε δαπανά χρήματα σε αγορές που δεν εγκρίνετε. Στο θέμα αυτό (των μη θεμιτών αγορών) οι γονείς, ύστερα από σχετικό διάλογο, δικαιούνται να ασκούν «βέ­το», καθώς οι απαγορεύσεις και οι περιορισμοί είναι μέρος της ζωής.

ΠΗΓΗ: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (23.12.2001) / Δήμητρα Κατραμάδου